ÚLYQBEK ESDÁULET
«Qarghaldaq» kitabynan
(2022 j. shyqqan)

JANAÓZEN JYRLARY

«Altayda Ospan batyr tuy órlegen,
Qasqayyp qúrban bolghan –
qúr ólmegen:
«Qazaqtyng qasyq qanyn ishkenderdin
Qyryq jyl tili kýiip jýrer» degen!..»
Qoyyn dәpterden.

TILTÚMAR

Tiltúmarday kógershin men kepterge,
Túrymtaydyng teperishi ótkende,
Tútamday sóz ótkize almay óktemge,
Tendik ýshin tebiskendey Tepterde,
Erulige qaruly say sәtterde,
Qyryp-joyyp oqpanmen de,
oqpen de,
Qúmbyl halyq qara qangha bókkende,
Qandy júma qasireti jetkende,
Jer-jahanda ishin tartyp kóp pende,
Dýniyeni dýbir kernep ketkende,
Ortekeler orghyghanday bókterge
Ólenderim órip shyqty dәpterge...
Órtke, dertke, sertke malghan – qyssa-jyr,
Shynyraudan qaynap shyqqan qúsa búl,
Ou, Alashym,
Aqynyndy shet kórme...
Jýrgize almas perghauyngha Músa әmir,
Ámir etse – Jaratqannyng isi әdil...
Sherin tókken shayyrda joq bet-perde,
Tiline eshkim sala almaydy túsauyl!

QANDY JÚMA

«Taryldyng dep nesine múnsha, Zaman?»
tolqyp edi alanda myng san adam,
qúnykerler qynaday qyryp saldy,
qúmyrsqaday óz halqyn qúl sanaghan.

Bostandyqty qyltiyp qauyz jarghan,
jaypap ótti qandy qol jauyz jalghan.
Shyn beynesin kórsetti shiybóriler
arystardyn* qanymen auyzdanghan.

Qazaqstan qaraly, qan sasyghan,
qanypezer qúlqynnan jan shoshyghan.
Adamzattyng boyaldy ary qangha,
Janaózenning qanqúily monshasynan.

En baylyqqa biylikting kózi qyzyp,
ózi jazghan zandaryn ózi búzyp,
Alashymda ajaldyng elesi jýr,
azattyqtyng auzynan sózin ýzip.

Elin qangha er bolsa batyra ma?
biylik degen aiuan ba aty jana?
Qandy qolmen betine opa jaghyp
qatygezder shyghypty sahnagha.

Taptap jatsa arymdy kónbek pe edim,
ózektige bir ólim kelmek dedim...
«adam qany – su emes!» deytin edi,
susha aghyzdy ózimning jendetterim.

Qyrylghanyn qynaday kórdi ghalam,
qayta bastyq qúldyqqa qandy qadam.
Tilimiz ben dilimiz keri ketti,
bostandyghy basynan mandymaghan.

Qúrbandyqty qúq qayda baghalargha,
sheyit bolghan shyndyqty shamalargha?
«Súrauy bar – sudyng da!» – deytin qazaq,
múnsha qannyng súrauyn taba alar ma?

Qaraqshyny qandy qol zamandas qyp,
qaytadan biz qúldyqqa qadam bastyq.
«Jeltoqsannan jan qalsa – tәuba» desip,
nauryzgha jetkendey amandastyq.

Ayalaghan aq senim úshyp oqqa,
aqiqattyng aq tuy týsip otqa,
azap shegip әdildik izdegender,
jaghympaz ben jemqorlar kisi bop pa?

Jalmauyz ben qorqaudyng súmdyq isin,
jaba toqyp jýrgenning tirligi súm.
Jýrelete almaydy eshkim bizdi,
jaralmaghan qazaghym qúldyq ýshin!

Kóterilgen bas bolsa qyrqa keler,
arsyz biylik aldy-artyn qúrta berer.
Qyrandyghyn kórsetti qazaq taghy,
naghyz qyran biyikte shyrqap óler!
__
*Altynbek pen Zamanbek (avt. siltemesi).

