پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆتىڭ جىل باسىندا مەرزىمدى باسپاسوزگە سۇحبات بەرۋى ساياسي داستۇرگە اينالدى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى «Turkistan» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى باۋىرجان باباجانۇلىمەن اڭگىمەلەسىپ، ەلىمىزدىڭ قازىرگى احۋالىنا جانە الداعى دامۋ باعدارىنا كەڭىنەن توقتالدى.

بۇل جاي عانا وتكەن جىلدى قورىتىندىلاۋ نەمەسە الداعى جوسپاردى تىزبەلەۋ ەمەس. ويتكەنى سۇحباتتا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ اۋقىمى كەڭ. وندا ەكونوميكادان باستاپ قوعامدىق ساناعا، تەحنولوگيالىق سەرپىلىستەن الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىككە دەيىنگى بارلىق ماڭىزدى باعىت تۇگەل قامتىلىپ، بىرىڭعاي ستراتەگيالىق جۇيە رەتىندە قاراستىرىلادى.

پرەزيدەنتىمىز قازاقستاننىڭ رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ءبىرجولا بەت بۇرعانىن وتكەن جىلدىڭ باستى قورىتىندىسى رەتىندە اتاپ وتكەن. بۇل مەملەكەتتىك ساياسات ۋاقىتشا ناۋقانشىلىققا بوي الدىرمايتىنىن جانە قۇرعاق ۋادەلەرمەن شەكتەلۋگە جول بەرمەيتىنىن كورسەتەدى.

مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ساپاسىنا ەرەكشە ءمان بەردى. بىلتىر ەكونوميكامىز 6 پايىزدان استام وسكەنى بەلگىلى. سونىڭ ناتيجەسىندە ىشكى جالپى ءونىم 300 ميلليارد دوللارعا جەتىپ، جان باسىنا شاققاندا 15 مىڭ دوللاردان استى. سۇحباتتا ايتىلعانداي، بۇل – ەلىمىزبەن قاتار، بۇكىل ءوڭىر ءۇشىن رەكوردتىق كورسەتكىش.

ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسۋى مەن جان باسىنا شاققانداعى تابىستىڭ ارتۋى ماڭىزدى كورسەتكىشتەر ەكەنى انىق. دەسە دە، پرەزيدەنتىمىز اتالعان باعىتتاعى وڭ كورسەتكىشتەرمەن بىرگە ينفلياتسيا، الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك سياقتى ازاماتتاردىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمىنە سىزات تۇسىرەتىن تۇراقسىزدىق فاكتورلارى تۋرالى دا اشىق ايتتى. مۇنداي قادام پروبلەمالاردىڭ سالدارىمەن عانا ەمەس، سەبەبىمەن دە كۇرەسۋگە تىكەلەي ىقپال ەتەدى. ادىلدىك، زاڭ مەن ءتارتىپ، ەڭبەكقورلىق سياقتى مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن ماڭىزدى قاعيداتتارعا نەگىزدەلگەن قوعام قۇرۋ جولىندا بۇل ايرىقشا مانگە يە.

سۇحباتتا ايتىلعان ماڭىزدى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى – تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ ماسەلەسى. مەملەكەت باسشىسى بۇل تاقىرىپتى ءسان ءۇشىن ەمەس، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىك ماسەلەسى رەتىندە قاراستىرادى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ «قازاقستان تسيفرلىق دەرجاۆاعا اينالۋى كەرەك» دەگەن پىكىرى – ستراتەگيالىق ماقساتتىڭ ايقىن تۇجىرىمى. قازىرگىدەي جاڭا تەحنولوگيا داۋىرىندە بۇل وركەنيەتتى ەل بولىپ قالۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى دەسەك، ارتىق ايتقاندىق بولمايدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2026 جىلدى تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى دەپ جاريالاۋىنىڭ دا تۇپكى ءمانى اتالعان تۇجىرىمعا تابان تىرەيدى.

