Júma, 18 Qyrkýiek 2026
Bilgenge marjan 184 0 pikir 18 Qyrkýiek, 2026 saghat 14:41

Qazaqstan jәne Vietnam mәdeniyeti

Suret: JY arqyly jasaldy.

Aghymdaghy jyldyng 23 tamyzynda onlayn formatta Vietnamdaghy The «Rosy Hub bilim beru» ortalyghynyng negizin qalaushysy әri aghylshyn tili múghalimi Ngok Thao Ngue(Ngọc Thảo Nguyễn)  jәne Qazaqstandaghy aghylshyn tili múghalimi Maghjan Qabdyl Bauyrjanúlynyng úiymdastyruymen «Customs of Love and Marriage in Kazakhstan» degen ataumen halyqaralyq vorkshop ótkeni barshamyzgha mәlim.

Osy súhbat ayasynda biz Vietnam tilder oqytu ortalyghynyng negizin qalaushysy әri aghylshyn tili pәnining múghalimi Ngok Thao Ngue(Ngọc Thảo Nguyễn) jәne Maghjan Qabdylmen  tanysyp, Vietnam men Qazaqstan әdebiyeti turaly biraz pikir almasqan edik. Aldarynyzgha sol súhbatty quana-quana úsynamyz.

Altynshash Qúrmanaeva:

– Qazaqtyng birtuar aqyny Qasym Amanjolov «Ózge emes, ózim aitamyn óz jayymdy, jýregim jalyn atqan sóz dayynda» degendey, kópshilikke ózderinizdi taghy bir ret kenirek tanystyryp ótsenizder...

Nguyễn Ngọc Thảo Nguyên:

– Sәlemetsizder me! Oqyrmandargha ózimdi tanystyrugha mýmkindik bergenderiniz ýshin raqmet. Mening esimim – Nguyễn Ngọc Thảo Nguyên. Men aghylshyn tili pәnining múghalimimin jәne Vietnamnyng Hoshimin qalasynda ornalasqan «The Rosy Hub» til ortalyghynyng negizin qalaushysymyn. Bizding ortalyq negizinen aghylshyn tilin oqytugha jәne IELTS siyaqty halyqaralyq emtihandargha dayyndaugha baghyttalghan. IELTS emtihanynan jalpy 8.5 ball jinadym jәne jýzdegen bilim alushygha ózderining IELTS maqsattaryna jetu jolynda qoldau kórsetip kelemin.

Sabaq berumen qatar, kәsiby jәne halyqaralyq qauymdastyqtardyng birqatar júmysyna belsendi týrde qatysyp kelemin. Eki jyldan astam uaqyt boyy MTS UK úiymynyng IELTS elshisi qyzmetin abyroymen atqarudamyn. Sonymen qatar, IDP Vietnam úiymynyng birneshe bilim beru is-sharasynda spiyker boldym jәne birqatar halyqaralyq TESOL konferensiyalarynda ghylymy bayandama jasap, әriptesterimmen jәne til ýirenushilermen pedagogikalyq iydeyalarym men tәjiriybemmen bólistim.

Suret: Avtordyng jeke múraghatynan alyndy.

Sonday-aq, AQSh-ta doktor Lini Fung negizin qalaghan «Eduling» mobilidi til ýirenu qosymshasymen tyghyz yntymaqtastyq ornattym. Osy seriktestik ayasynda til ýirenushilerding til mengeru ýderisin neghúrlym interaktivti etuge baghyttalghan kóptegen kurstar men tapsyrmalardy әzirleuge atsalystym. Akademiyalyq túrghydan alghanda, biyl qyrkýiek aiynda men ýshin jana kezeng bastalmaq. Óitkeni men University College London (UCL) uniyversiytetining MA Education baghdarlamasy boyynsha magistraturada oquymdy bastaymyn. Búl mening bilim beru salasyn jahandyq túrghydan terenirek týsinuime mýmkindik beretin manyzdy beles dep bilemin. Ásirese, negizgi zertteu qyzyghushylyqtarymnyng biri bolyp tabylatyn oqu baghdarlamalaryn әzirleu (Curriculum Development) baghytyna erekshe kónil bólgim keledi. Mening ústazdyq qyzmetime ýnemi baghyt-baghdar berip kele jatqan ústanymym bar: «Bilimdi tek kitaptan emes, jýrekten ýiret». Mening oiymsha, bilim beru degenimiz – bilimdi múghalimnen oqushygha jay ghana jetkizu emes. Múghalim oqushygha ózining qabiletin ashugha, yntasyn arttyrugha jәne til ýirenuge degen shynayy qyzyghushylyghyn qalyptastyrugha kómektesetin baghyttaushy әri qoldaushy boluy kerek.