*
Óz qazaghym óz jerimde oqqa úshyp,
Órtenemin ózegime shoq týsip.
Órligimdi qay qapasqa qamayyn,
Ókinishten óler boldym, aghayyn,
Ózdi-ózimnen órekpiymin kek qysyp!

Zaya kýnder zymyrasa qayghy alyp,
Zapyrandy zaryn tókken qay halyq?
Zar iyletip zahar zaman zymystan,
Zyghyrdandy qaynatty ghoy, tuysqan,
Zansyzdyqtar zandylyqqa ainalyp...

*
Aqqan qan...
Alasúrdyq jan shydamay...
Ankós qol ansha qyrdy qaltyramay!
Ayuandyq –
Adamdyqtyng arghy beti,
Arasyn ashyp bergen marqúm Abay.
Arandap Ay men Kýnning amanynda
Alashtyng arda sóngen shamshyraghy-ay.
Saqsyry qangha tolyp súrapylda,
Sarqyldap qaynap túrghan halqym Aday!
Sap deyin, ashuyndy aqylgha jyq,
Saf altyn sabyryndy sarqymaghay.
Sanasyz saudayygha biylik bersen,
Sandalyp óz jaranyn jau qylama-ay?
Sapyryp salyndyny sypyratyn,
Sel-tasqyn basyla ma sarqyramay?
Qúday men múnayymnyng arasyna
Qúmaydy qystyrsa әkep parqy qalay?
Bet aldyn bagha almaghan basyr biylik,
Bolsa edi ashuynyng artyna abay.
...Bolsang bol, bolmasang da, borday tozbay,
Býtin ber bererindi jartylamay.
Qalyng el qangha bógip jatqan shaqta
Qayran jyr, qalar qalay hal súramay!?.

NAMYS TURALY BALLADA

Bizding kólde qamys bar edi
Jayqalghan.
Bizding elde namys bar edi
Nayqalghan.
Nar qamys ketti órtenip,
Ar-namys qaldy erte ólip,
Qaytadan endi kókter me shirkin, әi, qaydam?
Joqqa da jýirik jeter me? –
Ayta alman deushi em, aita alman!
Bar eken, shýkir!
Bolyppyn kýpir bekerge,
Myng taghzym saghan
Mirden mert bolghan qaysar jan!

Sher jútqan qazaq shóldepti,
Tiri eken Namys, ólmepti!
Namys bar eken, jaratqan,
Kózqaman biylik kózdey de kózdey boratqan
Keudesi shúryq, kónili synyq әr oqtan!..
Kisәpir kórse mýsәpir bolyp qalmaytyn,
Ór Namys osy erlikting jolyn jalghaytyn,
Miras bop qalghan Beybarys, Beket, Baraqtan!

Namys tiri eken!
Qalypty biraq sansyrap,
Búghaulap, búrap,
Dýrelep, úryp, qamshylap,
Shauyp ta jatyr, atyp ta asyp, azaptap,
Shúbyryp qany, tamshylap,
Shygharda shyqpay jan shydap,
Jaraly Namys berispey jatyr qansyrap,
Nayzaghay Namys – qazaqqa bitken shamshyraq!
Alashqa bitken tamshy baq! –
Namysyng tiri túrghanda
Búiym bolyp pa,
Basyna týsken san synaq!

NÁLET

Qolyng synghyr qol mergen,
Kózing shyqqyr kóz mergen,
Qargha jýndi qattasyn,
Ýirek jýndi ottasyn,
Qyryp-joyyp atqasyn,
Sirә, saghan jýrek emes bez bergen!
Qorghaymyn dep sóz bergen,
Qorghaushylar qorlaushygha ózgergen,
Qúralghan ba búl dýniyening dingegi
Qúryp ketkir satqyndar men ezderden?!.