وسى باعىتتا Astana Hub, IT-ەكسپورت، سۋپەركومپيۋتەرلەر، AI-Sana باعدارلاماسى، دەرەكتەردى جاڭا ءداۋىردىڭ «قازىناسى» رەتىندە باعالاۋ قازاقستاننىڭ تەحنولوگيالىق كوشكە ىلەسىپ قانا قويماي، ونىڭ الدىڭعى لەگىنەن ورىن الۋعا ۇمتىلىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. مۇنداي ماقسات جاساندى ينتەللەكتىنى تۇتىنۋشى ەمەس، ونى جاسايتىن جانە ەكسپورتتايتىن ەل بولۋدى كوزدەيتىن ستراتەگيالىق ۇستانىم ەكەنى ءسوزسىز.

بىلتىر پارلامەنت قابىلداعان تسيفرلىق كودەكس، جاساندى ينتەللەكت تۋرالى زاڭ جانە باسقا دا نورمالار اتالعان سالانىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالىپتاستىرىپ، مەملەكەت باسشىسى بەلگىلەگەن مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان بولاتىن. پارلامەنت، ونىڭ ىشىندە سەنات بيىل دا بۇل سالاداعى بەلسەندى زاڭ شىعارۋ قىزمەتىن جۇيەلى تۇردە جالعاستىرا بەرەدى.

پرەزيدەنتىمىز سالىق كودەكسىنە دە ەرەكشە توقتالدى. قاسىم-جومارت كەمەلۇلى سالىق رەفورماسىن مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى جاڭا قوعامدىق كەلىسىم رەتىندە قاراستىرۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل جەردە باقىلاۋ مەن قىسىم ەمەس، سەنىم مەن سەرىكتەستىك الدىڭعى ورىنعا شىعىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي، سالىق تولەۋ – وتانشىلدىقتىڭ وزىق ۇلگىسى. ول – ماجبۇرلەۋ ەمەس، ورتاق جاۋاپكەرشىلىك. بۇل قاعيدا قوعامنىڭ ساياسي مادەنيەتىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدى كوزدەيدى. راسىمەن، اشىق، ءادىل ءارى تۇسىنىكتى سالىق جۇيەسى ەكونوميكانىڭ كەيبىر باعىتتارىن كولەڭكەدەن شىعارىپ، الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى نىعايتۋعا قىزمەت ەتەتىنى انىق.

سۇحباتتا ەنەرگەتيكالىق جانە كوممۋنالدىق سەكتور دا نازاردان تىس قالماعان. مەملەكەت باسشىسى كوپ جىلدار بويى سالاداعى قوردالانعان پروبلەمالاردى كەيىنگە ىسىرۋ ەلدى تىعىرىققا تىرەگەنىن اشىق ايتتى. ارزان تاريفتەر، شىن مانىندە، اۋقاتتى توپتارعا بەرىلگەن جاسىرىن سۋبسيديا بولىپ كەلگەنى جالعان ەمەس. سوندىقتان بۇل باعىتتاعى ادىلەتتى تاريف، اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك، تۇتىنۋعا قاراي تولەۋ قاعيداتى ەكونوميكاداعى تەڭگەرىمدى قالپىنا كەلتىرۋگە ارنالعان شارالار ەكەنى ءسوزسىز.

يادرولىق ەنەرگەتيكاعا قاتىستى كوزقاراس تا وسى لوگيكادان تۋىندايدى. ياعني، سەنىمدى ەنەرگيا كوزى بولماسا، تسيفرلىق ەكونوميكا مەن جوعارى تەحنولوگيا تۋرالى ءسوز قوزعاۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا بىرنەشە اتوم ستانتسياسىن سالۋ ارقىلى تاريحي ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ جانە تەحنيكالىق ينتەلليگەنتسيانىڭ جاڭا بۋىنىن قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى مىندەت رەتىندە بەلگىلەندى.

