Dostarym, býkil jan-dýniyemmen sizderge aitar sózim bar.

Qysqasy bylay. Jekeme kelip, Putindi qorghap әlek bolatyn әrtýrli "janashyrlar", sol bayaghy 85% jýieshilder men biylikti qolpashtaushylar әbden zyqymdy shyghardy, sondyqtan taghy bir mәrte birneshe sóilemmen anyqtap aityp óteyin.

1. Resey — basqynshy el. Ol Ivan Groznyy zamanynan beri ózining býkil tarihynda sonday bolyp keldi.

2. KSRO tarap ketti, óitkeni eshkim Mәskeuding biyligi astynda otyrugha senbedi de, qalamady da. Olardy kýshpen ústap túrdy. Kýsh joyylghan sәtte, әlgi qarghys atqan "halyqtar dostyghynyn" eshqashan bolmaghany belgili boldy.

3. KSRO-ny eshqanday jaghdayda da qayta qúra almaysyndar. Sondyqtan búl turaly úmytyndar, tipti bastaudyng da qajeti joq. Kez kelgen búrynghy respublika nemese kenestik satellit NATO-gha janúshyra qashyp jatqan bolsa, ol sizder siyaqty "meyirimdilerden" qanday qorghanmen qorshaudy bilmey jatqandyqtan. Kremliden songhy 100 jyl boyy anqyp túrghan sasyq iyisten әbden mezi boldy.

4. Reseyding yadrolyq qaruynan jәne onyng "posreottarynyn" (jalghan patriottarynyn) bireulerge "kókesin kórsetkimiz keledi" degen baybalamynan eshkim qoryqpaydy. Esterinizge sala keteyin: yadrolyq batyrmagha qaray jasalghan kez kelgen әreket ýshin — Resey 30 minuttyng ishinde jer betinen joyylady. Eshqanday sóilesusiz, anyqtausyz jәne sypayylyq tanytpay-aq. Bәri týsinikti me? Býkil әlemdi qúrtudan basqa eshtene qoldarynyzdan kelmeydi jәne eshtene úsyna da almaysyndar. Sondyqtan óz-ózderinizge maqtau ólenderin aita berinizder. Býkil әlem sizderding is jýzinde kim ekenderinizdi óte jaqsy biledi: úlylyqqa dәmesi bar, ýshinshi әlemning artta qalghan, jabayy papuasiyasysyzdar. Sizderding qatysularynyzben ótetin mamyrajay keshter әlemde bayaghyda ayaqtalghan.

5. Ukraina óz jerining tútastyghy, abyroyy men ózin-ózi anyqtau qúqyghy ýshin mýldem zandy әri әdiletti soghys jýrgizip jatyr. Ukraina myqty ekonomikasy bar ýlgili batys eline ainala ma, joq pa bilmeymin, biraq ol tәuelsiz memleket bolady. Al Qyrymdy eshkim qaytadan soghyspen tartyp ala almaydy. Nege ekenin bilesizder me — óitkeni, erte me, kesh pe, Qyrymdy bәribir keri qaytarady nemese búl daudy ótemaqy esebinen qalayda retteydi. Resey ony ústap túra almaydy. Ázirge oinay túrsyn, búl týpsiz tesikke 200 milliard dollar qúrtyp, keudesin manyzdy etip kerip jýre bersin — aqyr sony bәribir birdey. Uaqyt enshisindegi mәsele.

6. Putin men onyng sybaylastary — jetkilikti dengeydegi pysyq intrigandar, KGB-shnikter, búrynghy kommunister, ózgening mýlkin tartyp alushylar jәne әli kýnge deyin naghyz jendetter men qanisherler. Biraq olardyng eshqashan kim bolmaghanyn jәne bolmaytynyn aitayyn — olar qalypty el men ekonomika qúrushylar emes. Putinning býkil jetistigi — onyng artta qalghan ekonomikasy ýshin múnay men gazdy tútynudyng әlemdik naryqtaghy sәtti koniunkturasy ghana boldy. Qazir ol kóz aldymyzda anyq ózgerip jatyr. Sondyqtan ghajayyptar ayaqtaldy nemese ayaqtalugha jaqyn. Qashan jәne qalay jarylatynyn bilmeymin, biraq mindetti týrde jarylady. Kýmәniniz bar ma? Tarihty tez arada paraqtap, kelmeske ketken KSRO-ny eske týsirinizder.