Shiybóriler shýrippe basyp jyndanghan,
Shyntaghynan shylqa qangha bylghanghan,
Shyndyq tappay shyrqyrady búl jalghan,
Shash al dese bas alatyn súmdardan.
Dyrau, doyyr, dulyghaly qazanbas,
Dýmdi soyyl óz sabynan oza almas,
Dýre salghan dóket qoldar,
dәs qara,
Jaramaytyn jan aludan basqagha,
Jusyn qansha, endigәri, masqara,
Jókemen de, qyrghyshpen de tazarmas!
Men sendermen bolghym kelmes bazarlas,
Aqyrette qonghym kelmes mazarlas...
Týnde sening túsyna kep, kóz almas,
Óz qolynnan qaza qúshqan bozang jas...
Qúdaydan kýt! Jazasy onyng – sotqa esep,
Sening qandy qolynmenen ot kósep,
Tasalanghan tasyrdyng da ózi onbas!

QALA

Jas qabirding janynan
Laulap órttey lala gýl,
Saptayaqtyng sabynan,
Syghalasyp qarauyl,
Aqiqaty aram qatqan,
Jaralaryn jalap jatqan,
Bozdaqtaryn sanap jatqan,
Boqyrauda bozdap qalghan qala búl...

Ýrikken eli ýderip,
Ýnireygen kóshesi,
Úlyn joqtap jyr órip,
Úlyp qalghan sheshesi,
Újdany – esh, túzy sor bop,
Úlany – opat, qyzy qor bop,
Úrpaghynyng jýzi sher bop,
Ýdireygen úly Ýstirtting tósi osy...
Ýzilmegen ýmit qalsa,
Ýgilmegen jigit bolsa,
Ýkilegen ýmbet barda qaytar bir kýn esesi!

*
Alashtyng úly, uysqa tolmas az-aqpyz,
Aspandap úshqan aq qaz da bolyp sóz appyz.
Sanamyz – sangha,
Oyymyz ongha bólingen,
Qanymyz – josa,
Janymyz – qúsa qazaqpyz.

Ózekti elmiz ólimmen býgin bettesken,
Óz nyspym edi-au, ózge jau da emes kektesken,
Ótimdi jaryp, ókpemnen teuip, et kesken,
Órt kernep túrghan kókiregimdi oq tesken.
Kim ýshin sonda babalar bizding ot keshken,
Qandasyp jýrip, jandasyp jýrip kóp kóshken,
Qyryq pyshaq bop qyrylsyn dep pe úrpaghym?
Qúmalaq-qúlqyn qúrtty ma maydy bir qaryn?
Qalaysha býgin qazaqtyng qamyn oq sheshken,
Qasiyet, kiye, obal men sauap ketti esten?!
Aqjýrek-aybat astamgha sózi ótpesten,
Abyrjyp qalghan aspangha qoly jetpesten,
Atoylamay-aq tózimmen mәngi shektesken,
Adyraspandy aramshóp dey me tekke ósken?!.
...Kórgenshe múny kógime qaytyp ketpes pe em...

*
Kýnahar qylyqtary ýshin Adam
Qúdaydyng qaharyna úshyraghan!
Jazmyshtyng ala jibin attaghangha
Jazylmysh jazany da týsine alam.
Quyp ta, túryp ta attyn, jatyp attyn,
Qúdaygha qylyghyndy baqylattyn.
Tanymas nysanadan óz tumysyn,
Qatybas qayyrymsyz baquat kim?
Qandauyz qayran mergen, halyng qalay?
Qaruyng kýndiz-týni damyldamay,
Qan shashyp bú dýniyeden barghanynda
Qoymasyn o dýnie qabyldamay...

*
Arqada aspandata qala salyp,
Arqyrap, aruaqtanyp, tamasha qyp,
Últynnyng úlaghaty emes pe edi,
Úshqanyng úshan kókke dara shauyp.
Qanshama biyikterge qúlash úryp ,
Qapyda ketkening ne alasaryp?
Basyna balasynyng ne kýn tudy,
Tósine anasynyng jara salyp?
Kóbesi baqytynnyng sógildi me,
Tóbesi taqytynnyng ala shanyt.
Arbandy bir-aq teber arghymaq at,
Qyl moynyn qajay berse qara qamyt.
Týisinsem Janózendi týrshigemin,
Jatqanday jýregimdi ara shaghyp...
Auyrdy audarasyng basqa arqagha,
Jauyrdy jabumenen jaba salyp...
Halyqqa soyatynday han týiesin
Hal – osy, quyrdaq jep tarasalyq...
Júrtynnyng – «Hantalapay» oinap ósken,
Jazyqsyz jyrtylyp túr jaghasy anyq!.