كولىك-لوگيستيكا سالاسىندا قولعا الىنعان باستامالار دا ەلىمىزدىڭ گەوساياسي ورنىن ەكونوميكالىق ارتىقشىلىققا اينالدىرۋعا باعىتتالعان. پرەزيدەنتىمىز قازاقستاندى ەۋرازيانىڭ كولىك حابى رەتىندە قالىپتاستىرۋدى ستراتەگيالىق ماقسات دەپ ايقىنداپ، جاڭا تەمىرجول ماگيسترالدارى، حالىقارالىق دالىزدەر، «ورتا ءدالىز» سەكىلدى ەلدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىراتىن ىرگەلى جوبالارعا باسا ءمان بەرىپ وتىر.

اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنا قاتىستى ايتىلعان ويلاردىڭ دا ماڭىزى زور. مەملەكەت باسشىسى مول قارجى ءبولۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز بولاتىنىن، باستى ماسەلە – تيىمدىلىك پەن ناتيجە ەكەنىن ناقتى ايتتى. اسىرەسە، اگروسەكتوردا كووپەراتسيانى دامىتۋ، مال شارۋاشىلىعىن ەكسپورتقا باعىتتاۋ، ماسىلدىق پسيحولوگيادان ارىلۋ سالانى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرۋدىڭ ۇتىمدى جولى رەتىندە ۇسىنىلدى. مۇنداي ءتاسىلدى اۋىلدىق اۋماقتاردى ەكونوميكالىق ءوسىم كوزىنە اينالدىرۋ ستراتەگياسى دەۋگە تولىق نەگىز بار.

مەملەكەت باسشىسى ءتۋريزمدى دامىتۋ تەك ەكونوميكالىق ەمەس، مادەني جانە باسقارۋشىلىق ماسەلە ەكەنىن ايتتى. سۇحباتتا اتالىپ وتكەندەي، تابيعي الەۋەتتىڭ مولدىعى وزدىگىنەن ناتيجە بەرمەيدى. وزىق كورسەتكىشكە جەتۋ ءۇشىن كاسىبيلىك، ءتارتىپ، جاۋاپكەرشىلىك قاجەت. تۋريزم – ەلدىڭ حالىقارالىق بەدەلىن قالىپتاستىراتىن ماڭىزدى سالالاردىڭ ءبىرى. سوندىقتان بۇل باعىتتا نەمقۇرايدىلىق پەن جالعان بەلسەندىلىككە جول بەرۋگە بولمايدى.

پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆ ىشكى ساياساتتاعى رەفورمالاردىڭ ءمانىن ايقىنداي وتىرىپ، ساياسي جۇيەنى جاڭعىرتۋ ءبىر رەتتىك ناۋقان ەمەس، ۇزاقمەرزىمدى پروتسەسس ەكەنىن باسا ايتتى. جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ نەگىزگى ماقساتى بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى كۇشەيتۋ، مەملەكەتتىك شەشىمدەر قابىلداۋ تەتىكتەرىن اشىق ءارى ءتيىمدى ەتۋ ەكەنى انىق.

سۇحباتتا قوزعالعان ماڭىزدى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى – پارلامەنتتىك رەفورما. مەملەكەت باسشىسى پارلامەنتتىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ بيلىكتى ورتالىقسىزداندىرۋدىڭ جانە دەموكراتيالىق باسقارۋدىڭ ماڭىزدى العىشارتى ەكەنىنە توقتالدى. مۇنداي وزگەرىستەر پارلامەنتتى شىنايى ساياسي پىكىرتالاس الاڭىنا اينالدىرۋدى كوزدەيدى.

