Alakólding suy em, auasy júpar, týngi kórinisi ertegi. Biraq jaghalaudaghy bagha, servis pen tazalyq turisting densaulyghyn sauyqtyrmay-aq, jýikesin júqartyp qaytarady.

Jaghalaugha ayaq basqan sәtten bastap demalys emes, qarjylyq kvest bastalady. Bir bótelke suyng kurorttyq tarifpen, bir tabaq asyng halyqaralyq forumnyng banket baghasymen esepteledi. Biraq aldyna kelgen taghamgha qarasan, auyl arasyndaghy jol boyyndaghy ashananyng ózi úyalatynday. As mәziri meyramhananiki, baghasy Dubaydyki, dәmi studenttik jataqhananiki.

Dayashyny shaqyru ýshin qol kóteru azdyq etedi. Ysqyrugha bolmaydy, aiqaylau mәdeniyetsizdik. Eng tiyimdi tәsil – onyng kózine úzaq qarap, taghdyrlas ekenindi bildiru. Sәti týsse, jarty saghattan keyin qasyna keledi. Sәti týspese, sol kýni ash qaluyng mýmkin.

Aqshy auylyndaghy key demalys ornyna kirgende ózindi tólem terminalynyng aldynda túrghanday sezinesin. Sening sharshaghanyn, balannyng ash ekeni, bólmede su bar-joghy eshkimdi qyzyqtyrmaydy. Bastysy aldyn ala tólem jasau manyzdy. Sodan keyin eski ashylady. Qosymsha tósekke aqsha tólendi me, mangalgha jaqyndaghanyng ýshin ekologiyalyq alym tólegendey kýy keshesin.

Kәsipkerlerding jii qaytalaytyn uәji bar. «Mausym eki-aq ai. Jyl boyy osy kezde tabys tabamyz» deydi. Birdeneni týsindiru mýmkin emes.

Olardyng eki ailyq mausymyn turist ýsh kýnde qarjylandyrugha mindetti sekildi. Júrt jyl boyy jalaqy alyp, sonyng ýsh ailyghyn Aqshiyde ýsh kýnde qaldyru ýshin júmys istemegeni anyq qoy. Biraq ony týsindirip aitu mýmkin emes.

Alakóldegi kәsipkerlerge turist bir ret kelse boldy. Kelesi jyly kele me, joq pa oghan bas auyrtyp jatpaydy. Kәsipkerding mindeti kliyentti qaytaru emes, qaltasyn barynsha qaghyp qalu. Boldy.

Aytqanday Alakólde servis degen úghymdy da әrkim ózinshe týsinedi. Bir jerde kondisioner bar, biraq puliti әkimshilikte saqtalady. Ekinshi jerde dush bar, biraq suy kestemen beriledi. Ýshinshi jerde dәrethana bar, alayda oghan kiru ýshin adamnyng tabighy qajettiliginen búryn batyldyghy boluy kerek.

Tazalyqqa kelgende jaghalauda erekshe demokratiya ornaghan. Qoqys jәshigine de, qúmgha da, sudyng jiyegine de qoqys tastaugha bolady. Eshkim eshkimdi alalamaydy. Plastik bótelke men jýgeri sobyghy Alakól jaghasynyng tabighy landshafttyng ajyramas bóligine ainalghany aqashan?

Osynday sәtte demalys oryndary men bos jatqan aumaqtardy týgel týrik kәsipkerlerine jalgha bere salghyng keledi. Týrikter turisti qalay kýtu keregin, tamaqty qalay úsynudy, adamnyng kónilin qalay tabudy jaqsy biledi.

Týrki aghayyndar qonaq kelgende «aqshasy bar adam keldi» dep emes, «qayta keletin kliyent keldi» dep qaraydy. Bizde key jerde turisting qayta kelu yqtimaldyghy kәsipkerdi asa alandatpaydy. Óitkeni kelesi jyly basqa turist tabylady. Qazaqstan halqy әzirge tausylghan joq.

Alakóldegi basty mәsele baghanyng qymbattyghynda ghana emes. Qymbat dýniyege sapaly qyzmet kórsetilse, adam tym bolmasa ne ýshin aqsha tólegenin týsinip, kýiinbeydi. Al meyramhana baghasyn tólep, dәmhananyng tómengi sóresinde úmyt qalghan asyn jeu rasynda ókinishti.

Turizmdi damytamyz desek, Alakól jaghalauyna arnayy ekonomikalyq aimaq mәrtebesin beru mәselesin qarastyrghan jón. Kәsipkerlerge infraqúrylym tartugha, sapaly nysan salugha jәne qyzmetkerlerdi oqytugha salyqtyq jenildik úsynyluy kerek. Biraq jenildik alghan kәsipkerge mindet te jýkteluge tiyis.

Tazalyq saqtalsyn. Dәrethana talapqa say bolsyn. Bagha ashyq kórsetilsin. Qyzmet sapasy tekserilsin. Turisting shaghymy «únamasa kelmeniz» degen jauappen jabylmauy kerek.

Sonymen birge bәsekelestikti qorghau organdary jaghalaudaghy bagha sayasatyn túraqty baqylaugha aluy qajet. Naryqtyq ekonomika degen baghany oiyna kelgenshe kóteru emes. Ásirese bir aumaqtaghy barlyq demalys orny bir mezette qymbattap, bir staqan shay últtyq valuta túraqtylyghyna qauip tóndire bastasa, súraq tuyndauy zandy.

Jyl sayyn Alakólge baryp, jyl sayyn ashulanyp post jazudan halyq ta sharshady. Kól ózgermeydi. Su әli túzdy. Kýn әli әdemi batady. Ózgermey kele jatqan jalghyz nәrse turisting shaghymy men kәsipkerding «mausym qysqa» degen jauaby.

Núrlan Júmaqanov

Abai.kz