*
Bostandyq – erkin jolyn erte ayaqtap,
qaytadan qaldy býgin tórtayaqtap,
qalghyghan qayratyng men quatyndy
qúrbannyng namysy men serti oyatpaq.

Kórmedim kiyenkini ókimettey,
jaranyn jýre almaytyn jetim etpey,
bir qoly jangha múrsat jariyalap,
bir qoly ólim sepken eki betkey.

Qanaty qayyrylghan qonyr qazdar,
qoshtasyp, qiqulasa kónil qozghar...
múnaymen múrtyn maylap mardamsidy-au,
óz halqyn jenip shyqqan jenimpazdar...

QANNYNG QÚNY TURALY DIALOG

«Múnay qúnyn bilesin,
Altyn qúnyn bilesin,
Qannyng qúny qanshalyq?»
«Sutegin! – dep kýlesin, –
Qanymdy ólshep kórgem joq,
Eshkimge qan bergem joq.
Erding qúny – myn-aq qoy,
Qangha berer tengem joq!»

...Qara qandy sholaq at,
Qu janyndy tonap ap,
Qútylady qoy tólep,
Qayran qangha obal-aq!..

Jerge singen qan – ózen,
Kókke úshqan jan – ózen.
Mýgedek bop qaldy ghoy,
Adam degen dәrejen!..
Qayran, Janaózen!..

*
Shap dese topqa shabatyn,
Qap dese kópti qabatyn –
Qanden;
Sat dese anasyn satatyn,
At dese atasyn atatyn –
Zәndem;

Bireui ónip egizden,
Bireui órbip segizden,
Malghún menen miyghúla
It pen shoshqa emizgen!

Kóshelige – aua joq,
Keshelikke daua joq:
Bilim berseng – otqa aidar,
Biylik berseng – oq saylar,
Biyshik berseng – qaqpaylar...
Biz – ot qúsyp, shoq shaynar!?.

*
Ata Zannan attaghysh atpaldarym,
Keshire me senderdi aqqan qanym?
Júqanasyn júrtynnyng júlyp jegen,
Júq bolar ma aramnan tapqan malyn?
Kýrsingende keudemnen atqan jalyn,
Jeter endi tabangha taptalghanym.
Kósegemdi kógerter kósem qayda,
Kýiin keshem qashanghy aq qarghanyn?!
Bostandyqtyng búrmalap satqan mәnin?
Ala týser «ayt» dese qabaghanday,
Kózin ashqan kýshigin talaghanday.
Buyrqanghan baluannyng kýshi tasyp,
Baylap qoyyp әkesin sabaghanday.
Ashu qysqan aqyl men sana qalmay,
Tayaq alghan, tarihtan sabaq almay.
Temirenin boratyp topqa kezep,
Qorghasynmen óz júrtyn sanaghanday.
Shóke týsip jatatyn shók degende,
Halyq degen kónbis qoy qara narday...
Shegimenen shydamnyng sharpysady
Kónbistigi kemdi kýn baghalanbay?!.

*
Asqynghan kezde qogham men ghasyr keseli,
Ayqaylap shyqqan arysty jasyn desedi.
Aqiqat ólip, aramdyq jaylaghan elde
Aqynnyng tilin kespeydi, basyn kesedi.
Biylikting túrsyn qolynda qúdiret meyli,
Bәsine bozdaq basynyng qúny jetpeydi.
Búrqyrap aqqan qany da ainalar jyrgha,
Basynan basqa aqynnyng týgi ketpeydi.
Aldy-artyna da qaratpas aidabol zaman.
Aqjayyqtayyn búrqyrap qaynaghan ghalam.
Aqiqat ýshin, ar ýshin attandap shapqan
Aqynnyng basy, apyr-au, qayda qalmaghan?