قاسىم-جومارت كەمەلۇلى 2026 جىلدىڭ ايرىقشا تاريحي سالماعىنا نازار اۋدارىپ، بيىل ەل تاعدىرىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن ۇزاقمەرزىمدى باعىت-باعدار ايقىندالاتىنىن ايتتى. بۇدان وسى جىلى ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمى، مەملەكەتتىڭ ءرولى، الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك مودەلى، تەحنولوگيالىق دامۋ جولى تۇبەگەيلى تۇردە پىسىقتالىپ، ونداعان جىلعا ەسەپتەلگەن ستراتەگيالىق شەشىمدەر قابىلداناتىنىن اڭعارامىز.

مەملەكەت باسشىسى قازىر اتا زاڭىمىزدىڭ رەداكتسياسىنا قاتىستى ۇسىنىستار قارالىپ جاتقانىن، جوسپارلانعان وزگەرىستەر جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداۋمەن بىردەي اۋقىمدى جۇمىس ەكەنىن دە تىلگە تيەك ەتتى.

سونىمەن قاتار سۇحباتتا اسكەردەگى احۋال، سىرتقى ساياسات، سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس، زاڭسىز اكتيۆتەردى ەلگە قايتارۋ، الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەر، الاياقتىققا جول بەرمەۋ جانە باسقا دا سالالارعا قاتىستى قوعامدى الاڭداتقان كوپتەگەن ساۋالعا ناقتى جاۋاپتار بەرىلگەن.

پرەزيدەنتىمىز ايتقان الەۋمەتتىك ماسىلدىقتان ارىلۋ، ادال ەڭبەك پەن كاسىبيلىكتى باستى قۇندىلىققا اينالدىرۋ، زاڭ ۇستەمدىگى مەن ادىلەتتىلىك قاعيداتىن كۇندەلىكتى ومىردە ورنىقتىرۋ – قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋدى كوزدەيتىن ساياسي باعدار ەكەنى ءسوزسىز.

سونداي-اق سۇحباتتان مەملەكەتتىڭ بۇرىنعىداي بارلىق جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الا بەرمەيتىنىن، بىراق شىنايى مۇقتاج ازاماتتارعا قولداۋ كورسەتۋ نەگىزگى باسىمدىق رەتىندە ساقتالاتىنىن دا اڭعارۋعا بولادى. بۇل – الەۋمەتتىك مەملەكەتتىڭ جاڭا، ادىلەتتى ءارى ورنىقتى مودەلى. قوعام بەلسەندى، جاۋاپتى، تالاپشىل بولۋعا ءتيىس، ال، بيلىك اشىق ءارى ەسەپ بەرەتىن جۇيە قۇرۋعا مىندەتتى.

جالپى سۇحباتتا قازاقستان جاڭعىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىندە پوپۋليزمگە ەمەس، ناقتى ەسەپكە، ۇزاقمەرزىمدى ۇلتتىق مۇددەگە تابان تىرەيتىنى ايتىلادى. مەملەكەت باسشىسى وسى باعىتتا بيلىكتىڭ قوعاممەن اشىق ديالوگقا دايىن ەكەنىنە جانە ەل بولاشاعى ءۇشىن تولىق جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الاتىنىنا دا نازار اۋداردى. بۇل – ەلىمىزدى ادىلەتتى، تەحنولوگيالىق جانە باسەكەگە قابىلەتتى مەملەكەتكە اينالدىرۋعا باعىتتالعان جۇيەلى ساياساتتىڭ جارقىن كورىنىسى.

وسى جولدا ۇلت بولىپ ۇيىسىپ، ارقايسىمىز پرەزيدەنتىمىز بەلگىلەپ بەرگەن ستراتەگيالىق مىندەتتەردى ورىنداۋعا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسساق، تازا، ادىلەتتى، قاۋىپسىز جانە وركەندەگەن ەلدىڭ بەرىك نەگىزىن قالايمىز. الداعى ۋاقىتتا ءبارىمىز ەل بولىپ، مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياسي باعدارىن جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەندى اتسالىسامىز دەپ سەنەمىن.

ماۋلەن اشىمباەۆ،

پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى

Abai.kz