Maghjan Qabdyl:

– Aldynghy súhbattarymda aityp ótkenimdey, biyl men ýshin zor quanyshty janalyqtardyng biri – Qytay Halyq Respublikasynyng Hanchjou qalasyndaghy Hangzhou Dianzi University uniyversiytetining magistratura baghdarlamasyna tegin grant negizinde týsuim boldy. Uniyversiytette English Language and Literature, yaghny «Aghylshyn tili jәne әdebiyeti» baghyty boyynsha bilim alamyn. Búl men ýshin óte manyzdy tandau, sebebi bakalavriatta alghan aghylshyn tili múghalimi baghytyndaghy bilimimdi әri qaray jalghastyryp, ony akademiyalyq túrghydan terendetkim keledi. Eng bastysy, uniyversiytetke tolyq grant negizinde qabyldandym.

Altynshash Qúrmanaeva:

–  Vietnam mәdeniyeti turaly tolyghyraq aityp berseniz. Vietnamda  qanday últtyq meyramdar bar?

Suret: Avtordyng jeke múraghatynan alyndy.

Nguyễn Ngọc Thảo Nguyên:

– Vietnamnyng bay әri san qyrly mәdeniyeti bar ekenin maqtanyshpen aita alamyn. Ol elding úzaq tarihy, berik otbasylyq qúndylyqtary jәne ejelgi dәstýrlerge degen tereng qúrmeti negizinde qalyptasqan. Últtyq merekelerimizding ishinde «Tết Nguyên Đán», yaghny Vietnamnyng Ay kýntizbesi boyynsha Jana jyly, sózsiz eng manyzdy mereke bolyp sanalady. Ol ay kýntizbesine baylanysty әdette qantardyng sony men aqpannyng ortasyna sәikes keledi jәne jyldyng eng úzaq әri asygha kýtetin merekesi bolyp tabylady. Tet merekesine baylanysty kóptegen dәstýrli rәsimder úrpaqtan úrpaqqa jalghasyp, býginge deyin saqtalyp keledi. Mysaly, otbasylar «bánh chưng» – jasyl búrshaq pen shoshqa eti salynghan, jabysqaq kýrishten jasalghan dәstýrli tórtbúryshty taghamdy dayyndaydy. Sonymen qatar, ata-baba ruhyna arnalghan qúrbandyq ýstelderin tazalap, bezendiredi, bereke men baq-dәuletting nyshany sanalatyn bes týrli jemisten arnayy tabaq әzirleydi. Balalar men otbasynyng kishi mýshelerine qyzyl konvertke salynghan aqsha – sәttilik pen aq joldyng belgisi retinde beriledi. Adamdar bir-birine densaulyq, baqyt pen molshylyq tileydi. Tet merekesin erekshe etetin nәrse – onyng tek kónil kóterip, merekeleytin uaqyt qana emes, sonymen qatar otbasynyng bas qosyp, qayta janghyratyn kezeni boluy. Men ýshin erekshe manyzy bar taghy bir dәstýrli mereke – «Hung patshalaryn eske alu kýni». Búl mereke Vietnam halqynyng dәstýrli týsiniginde elding negizin qalaghan arghy atalary sanalatyn Hung patshalargha qúrmet kórsetu maqsatynda ótkiziledi. Kóptegen adamdar Fu Tho provinsiyasyndaghy Hung ghibadathanasyna baryp, olargha taghzym etedi jәne el tarihynyng bastauyna oy jýgirtedi. Meninshe, búl mereke vietnamdyq mәdeniyetting eng manyzdy qúndylyqtarynyng birin – ótken úrpaqqa degen rizashylyq pen óz tamyryna degen qúrmetti bildiredi. Búl úghym vietnamnyng «Uống nước nhớ nguồn» degen maqalymen óte әdemi jetkiziledi. Onyng sózbe-sóz maghynasy – «Su ishkende, onyng bastauyn úmytpa». Keng maghynasynda búl maqal býgingi bolmysymyzdy qalyptastyrghan adamdardy, dәstýrler men tarihty eshqashan úmytpau kerektigin eske salady. 