JEMDORBA

Jýzim qosqan súlyny qylghytqasyn,
Jarau jongha jelbuaz shyr júqqasyn,
Jýiriging de kórseter jaby minez,
Jemdorbanyng ishinde shúlghyp basyn.
Jibek jelmen jarysyp, shauyp ósken,
Jýirik edi jalynan dauyl esken,
Jemdorbanyng ishinen jelek tauyp,
Jýnjip qaldy ainymay jarymesten.
Jútqyn qúldyng armany – mýlgu mәngi,
Jýirikke endi shybyndap, shúlghu qaldy.
Jetekshil at ýiirge ýn qosa ma,
Jemnen basyn alugha shyn qinaldy.
Jemdorbanyng ishinde basyn shúlghyp,
Jyljyp jatyr osylay ghasyr syrghyp...
Jalyn mýjip ýgilgen almas qúsap
Jemirilip joghaldy asyl shyndyq!..

AHUAL

Jaghympaz ben jemqorlar jazady zan...
Kele me oghan, kelmey me, qazaq, yzan?
Jyghylghanda júdyryq jey bere me,
Jaratqangha onsyz da jazaly jan?
Ádiletting auyly tym shalghayda,
Jete almasang janyndy kir shalmay ma?
Suyrylghan qazyghy búl tirlikke
Qayta ainalyp keletin múrshang qayda?
Myna qogham barady qayda bettep?
Auyldardy qúrta ma, payda joq dep?
Tabanynan býr ketken túlghalarym
Qay shúnqyrgha qúlatar tayghanap kep?
Kózge shúqyp kórshining tónkerisin,
Bile almadyq baghyttyng on-terisin.
Qalaulysy halyqtyng atana ma,
Sypyrghandar júrtynyng jon terisin.
Últym menen úrpaghym bas iyetin
Úghymdardyng úmytsaq qasiyetin,
Aytylmaghan Sózding de Atasy óler,
Atasy ólse – kim jerlep, tas ýietin?

SÓZ ZIRATY
1
Aynalyp qashan soghasyn, aralap qashan bolasyn,
Aytylmaghan Sózderding Atasynyng molasyn?
Ayta almaghan auyzdyng qabylday ma tobasyn?..
Ayghaqtaytyn zirat búl Avgeyding at qorasyn.
Búl beyitte oiynnan qadir-qúrmet joyylghan,
Asatúghyn boyynnan, aq tasqa aishyq oiylghan:
«Qaqpaq bolghan qúldyqta, toqpaqtalghan súmdyqta,
Aytylmaghan Shyndyqqa Eskertkish búl qoyylghan...»
Obyrlargha jaq ashpay, ozbyrlarmen talaspay,
Qonghanymen baq-talay, qorghansyzgha qaraspay,
Aqiqatty aqtamay, әdiletti jaqtamay,
Kókeyinde qalghan sóz – sholandaghy shanashtay.
Myna zirat – jasyrghan auru men derttiki,
Berilmegen serttiki, ishte janghan órttiki,
Kýpti kýdik, qauiptiki, aitylmaghan anttiki,
Mysyqkómbe mylqausyp, mayyp bolghan merttiki...
Salmas ýshin tynnan jol, barmas ýshin qúrbangha ol,
Jarylghan bas – bórikte,
jeng ishinde – synghan qol.
Tәuekelden taysalghan, jylmang til men búlghang bel...
Tirek tappay túrghan nól, shaghylghan tau, tynghan kól...
Búl ziratta teginnen, úyat – әlsiz ólimnen...
Qorghalmaghan ar-namys, ashu-yza kómilgen.
Búghyp qalghan búqpantay, әr qosaqqa jegilgen,
Sezdirmegen ghashyq syr ish-qúsasy sógilgen...
Aynyghan ant bir jaqta, tayghan serting bir jaqta,
Qúr sýienip til-jaqqa, qúrban bolghan qyljaqqa...
Irkindidey irikken sóz, irindey ishti iritken sóz,
Shyqpay jatyp ýrikken sóz, shyghara almay shiritken sóz.
Janasalay jatypty jantyq aitqan jalghan sóz,
Jypyr-jypyr jerlengen aluan-aluan, aluan sóz,
Qoyan jýrek qorqaq sóz, batyly joq baluan sóz,
Qyraghylar kóre almay, kýte-kýte talghan kóz,
Qúlaghy saq estimey, aitashaq bop qalghan sóz...
Aytar bolsang aq sózdi aldymenen jannan bez,
Aytqan sózde – ajal joq, bolady әli aldan kez,
Sen ózing de óshpeysin, óshpegen song janghan qoz!
Shapqan atyng kelse de, atqan jezing oralmas,
Batqan kýning kelse de, aitqan sózing oralmas,
Otyz tisten shyqqan sóz óz otauyn kóre almas,
Tilge tyiym bolsa da jýieli sóz joghalmas.
Qynyrlyqtan ne taptyn, auyl ýy qonsy qona almas,
Qonyrlyqtan ne taptyn, qoy auzynan shóp almas?
Kókjal bolsang arlan bol, azuyn eshkim qagha almas,
Túlpar bolsang tarlan bol, uaqyttyng shany qona almas,
Sheshen bolsang Mayqy bol, aitaryndy aityp ól,
Qynapqa qayta qamalmas
bir jarq etken aq almas!..