7. Joq, Reseyge eshkim qyzyqpaydy. Ol qalypty adamdardyng qyzyghushylyqtarynyng eng songhy qatarynda. Nege? Óitkeni búl el әlemge eshtene úsyna almaydy. Ol — qiyr soltýstiktegi ailary men araghy bar qanday-da bir ýlken bos kenistik.

8. Reseyde, onyng mәdeniyetinde, ekonomikasynda, jetistikterinde, halqynda eshqanday úlylyq joq. Súmdyq qúrbandyqtarmen kelgen jekelegen kezender men serpilister boldy, jekelegen jazushylar men muzykanttar, ghalymdar men janalyqtar boldy. Biraq búl óte úzaq әri súryqsyz tarihtyng tek jekelegen ýzindileri ghana. Ómir boyy Yu.Gagarinmen, L.Tolstoymen, Vasiliy Blajennyy soborynyng arhiytekturasymen jәne "Nasionali" restoranynyng kiyevtik kotletimen maqtanugha bolady. Biraq búl — ótken shaq. Óte alys ótken shaq. Al әlemge úlylyq ýshin kýn sayyn, dәl qazir jana serpin kerek. Sondyqtan, bizding zamanymyzda elding úlylyghy Seliyger kólindegi ruhanilyq turaly aighaymen emes, aifondar men avtomobiliderding ozyqtyghymen ólshenetinine eshkim kinәli emes.

9. Anyqtama ýshin — Stalin Gitlerden әldeqayda soraqy bolghan. Ol adamzat tarihyndaghy eng qanisher diktator shyghar. Ol óz jetistikterin tútas bir eldi, onyng eng jaqsy adamdaryn qúrtu arqyly jasady jәne soghan qol jetkizdi. Sondyqtan qoldary shyntaghynan qangha malynghan osy "tiyimdi menedjermen" maqtanudy jalghastyra berinizder. Búdan asqan aqymaqtyq boluy mýmkin emes. Tek keyin sizderdi qúl sanatyna jatqyzatynyna tanghalmanyzdar.

10. Joq, Reseyde men ýshin de, basqa myndaghan adamdar ýshin de qyzyqty eshtene joq jәne bolmaydy. Nege? Óitkeni sanada eshtene ózgergen joq. Birneshe zәulim ýy saldynyzdar, kir denelerinizge sәndi kiyimder ildinizder, zamanauy kólikterge mindinizder, tipti ýilerinizge kompiuter qoydynyzdar. Al milarynyzda bayaghy sol "sovok" qalpynda qaldynyzdar. Maghan búghan qarau mýldem qyzyq emes.

11. IYә, ishinde gollandtyqtar bar malayziyalyq úshaqty atyp týsirgen — reseylik әskeriyler men olardyng qolshoqpar banditteri. IYә, Nemsovty jәne basqa da oppozisionerlerdi, tilshilerdi, bankirlerdi, jay ghana azat Reseydi armandaghan adamdardy óltirgen — Kremli men onyng sybaylastary. Sizder jәne sizderding sýiikti biylikteriniz adamdardy ulaydy, atady, asady. Mas kýiinde jolaushylar úshaghyn atyp týsirip, sodan keyin eki-ýsh apta boyy qaza tapqandardyng shirip jatqan denelerin jinaugha da múrsat bermeydi. IYә, Doneskidegi alqashtar men banditterge kómek bolsyn dep, ólgen jolaushylardyng synyp qalmaghan aifonyn nemese sausaghyndaghy jýzigin izdep, olardy tonaytyn da — sizdersizder.

12. Sizderding ótirikteriniz býkil әlemge belgili jәne týsinikti, sondyqtan sizderge eshtene dәleldeuding qajeti joq. Óitkeni dәleldi sol dәlelderdi týsinuge jәne qateligin moyyndaugha qabiletti adamdargha kórsetedi. Sizderding intellektualdyq dengeyleriniz múny týsinetindey dәrejede emes. Sondyqtan uaqyt shyghyndaudyng qajeti joq.

Konstantin Borovoy

Qazaqshagha audarghan - Quanysh Edilhantegi

Abai.kz