Altynshash Qúrmanaeva:

– Qazirgi Vietanam jastary qanday muzykany tyndaugha beyim? Qazaq әnderin tyndaysyzdar ma?

Nguyễn Ngọc Thảo Nguyên:

–  Qazirgi tanda vietnamdyq jastar muzykanyng әrtýrli janrlaryn tyndaydy. Olardyng qatarynda indiy-pop, pop-ballada, R&B, rep/hiyp-hop jәne elektrondy muzyka syndy janrlar bar. Jeke ózim indiy-pop pen R&B janrlaryna erekshe qyzyghamyn. Sebebi búl janrlarda shygharmashylyqpen ainalysatyn vietnamdyq әnshiler poetikalyq mәtinderdi este qalarlyq әuendermen ýilestirip, mahabbat, jastyq shaq jәne jeke túlghalyq bolmys siyaqty zamanauy taqyryptardy qozghaydy. Men jeke úsynar edim – marzuz jәne Changg oryndaghan «Và Thế Giới Đã Mất Đi Một Người Cô Đơn» («Álem bir jalghyz adamynan aiyryldy») atty indiy-pop әnin. Búl әndi «ghashyqtar gimni» dep ataugha bolady. Maghan onyng jalghyzdyq kezeninen keyin qaytadan ghashyq bolu sezimin nәzik әri optimistik túrghyda suretteytini únaydy. Ony tyndaghan sayyn ózimdi tynysh әri kóterinki sezinemin. Meninshe, búl shygharma adamnyng qaytadan jýregin ashyp, mahabbat pen emosionaldyq jauapkershilikke dayyn bolugha batyly jetken erekshe sezimin dәl jetkizedi.

Songhy jyldary vietnamdyq muzykadaghy taghy bir aiqyn ýrdis – jastar arasynda «Halyq әuenderin», «Aymaqtyq dybystar men mәdeny erekshelikterdi» zamanauy muzykamen ýilestiretin shygharmalargha qyzyghushylyqtyng artuy. Dәstýrli elementterdi tek ótkenning múrasy retinde qabyldamay, kóptegen jas ónerpazdar olardy zamanauy dybystar men formalar arqyly shygharmashylyq túrghyda janasha týsindiruge tyrysady.

Oghan Hòa Minzy oryndaghan «Bắc Bling» әnin mysal retinde keltiruge bolady. Ánning әserli beyneleri men oryndaushynyng vokaldyq mәneri Baknini provinsiyasynyng mәdeniyetin jan-jaqty tanytugha mýmkindik beredi. Búl shygharmagha Quan họ dәstýrli halyq әn aitu óneri ýlken yqpal etken. Quan họ – Baknini ónirine tәn dәstýrli әn aitu ýlgisi jәne ony «iNESKO materialdyq emes mәdeny múra» retinde tanyghan. Sonymen qatar, әnning beynekliypinde aimaqtyng tarihiy-mәdeny eskertkishteri, últtyq kiyimderi jәne basqa da ózindik dәstýrleri kórsetilgen.

Men ýshin búl ýrdisting mәni óte zor. Sebebi tanymal muzyka jas úrpaqtyng óz mәdeny tamyrlaryn qayta tanyp, vietnamdyq bolmysyna degen maqtanyshyn bildiruining taghy bir tәsiline ainalyp keledi.