2
Qúdaygha ras!
Bezeyik dep pe ek ardan biz?
Bezbeyik desek jan jalghyz!
Týnile de almay jannan biz,
Aytqan da sózden tanghanbyz...
Jeme-jemge kelgende
Jaghymyzdy asha almay,
Zәremizdi basa almay,
Ýrey buyp, ýn óship,
Ashylghanday aldan qúz,
Bizder búghyp qalghanbyz...
Olay shyqsaq arlanbyz,
Bylay shapsaq tarlanbyz,
Aqiqattyng aldynda
At basyn tartyp alghanbyz.
Auyzdy buyp, japsyryp,
Tistedik tildi tas qylyp.
Jaq ashugha jibermey
Basty-au auyzbastyryq...
Áli de, mine, sol tirlik:
Saylaudy aitsa serpildik,
Joldaudy aitsa jelpindik.
Tilimizdi – tәubasyz
Kәlimagha keltirdik...
Tirlik ýshin kem kýndik,
Qansha ýmitti jer qyldyq,
Bostandyq dep berkindik,
Bastaldy dep Erkindik!
Biylikke bireu sóz aitsa
Jau kórgendey jeng týrdik,
Ekilene esirip,
Esesine el qyrdyq...
Bostandyq degen qús edi,
Balapanyn óltirdik...

MEZGIL MÁTELDERI

Qarynyng arty – quys,
Qazynyng narqy – júghys.
Jemqor menen zanqor
Qyz alysqan tuys.
Tas týiin be – búl is,
Kese almaytyn qylysh?!.
Jendetting qoly – qandy,
Jaldaptyng joly – landy.
Júmylghanda bәri,
Júrtynnyng basy – lәngi,
Jeri – bay, eli – jarly...
P.S. Bola ma solay mәngi?!.

*
Siz – kókten týsken samauiy,
Biz – jerde jýrgen bәdәuiy.
Belsheden battyq kýnәgha,
Bermegen song sana-miy.

Sau basty salyp saudagha,
San úrdyq tasqa, taugha da.
Saytandy qosyp saughagha,
Sandalyp jettik tәubagha.

Biz kirmegen dau-shar joq,
Biz tatpaghan kәusar kóp.
Armanda ketip baramyz,
Aq ólimge ansar bop...

*
Qúran degen – qúr әn emes, naghyz әn,
Mýsilimge qasiyetti mәni – zan.
Sýreleri sәule qúiyp sanama,
Jýregime zәm-zәminen tamyzam.

Qúran degen – qúr sóz emes, kie jyr,
Qúbyladan qyzyr qúyar ie – núr.
Ay shuaqty ayattaryn ayalap,
Jan-tәninmen, oi-sananmen sýie bil!..

*
Úrandy bizder Qúranday kórdik,
Balalyq shaqta bilmesten.
Ómirdi dúrys sýre almay keldik,
Ákeler qalay kýn keshken?

