ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى! ادام ومىرىندەگى العاشقى قادامنىڭ ءبارى، الدىمەن - سانادان. كەسەلدى جەڭۋ ءۇشىن كىسىدە: «سول كەسەلدى جەڭەمىن!» دەگەن سەنىم بولۋى كەرەك دەيدى دارىگەرلەر. پلاتسەبو ءتاسىلى. بۇل سانا كۇشىنىڭ دەنەگە اسەرى. سانانىڭ ماتەرياعا اسەرى. ياعني، كۆانتتىق فيزيكا جاڭالىعى. بۇل پايىم بويىنشا ادام ساناسى عالامدىق سانامەن تىكەلەي بايلانىستا. عالامدىق سانا ادام ساناسىنا قالاي اسەر ەتسە، ادام ساناسى دا عالامدىق ساناعا سولاي اسەر ەتەدى. ويتكەنى، ادام جانى عالامدىق جاننىڭ ءبىر بولشەگى. ءدىن بويىنشا دا ادام جانى اللانىڭ اماناتى. ءتان ولگەننەن كەيىن جان عالامدىق رۋحقا قوسىلادى. عىلىم شىنتۋايتىندا ءتان دە ولمەيدى دەيدى. دنك دەنگەيىندە توپىراقتا ساقتالادى دەيدى. كلونداۋ ارقىلى ونى تىرىلتۋگە بولادى دەيدى. ءدىن دە وسىنى ايتادى. تاڭداماقشاردا جاراتۋشى ءاحلى ادامزاتتى ءتىرىلتىپ الادى دەيدى.

ححح

ەي جول ۇستىندەگى جولاۋشى!

بۇگىنگى اڭگىمەمىز: «ءبىزدى كىم جاراتقان؟» دەگەن بالا جاستان ءبىزدى مازالاعان ءبىر سۇراققا جاۋاپ ىزدەۋدەن باستالعان ەدى. بۇگىن وسىناۋ سۇراققا، كىم-كىمدى دە بەيجاي قالدىرمايتىن سۇراققا ءوز ءال-قادارىمىزشا جاۋابىمىزدى جاريا ەتتىك. بايقاعانىڭىزداي بۇل جاۋاپ جوعارىداعى سويقان سۇراققا جالعىز ءبىزدىڭ بەرگەن جاۋابىمىز ەمەس، بۇل سول سۇراققا بۇگىنگى عىلىم مەن ءدىننىڭ بىرىگىپ بەرگەن جاۋابى دەرلىك.

بۇل سۇراپىل سۇراققا ادام پەندە ەس جيىپ، ەتەك جاپقالى سابىلىپ جاۋاپ ىزدەپتى. ءدىن جولىمەن دە، عىلىم جولىمەن دە. بۇل ەكى جول ءۇش عاسىر ۇداي ءبىرىن-ءبىرى جوققا شىعارىپ كەلگەن. ءسويتىپ، بۇل ەكى جول، ەكى جولاۋشى اقىرى ورمەلەپ اقيقاتتىڭ اسۋىنا شىققانى تۋرالى امەريكاندىق عالىم ر.دجەستروۋ بەينەلى تۇردە بىلاي ايتىپتى:

«ءبىلىم بيىگىنە ۇمتىلعان عالىم وسى جولعا بۇكىل عۇمىرىن سارپ ەتىپ، «موينى ىرعايداي، ءبيتى تورعايداي» بولىپ، اقىرى اقيقاتتىڭ ەڭ سوڭعى اسۋىنا اياق ءىلدىرىپتى. «اسپانمەن تالاسقان اقيقات شىڭىنا اقىرى ءبىرىنشى بولىپ جەتتىم بە، «ۋح!» دەپ، ەڭسە كوتەرىپتى. كوزى شىڭ باسىندا وتىرعان ءبىر توپ قاۋىمدى كورەدى. سويتسە، ءبىر توپ اۋليە اقيقات شىڭىنىڭ باسىنا باياعىدا جەتىپ بۇ جەردە اتامزاماننان بەرى وتىرعان بولىپ شىقتى!» دەيدى.

ەندەشە، ءبىر نارسە انىق. بۇگىنگى ادامزات اقيقات شىڭىنا قاي جولمەن جەتسە دە اللاتانۋ الىپبيىندە جۇرگەنى انىق. قۇدايتانۋ كىرىسپەسىندە جۇرگەنى انىق.

ححح

بۇ دۇنيە - ەكى جول

ءبىرى - وڭ دا، ءبىر - سول.

ءبىرى شاك تە، ءبىرى – حاق.

ءبىرىن تاپساڭ ءبىرى جوق.

ححح

ەي جول ۇستىندەگى جولاۋشى!

قۇدايتانۋدا ءدىن يەلەرىنە ءبىر كوپ قويىلاتىن سۇراق بار. ول مىناداي سۇراق:

-قۇدايسىز قۋراي سىنبايتىن بولسا، تاعدىردىڭ ءبارى تۋىلعاننان پەشەنەمىزگە جازىلاتىن بولسا، وندا، ءبىز مىنا تىرشىلىكتە نەگە تىرتاڭدايمىز، انانى ىستەيمىز، مىنانى ىستەيمىز دەپ؟! ءبارىبىر قۇدايدىڭ جازعانى بولادى ەمەس پە؟! - دەگەن سۇراق.