Qazirgi zamanda muzyka tek oiyn-sauyq qúraly ghana emes. Ol dәstýr men zamanauilyqty baylanystyratyn kópir qyzmetin de atqara alady. Osy arqyly jastar ózderining mәdeny múrasymen qazirgi zamangha say әri ózderine jaqyn formada tanysa alady.

Altynshash Qúrmanaeva:

–  Qazirgi Vietnam jastary qanday әdebiyetti oqugha qyzyghady? Vietnam jastaryn qanday janr qyzyqtyrady? 

Nguyễn Ngọc Thảo Nguyên:

–  Vietnamdyq jas oqyrmandar arasynda keng taraghan әdeby baghyttardyng biri – tarihy jәne soghys taqyrybyndaghy әdeby shygharmalar. Songhy jyldary Vietnam kinosy soghystyng qasireti men vietnamdyq sarbazdardyng erlik ruhyn bayandaytyn birqatar joghary baghalanghan filimderdi jaryqqa shyghardy. Olardyng tanymaldyghy kóptegen jas kórermenderdi ekrannan tys taqyrypqa da qyzyghyp, osy oqighalargha baylanysty әdeby shygharmalar men tarihy derekterdi izdep oqugha yntalandyrdy. Osynday soghys taqyrybyndaghy shygharmalardyng biri – Chu Laydyng «Mưa Đỏ» («Qyzyl janbyr») romany. Onyng filimge beyimdelgen núsqasynyng 2025 jyly kassa jinau boyynsha eng iri jetistikke jetui týpnúsqa romangha degen qyzyghushylyqty arttyrdy. Sonymen qatar, kóptegen jastar 1972 jyly « Kuangchy sitadelin qorghau ýshin bolghan 81 kýndik shayqas» turaly kóbirek biluge qyzyghushylyq tanyta bastady. Ýlken qyzyghushylyq tudyrghan taghy bir shygharma – Hoang Nam Tiyenning «Thư Cho Em» («Saghan hattar») kitaby. Búl kitap avtordyng ata-anasy soghys pen úzaq jyldargha sozylghan aiyrylysu kezeninde bir-birine jazghan hattaryna negizdelgen. Men búl kitapty ózim de oqydym jәne olardyng bir-birine degen nәzik sezimderin jetkizgen sózderi maghan erekshe әser etti. Meni tanghaldyrghan taghy bir nәrse – mahabbat, saghynysh pen ýmit siyaqty jeke sezimderding el aldyndaghy tereng jauapkershilik sezimimen qatar órilui. Beybit zamanda dýniyege kelip, ósip kele jatqan adam retinde osynday shygharmalardy oqu meni aldynghy buynnyng basynan ótkergen oqighalary men jasaghan qúrbandyqtary turaly terenirek oilanugha jeteleydi. Olar bizge beybitshilikti eshqashan ózdiginen berilgen nәrse dep qabyldamau kerektigin eske salady. Mening oiymsha, jas oqyrmandar ýshin múnday әdeby shygharmalar tarihty anaghúrlym jandy, shynayy әri «adamdyq» túrghydan týsinuge mýmkindik beredi. Tarihty oqulyqtardaghy jyldar men oqighalar arqyly ghana emes, sol kezende ómir sýrgen keyipkerlerding sezimderine ortaqtasu arqyly qabyldaymyz. Osylaysha oqyrman ótkendi ózine týsinikti әri emosiyalyq túrghydan әserli týrde qayta sezine alady.

Altynshash Qúrmanaeva:

–  Vietnam memleketining últtyq taghamdary jayynda aitsanyz.