Ómirdi dúrys qalay sýrudi,
Ýiretpedi eshkim әli de.
Dýnie degen talay qúbyldy,
Jetkizbey tylsym mәnine.

Qalay sýremiz dúrys ómirdi,
Dúrys ómiring bolmasa?
Qoghamnyng taghy tini sógildi,
Tynysh degeni dalbasa.

Jana jyl mine, kýrsine kirdi,
Tabanymyzdan syz ótip.
Keshemiz endi qisyq ómirdi,
Qisyq shegesin týzetip...

*
Jahan ýshin Janaózen – jana qasap,
Kimbiz túyaq serpuge jaramasaq?
Mir jaudyryp myqtylar quyrdy eldi,
May shyjghyryp jatqanday tabagha sap.
Halyq otyr qanymen salyq tólep,
Qamsauyna jylu men jaryq kerek!
Itke sýiek iyesi laqtyrghanday
Itarshynyng bergeni gharip kómek.
Kinәli kim
Qantógis,
Jastógiske?
Sengender me Qúdaydan basqa kýshke?
Bas terisi kelispey biylik otyr,
Keliser me terisi – bas kelisse!

*
Jaratqannyng әmiri me
Qazaq bastan keship jatqan sorly kýi?
Qúday bergen ómirine
Ózin Qúday sezingender boldy biy...

Qúdaysynyp qanshama ret
Qoqandatty ajal shashqan qúryghyn.
Aq ólimmen alsa dep ek,
Alla bizge ózi bergen ghúmyryn...

Sol pendeler qúdaysynghan
Tirshiligin istetpeydi-au tirinin.
Ólmegen song shydaysyndar,
Búl zamanda ómir – ólim bir úghym!..

*
Beu, batpaqtyng búlbúly,
baqyldasang sóz basqa.
Ey, esekting dýldýli,
senen atym ozbas ta...
Janym – jyrdyng qúldyghy,
qúrban shalghan bozqasqa.
Búl dýniyening súmdyghy –
qaramaydy kóz jasqa!..

Búl qoghamnyng qyrsyghy –
toqtamaydy qanyna.
Tasqa tiymey túmsyghy
toqtay qoymas hany da.
Kýnkóristing qyr-syry –
kýshtilerding qamy ma?
Ýiiriler úrshyghy,
jamau salyp janyna...

QAPYRYQ

Qapyryq!..
Netken qapyryq...
Qaradan-qarap qapylyp,
Óletin boldyq túnshyghyp,
Kómetin boldy ah úryp.
Auany tazartyndarshy!
Opasyz sózdi otyra bermey sapyryp...
Qapyryq...
Netken qapyryq...

Oylyny mendep oi-qauip,
Oysyzdyng kónili toygha auyp,
Tút jegen búlbúl sekildi,
Túsaldy tilim sayrauyq...
Tilindi biraq ne qylsyn,
Jýrgender kileng may qauyp?

Qapyryq...
Netken qapyryq...
Shytyrman oigha shatylyp,
Tal týste tegis túnshyghyp,
Boldyq pa sonsha maqúlyq?..
Shyrmaudyng bәrin japyryp,
Shyqsaq qoy tysqa atylyp!
Arynnan júrnaq qaldy ma,
Bitkende bәri satylyp?
Auany tazartpaymyz ba,
Aruaghymyzdy shaqyryp!?.
Qapyryq... Qapyryq... Qapyryq...

KÓTER BASTY!
1
Kóter basty, auyl menen astana,
Taqsireting tas tóbennen bassa da.
Bar dýnie boyyn tiktep jatqanda
Búghyp qalar tamyry joq tas qana.

Kóter basty,
Erkindikti el sosyn,
Sening asqaq ór túlghanmen ólshesin.
Meshin kýii qala berer edi ghoy,
Eger adam tiktemese ensesin.

Kóter basty, qatargha kep túr, bauyr,
Basy joqty mensinbeydi búl dәuir.
Bir qarap qoy Hantәniri, Múztaugha,
Sanana zor salmaq týsse zilmauyr.

