Нью-Делиде тұрақтылық, инновация, ынтымақтастық пен қауіпсіздік мәселелеріне арналған БРИКС+ отырысы өтті. Жиында Қасым-Жомарт Тоқаев сөз сөйледі.

Жыл өткен сайын ұлттық және халықаралық деңгейдегі ортақ мүдделерге сүйеніп, өзара әрекеттестіктің ортақ орталықтарына ұмтылатын әртүрлі мемлекеттер бірлестіктерінің қатары көбейіп келеді. Дамыған елдер экономикалық әрі саяси тұрғыда көшбасшылық орнын әлі де сақтап отырғанына қарамастан, дамушы немесе жаңа индустриалды елдердің — баламалы «полюстердің» маңызы артып келе жатқаны айқын. Халықаралық аренада олардың ықпалының күшеюі қазіргі әлемдік жүйенің айрықша белгісіне айналуда.

БРИКС (BRICS) — 2006 жылы Петербор экономикалық форумында негізі қаланған 10 мемлекеттің үкіметаралық бірлестігі. Бастапқыда БРИК (BRIC) деп аталды: бұл акроним ұйымға кірген алғашқы елдердің — Бразилия, Ресей, Үндістан және Қытайдың атауларынан құралған. 2011 жылы бұл ынтымақтастыққа Оңтүстік Африка қосылды. 2024 жылы Египет, Иран, БАӘ, Сауд Арабиясы және Эфиопия оған мүше болу шақыруын қабылдады. Қазақстан қазіргі уақытта БРИКС-тің серіктес елі мәртебесіне ие.

Бұл мемлекеттердің барлығы дерлік «өсім символына» және халықаралық көпполярлық тенденциясының жарқын үлгісіне айналды. БРИКС-тің маңызды мақсаты — жаһандық құрылымдардың үстемдігін еңсеру, дегенмен қатысушы елдердің саяси күн тәртібі әртүрлі, мүдделері әрдайым сәйкес келе бермейді және ынтымақтастықтың да өз шегі бар. Сонда да БРИКС Қазақстан үшін әртүрлі бағыттар бойынша ел мүддесін іске асыруға арналған келешегі зор платформа болып табылады.

БРИКС-тің қазіргі әлемдік жағдайдағы рөлі туралы айта келе, Қасым-Жомарт Тоқаев бірлестікке кіретін елдер әлем халқының жартысына жуығын және жаһандық ЖҰӨ-нің шамамен 40%-ын құрайтынын атап өтті. Мұндай ауқымда БРИКС-тің жаһандық процестерге ықпал ету мүмкіндігі бар, бірақ мұнымен бірге ортақ мәселелердің шешімін табу жауапкершілігі де жүктеледі. Бұған геосаяси текетірес, сауда кедергілерінің өсуі және әдеттегі сауда мен көлік бағыттарының бұзылуы әсер етеді. Өңірлік қақтығыстар тек әскери әрекеттер жүріп жатқан елдерге ғана емес, бүкіл әлемдік экономикаға кері әсерін тигізеді. Өткен жылы зорлық-зомбылықтан келген экономикалық шығын деңгейі зардабы бойынша қазірдің өзінде шамамен $22 трлн-ға немесе жаһандық ЖҰӨ-нің 10%-ына жетті.

Қоса кетейін: БРИКС-тің әлемдік мұнай өндірісінің 80%-ын қамтитын елдердің басын біріктіруі де өте маңызды, бұл оны жаһандық энергетикадағы жетекші ойыншылардың біріне айналдырады.

Тоқаев сонымен қатар трансшекаралық инфрақұрылым үшін артып келе жатқан тәуекелдерге және энергетикалық, азық-түлік пен сауда тізбектерінің осалдығына назар аударды. Бейбітшілік пен стратегиялық тұрақтылық экономикалық дамудың басты шарты болып қала береді. Соған байланысты саяси диалог пен дипломатия арқылы шиеленісті уақытша төмендетуден ұзақ мерзімді тұрақтылыққа көшу қажет. Осы орайда тәуекелдерді, соның ішінде жаңа технологияларға байланысты қатерлерді азайту үшін ядролық державалар арасындағы диалог маңызды деп саналады.

Тағы бір мәселе — халықаралық институттардың болашағы. Тоқаев заманауи шынайылықты және Азия, Африка мен Латын Америкасының Қауіпсіздік Кеңесіндегі әділетті өкілдігін ескере отырып, БҰҰ-ны реформалауды жақтайды. Бұл ретте Қазақстан БРИКС-ті БҰҰ-ның орталық рөлі сақталған халықаралық жүйені толықтыратын, практикалық ынтымақтастыққа арналған ашық платформа ретінде қарастырады.

Осылайша, Қазақстанның ортақ тіл табыса білуі мен белгісіздік деңгейін төмендету қабілеті өте маңызды. Түптеп келгенде, бүгінде қабылданатын шешімдердің маңызы осыған тығыз байланысты. БРИКС — құрлықаралық елдер бірлестігі, демек, ол жаһандық сипатқа ие. БРИКС саммиттері — әлемдік дамудың өзекті мәселелері бойынша ұстанымдарды талқылау мен келісуге арналған тиімді алаң. Жаһандық белгісіздік пен әлемдік саясаттың құбылмалылығы артып тұрған жағдайда мұндай кездесулер өте қажет.

Нұргелді Әбдіғаниұлы

Abai.kz