Nguyễn Ngọc Thảo Nguyên:

–  Men ýshin vietnam ashanasy – tek әlemge tanymal taghamdardyng jiyntyghy emes. Tagham elding aimaqtyq erekshelikteri men kýndelikti ómirin beyneleydi. Sondyqtan Vietnam boyynsha sayahattau bir jaghynan elding әrtýrli aspazdyq mәdeniyetterimen tanysugha sayahat jasaumen ten. Sheteldik qonaqtar ýshin phở (fo) men bánh mì (bani mi) Vietnamnyng eng tanymal taghamdarynyng qatarynda ekeni sózsiz. Jeke ózim ýshin Hanoyda salqyn tanerteng ystyq әri hosh iyisti fo ishuden artyq eshtene joq. Búl Vietnam astanasynyng erekshe tynysyn tamasha sezindiredi: tanghy as iship otyryp, qalanyng birtindep oyanyp kele jatqanyn baqylau – erekshe әser. Ómirimning kóp bóligin Hoshimin qalasynda, yaghny Saygonda ótkizgen adam retinde búl qalany eng aldymen kóshe taghamdary men trotuardaghy kofe mәdeniyetimen baylanystyramyn. Kishkentay kóshe boyyndaghy dәmhanada bani miyin bir kese vietnam kofesimen birge ishu – Saygon tanghy ómirining eng tәn kórinisterining biri. Týski nemese keshki asqa men mindetti týrde cơm tấm (kom tam) taghamyn úsynar edim. Búl – grilide dayyndalghan shoshqa etimen úsynylatyn úsaqtalghan kýrish. Ony qarapayym trà đá (cha da), yaghny vietnamdyq múzdy shaymen birge ishu Saygonnyng ystyq әri ylghaldy klimatynda erekshe sergitedi. Mening tughan qalam Dalat Vietnamnyng ortalyq tauly aimaghynda ornalasqan jәne onyng ózindik aspazdyq ereksheligi bar. Múnda aua rayy salqyndau bolghandyqtan, adamdar keshki uaqytta jyly kóshe taghamdaryn jii jeydi. Jergilikti tanymal taghamdardyng biri – bánh tráng nướng (bani chang nong). Sheteldik dostaryma ony әzildep «vietnamdyq pissa» dep sipattaymyn. Búl tagham kómirding ýstinde grilide dayyndalady jәne onyng betine әrtýrli qospalar – shayqalghan júmyrtqa, keptirilgen asshayandar, turalghan shújyqtar jәne The Laughing Cow irimshigi salynady. Salqyn keshte Suani Hyong kólining jaghasynda bir kese jyly soya sýtin ishu – Dalattyng atmosferasyn shyn mәninde sezinuge mýmkindik beretin qarapayym, biraq mindetti týrde jasap kóruge túrarlyq nәrselerding biri.

Suret: Avtordyng jeke múraghatynan alyndy.

QAZAQSTAN JÁNE VETANAM MÁDENIYETI

–  Qazaqtyng úly aqyny Abay Qúnanbayúly: «Kúlaqtan kirip, boydy alar, jaqsy әn men tәtti kýi. Kónilge týrli oy salar, әndi sýisen, menshe sýi» dep beker aitpasa kerek. Qazaq tilinde әnder tyndaysyzdar ma? Qanday qazaqsha әnderdi bilesizder?

Nguyễn Ngọc Thảo Nguyên:

–  Shynymdy aitsam, әzirge qazaq muzykasy turaly bilimim asa tereng emes. Degenmen kezdeysoq tanysqan qazaq әnderining biri – Sadraddin-ning «Jauap bar ma?» әni. Búl әndi alghash ret TikTok-taghy bir viydeodan estidim. Áueni birden nazarymdy audardy. Ánde әrtýrli aspaptardyng ýnderi bir-birimen óte ýilesimdi úshtasyp, oghan ózindik qazaqy boyau berip túrghany maghan erekshe әser etti. Muzykalyq túrghydan alghanda, әn óte jenil әri tartymdy estiledi. Alayda osy yrghaqtyng astarynan әnshining dauysymen beriletin saghynysh, múng men ansaudy sezinuge bolady. Sonymen qatar әnde ýmitting de nәzik lebi bar sekildi. Ánshi jauap kýtetindey, jauapsyz mahabbatynyng bir kýni ózara sezimge ainaluy mýmkin ekenine ýmit artatynday әser qaldyrady. Osynday kýrdeli әri san qyrly sezimderding ýilesui búl әndi men ýshin erekshe әri tyndaugha da, maghynasyn payymdaugha da qyzyqty shygharmagha ainaldyrdy.