Óz jerine ózing by bol,
Múng jútpa,
Tura qara ar-namysqa, shyndyqqa.
Erkindikting esiginen erkin kir,
Ózindi-ózing baylap bermey qúldyqqa.

Kýmiljime, kóter basty joghary,
Janghyryqsyn azattyqtyng ór әni.
Shash al dese, bas alatyn shabarman,
Basyng bolsa búghyp bitken joq әli.

Kóter basty,
Kóter basty, qandasym,
Osy jyrdyng ózing shyrqa jalghasyn.
Tóbemizden tónip kelgen Ay – qylysh,
Myna júrttyng basy joq dep qalmasyn!..
Kóter basty!!!

2
Qazaghym,
Qoy men qoyanday
Jýrmising mýlgip oi, Alla-ay?
Bas kóter dese búghynyp,
Oyatsa-daghy oyanbay?

Jyrtylghan jaghang jalbyrap,
Jýrmisin, janym, salbyrap?
«Júlqyn!» dep saghan aitpay ma,
Jýregin, janyng qan jylap?

O, netken maubas tózimin,
Túyaq serpuding ózi mún...
«Úmtyl!» dep saghan aitpay ma,
Úitqyp bir sana-sezimin?

Jýresing qansha iylenip,
Kýiseumen ghana kýilenip?
Enbeging eshte, túzyng sor,
Qorlyqqa eting ýirenip?..

Taqymyndy ansap jylqyng jýr,
Boykýiez oidy qylqyndyr!
Selt eter shaghyng jetti ghoy,
Serpilip, sergip, silkin bir!..
Kóter basty!

*
Qazaqstanym, barmysyn,
Qabanbay tektes nar mýsin?!.
Abylay aspas sary bel,
Bógenbay basqan qarly shyn?!

Qazaqstanym, qamyqpa!
Qazyghyng qalar halyqqa.
Ghajayyp ghaziz basyndy
Sala da berme tamúqqa,
Súgha da berme qamytqa!

Qazaqstanym, qalghyma!
Qúl bola berme maldygha.
Qormal bol arly-jarlygha,
Qúlqynmen ketsin bar kýnә!

Qazaqstanym, qaydasyn?
Qayratyng tasyp, qaynasyn!
Tapsynyp taugha kelgende
Tabanyng tastan taymasyn!

Qarlyghash qústyng úyasy,
Qyrannyng tughan qiyasy!
Jeltoqsan sayyn shashylghan
Janaózen – jýrek siyasy!

Jaraly janym – Janaózen!
Qatalap, kepken kenezem!
Basyr da boldy-au oq tesip,
Jýrekte janghan terezem!..

TORDAGhY QÚSTAR

Kók aspangha qaraymyn әredikte,
Kóz úshynan kórgim kep qara nýkte.
Qanattynyng bәrine, maghan salsa,
Bar aspandy berer em tәberikke.

Elding múnyn taysalmay aitar úldar,
Keler úrpaq janghyrtyp qayta jyrlar.
Qanattynyng túghyry qapasta emes,
Kókting qúsyn kógine qaytaryndar!

Kókke qarap kónili alabúrtty,
Erkindikting jolynda jagha jyrtty.
Kókting qúsyn kógine qaytaryndar,
Qanatymen jasqasyn qara búltty!..

Azu bilep, aspangha aitamyn zar,
Aytqyzatyn arqamda saytanym bar!
Tomagha da, tor da emes sybaghasy,
Kókting qúsyn kógine qaytaryndar!

*
Jaqsy da bolsa óz júrtym,
jaman da bolsa óz júrtym,
qaymananyng qashannan
qyzartyp jýr kóz qúrtyn.

Jaqsy da bolsa óz elim,
jaman da bolsa óz elim.
El degende ózegim
órtense de tózemin.

Jaqsy da bolsa qandasym,
jaman da bolsa qandasym,
qandastarym qan jútsa,
qayda siyar han basym?

Janynan bezgen nargha syn,
jaghalap jýrse jar basyn;
jýregimnen kórinder
Janaózenning tanbasyn!

2011, jeltoqsan –
2012, qantar-aqpan.

Abai.kz