Altynshash Qúrmanaeva:

–  Qazaqtyng últtyq meyramdary turaly ne bilesizder? Nauryz meyramyn toylap kórdinizder me? Nauryzgha úqsas meyram Vietnamda bar ma? 

Nguyễn Ngọc Thảo Nguyên:

–  Men Qazaqstannyng últtyq merekelerining ishinde Nauryz turaly kóbirek bilemin dep aitar edim. Búl mereke maghan erekshe qyzyq, óitkeni Nauryz ben vietnamdyq Tết Nguyên Đán mәdeny túrghydan әrtýrli bolghanymen jәne әr kýnderi atalyp ótetinine qaramastan, olardyng arasynda kóptegen mәndi úqsastyqtar bar. Eki mereke de janarumen, jana bastamalarmen jәne otbasylyq bas qosudyng quanyshymen tyghyz baylanysty. Negizgi merekelik sharalardan bólek, eki meyramgha da aitarlyqtay dayyndyq jasalady: adamdar ýileri men ainalasyn tazalaydy, jana kiyim satyp alady, kórshiler men tuystargha barudy josparlaydy. Mening әzirge Nauryz merekesin óz kózimmen kórip, atap ótuge mýmkindigim bolghan joq. Degenmen onyng ishinde meni erekshe qyzyqtyratyn dәstýrlerding biri – nauryz kóje. Men onyng dәstýrli týrde jeti týrli dәmnen әzirlenetinin bildim. Jeti sany aptanyng jeti kýnin bildiredi, al onyng qúramyndaghy taghamdar baqyt, dәulet, danalyq pen molshylyq sekildi manyzdy qúndylyqtardy beyneleydi eken. Búl maghan vietnamdyq bes týrli jemisten túratyn tabaqty, yaghny mâm ngũ quả dәstýrin eske salady. Ol Tet merekesi kezinde ata-baba qúrmetine arnalghan qúrbandyq ýsteline qoyylady. Vietnamnyng ontýstiginde bes jemisting qatarynda kóbine qantty alma, kokos, papayya, mango jәne injir tandalady. Múnyng bir sebebi –  olardyng vietnam tilindegi ataulary «cầu sung vừa đủ xài» degen sóz tirkesine úqsas estiledi. Búl keler jyly molshylyq bolyp, jayly ómir sýruge qajetti nәrsening bәri jetkilikti bolsyn degen izgi tilekti bildiredi.

Altynshash Qúrmanaeva:

–  Qazaqstan men Vietnam mәdeniyeti arasynda qanday úqsastyqtar bar?

Nguyễn Ngọc Thảo Nguyên:

–  Eki elding de bay mәdeny dәstýrleri, últtyq bolmysty tereng sezinui jәne egemendik pen tәuelsizdik jolyndaghy kýresterden qalyptasqan úzaq tarihy bar. Otbasy da eki halyqtyng ómirinde manyzdy oryn alady. Tuystarmen birge uaqyt ótkizu, úrpaqtar arasyndaghy tyghyz baylanysty saqtau, ata-anagha, ata-әjelerge jәne qoghamdaghy ýlkenderge qúrmet kórsetu – eki mәdeniyetke de ortaq manyzdy qúndylyqtar. Osynday ortaq qúndylyqtar geografiyalyq qashyqtyqqa qaramastan, qazaq jәne vietnam mәdeniyetterin bir-birine tanghalarlyqtay jaqyn әri tanys etip kórsetedi. Songhy jyldary eki el arasyndaghy baylanys kýndelikti mәdeny almasu dengeyinde de aiqynyraq bayqala bastady dep oilaymyn. Qarapayym tólqújat iyeleri eki el arasyndaghy ózara vizasyz kelisimning arqasynda Qazaqstan men Vietnam arasynda erkinirek sayahattay alady. Búl turizm men bir-birining mәdeniyetin tanyp-biluge jol ashty. Qazaqstan Vietnam sayahatshylary ýshin barghan sayyn tartymdy baghytqa ainalyp keledi. Olardy Qazaqstannyng úlan-ghayyr dalasy, móldir suy bar kórkem kólderi, kiyiz ýy dәstýri men kóshpeli mәdeny múrasy qyzyqtyrady. Men de solardyng birimin. Al óz kezeginde kóptegen qazaqstandyqtar Vietnamnyng Fukuok, Nyachang jәne Danang siyaqty teniz jaghalauyndaghy qalalaryn demalys ýshin tandauly baghyttardyng biri dep sanaydy.

Altynshash Qúrmanaeva:

–  Vorkshop barysynda Qazaqstan men Vietanam arasynda qanday úqsastyqtardy bayqadynyzdar?

Suret: Avtordyng jeke múraghatynan alyndy.

Maghjan Qabdyl:

–  Ngok Thao Nguenning bastamasymen Vietnam studentterine әlemning әrtýrli elderining mәdeniyeti men dәstýrlerin tanystyrugha baghyttalghan «The Rosy Passport» jobasy qolgha alyndy. Jobanyng basty maqsaty – studentterge tek aghylshyn tilin jetildiruge mýmkindik beru emes, sonymen qatar әlemning әrtýrli elderinen kelgen múghalimdermen jәne spiykerlermen tikeley qarym-qatynas jasap, mәdeny tәjiriybe almasu arqyly dýniyetanymyn keneytu boldy. Búl jobanyng alghashqy spiykeri retinde men Qazaqstandy tanystyrdym. Yaghny «The Rosy Passport» mәdeny sayahaty Qazaqstannan bastaldy. Búl men ýshin zor mәrtebe әri ýlken jauapkershilik boldy, sebebi sheteldik studentterge osy jobanyng ayasynda óz elimning mәdeniyetin alghash bolyp tanystyru mýmkindigine ie boldym.

Vorshop barysynda men «Qúda týsu», «Syrgha salu», «Ýilenu toyy» siyaqty salt-dәstýrlerge toqtalyp, olardyng qazirgi Qazaqstandaghy kórinisi turaly da bólistim. Alayda vorkshop tek mening Qazaqstan turaly әngimemmen shektelgen joq. Is-shara barysynda kóptegen interaktiv úiymdastyryldy: studentter qazaq mәdeniyetine baylanysty viktorinagha qatysyp, súraqtargha jauap berdi, pikir almasty jәne týrli taqyryptardy talqylady. Eng qyzyghy vietnamdyq studentterding ózderi de Vietnamdaghy ýilenu salttary men dәstýrleri turaly bólisti. Olar óz elderindegi ýilenu rәsimderi, otbasylyq qúndylyqtar jәne qazirgi jastar arasyndaghy neke dәstýrleri jóninde aityp berdi.

Nguyễn Ngọc Thảo Nguyên:

–  Maghjan Kabdyl myrzamen birge ótkizgen The Rosy Passport seriyasyndaghy seminardy eske alsam, mening esimde erekshe qalghan nәrselerding biri – Qazaqstanda mahabbat pen neke úghymdarynyng til men dәstýr arqyly qalay kórinis tabatynyn biluim boldy. Maghan әsirese qazaqtyng «Men seni jaqsy kóremin» degen sózi qyzyq boldy. Búl maghan mahabbattyng jay ghana sózben jetkiziletin sezim emes, sonymen qatar basqa adamdy týsinu, qabyldau jәne onyng jan dýniyesin tereng tany biluge baylanysty úghym ekenin oilandyrdy. Jalpy alghanda, qazaq jәne vietnam mәdeniyetterining ekeuinde de mahabbat otbasymen tyghyz baylanysty ekenin bayqadym. Neke tek eki adamnyng arasyndaghy qarym-qatynas retinde qarastyrylmaydy. Ol sonymen qatar eki әulettin, eki otbasynyng bas qosuyn bildiredi. Búl eki mәdeniyette de otbasylyq baylanystar men úrpaqtar sabaqtastyghyna erekshe mәn beriletinin kórsetedi. Meni erekshe qyzyqtyrghan taghy bir úqsastyq  – qúda týsu jәne ýilenu dәstýrlerindegi altyn әshekeylerding róli. Qazaqtyng syrghata salu rәsiminde kýieu jigitting otbasy mýsheleri qalyndyqqa syrgha taghady. Búl dәstýrli týrde onyng jana otbasynyng mýshesi bolghanyn bildiredi. Búl maghan birden vietnamdyq qúda týsu rәsimin, yaghny «lễ ăn hỏi» dәstýrin eske týsirdi. Búl rәsim kezinde kýieu jigitting otbasy qalyndyqqa syrgha, alqa nemese bilezik sekildi altyn әshekeyler syilauy mýmkin.

Maghan búl úqsastyqtyng mәni erekshe qyzyq kórindi. Sebebi eki dәstýrde de әshekeyler jay ghana sәndik búiym emes, odan әldeqayda tereng maghynany bildirui mýmkin. Olar jana otbasyna qabyldanudy, ýlkenderding aq batasyn jәne ómirding jana kezenining bastaluyn bildiredi. 

Suret: Avtordyng jeke múraghatynan alyndy.

Altynshash Qúrmanaeva:

–  Bolashaqta qazaq tilin mengeru josparlarynyzda bar ma?

Nguyễn Ngọc Thảo Nguyên:

–  Áriyne, bar. Ártýrli mәdeniyetterge qyzyghushylyqpen qaraytyn, jana dýniyeni tanyp-biluge qúshtar adam әri ózim til mamany bolghandyqtan, jana tildi ýirenu – basqa eldi terenirek týsinuding eng jaqsy joldarynyng biri dep oilaymyn.

Osy uaqytqa deyin tanysqan qazaq tilindegi sóz tirkesteri men әnderge qarap, qazaq tili maghan ózindik әuezi bar, poetikalyq terendigi erekshe til bolyp kórinedi. Kәsiby túrghydan alghanda da qazaq tilin ýirenu men ýshin óte paydaly bolar edi. Óitkeni búl maghan әrtýrli tilderding erekshelikterin salystyrugha mýmkindik beredi. Qazaq tilin vietnam jәne aghylshyn tilderimen, әsirese sóilem qúrylymy, sózjasam, emosiyany bildiru tәsilderi jәne zattar men qúbylystardy sipattau erekshelikteri túrghysynan salystyrghym keledi. Qazaq tilin tipti bastapqy dengeyde mengeruding ózi lingvistika turaly týsinigimdi keneytip, әrtýrli tilderding maghynany qalay úiymdastyratynyn jәne mәdeny qúndylyqtardy qalay jetkizetinin terenirek týsinuge kómekteser edi. Aldymen qarapayym sóz tirkesteri men kýndelikti qarym-qatynastan bastauym mýmkin. Biraq bolashaqta qazaq tilin erkin mengergen tilderimning birine ainaldyrsam, men ýshin ýlken quanysh bolar edi.

Súhbattasqan, Altynshash Qúrmanaeva,

«Qazaq fenteziyining poetikasy men keyipkerler tipologiyasy» monografiyasynyng avtory,

Kókshetau qalasy

Abai.kz

0 pikir

Ýzdik materialdar

Kókjiyek

Azamattyq qogham hәm ghylym men bilim damuy...

Ahmetbek Núrsila 1304
Bilgenge marjan

Parijdegi kitap jәne qazaq dalasynyng tarihy

Ómir Shynybekúly 2863
46 - sóz

«Bilimge mәjbýrleu»

Ábdirashit Bәkirúly 960
Aqmyltyq

Kóshpender oiyny qút bolsyn!

Serik Erghaly 895