عالامتورعا قاراپ وتىرساق بۇ سۇراقتى قويۋشىلار حريستيندار اراسىندا دا، مۇسىلماندار اراسىندا دا جەتەدى ەكەن. بۇل سۇراقتى قويۋشىلار ماسەلەنى ودان ارمەن ۋشىقتىرا ءتۇسۋ ءۇشىن تاعى دا بىلاي دەيدى:

-قۇدايسىز قۋراي سىنبايتىن بولسا، ادام جاسايتىن قىلمىستاردىڭ ءبارى پەشەنەمىزگە وباستان جازىلىپ قويىلعان بولسا، وندا، ءبىز نەگە قيامەت كۇنى كۇنالارىمىز ءۇشىن قۇداي الدىندا جاۋاپ بەرەمىز؟! ءبىزدىڭ پەشەنەمىزگە سول كۇنالاردى باتتيتىپ جازىپ قويعان قۇداي جاۋاپ بەرۋگە ءتيىس ەمەس پە؟!- دەيدى.

بۇل سۇراققا دا ءدىن يەلەرى وزدەرىنشە جاۋاپ بەرىپ جاتادى. بىراق، قالاي، قايتىپ جاۋاپ بەرگەندەرى ەسىمىزدە جوق. بۇل سۇراققا ءبىز دە جاۋاپ ىزدەدىك. ءوز ءال-قادارىمىزشا، ارينە.الدىمەن، قولىمىزعا يبن كاسيردىڭ 1301 جىلى جازىلعان «پايعامبارلار قيسساسى» ءتۇستى. بۇ كىتاپ اللاتاعالانىڭ ەڭ العاش قالام مەن لاۋحۋل- ماھفۋزدى جاراتقانىنان باستالادى ەكەن. مۋحاممەد س.ع.س:

«اللاھتىڭ ەڭ العاش جاراتقان نارسەسى قالام. سوسىن وعان «جاز!» دەدى. ول سول ۋاقىتتا قيامەت كۇنىنە دەيىن بولاتىن نارسەلەردى جازدى» دەگەن.

بۇل ۋبادا يبن ساميت جەتكىزگەن حاديستەن. دەمەك، اللانىڭ امىرىمەن تاعدىر كىتابى لاۋحۋل-ماھفۋزگە قيامەت-قايىمعا دەيىنگى جاراتىلىس، تىرشىلىك تاعدىرى تۇگەل جازىلىپ قويىلعان. ونىڭ ىشىندە ومىرگە ءالى كەلمەگەندەر تاعدىرى دا بۇگە-شۇگەسىنە دەيىن جازىلىپ قويىلعان. سوعان قاراعاندا، تاعدىر كىتابى لاۋحۋل-ماھفۋز بۇگىنگى ءبىزدىڭ تىلىمەن ايتقاندا - سۋپەركومپيۋتەر. وعان اللانىڭ امىرىمەن كۇللى جاراتىلىس پەن كۇللى تىرشىلىك تاعدىرلارى تولىق جازىلىپ تۇگەل سىيىپ كەتكەن.

ادام بالاسىنا اللاتاعالا بۇ جالعاندا ءوز قالاۋىنشا ارەكەت ەتىپ ءومىر سۇرۋگە ەرىك بەرگەنى دە بەلگىلى بولاتىن بىزگە قاسيەتتى كىتاپتاردان. سوندىقتان دا، تاڭدا ماقشاردا ءار پەندەدەن جەكە-جەكە جاۋاپ الىناتىنى بەلگىلى بولاتىن. ويلاپ قاراساق، ادام باسىنا ەرىك بەرىلمەي، ول تەك قۇداي قالاۋىمەن ءجۇرىپ-تۇرار بولسا، وندا ول ادامدى قۇدايتاعالا قالاي جازالاماق؟

دەمەك، قۇدايتاعالانىڭ ادام بالاسىنا ەرىك بەرگەنى، جانە، قۇراندا ايتىلعانداي، بۇ جالعانشىنىڭ ادام بالاسىنا سىناق ءۇشىن بەرىلگەنى اقيقات. وسى اقيقاتتان تاعى ءبىر زاڭدى سۇراق تۋادى. ءار ادام وزىنە بەرىلگەن ەرىكتىڭ ارقاسىندا بىلگەنىن ىستەيتىن بولسا، وندا، ءار ادامنىڭ بولاشاق ارەكەتىن قۇدايتاعالا قالايشا الدىن-الا حاتتاپ جازىپ قويعان دەگەن سۇراق تۋادى. ياعني:

- اللاتاعالا ءبىزدىڭ بولاشاق تاعدىرىمزدى تۇگەل تۇگەندەپ قالايشا لاۋحۋل-ماھفۋزعا جازىپ قويدى؟- دەگەن سۇراق تۋادى.

مىنە، وسى سۇراقتىڭ ءوزى ءبىزدىڭ ويلاۋ جۇيەمىزدىڭ شەكتەۋلى ەكەنىن كورسەتەدى. ءبىزدىڭ ويلاۋ جۇيەمىز شەكتەۋلى بولعاندىقتان دا قۇدايتاعالانىڭ شەكتەۋسىز بولمىسىن زەردەلەي المايمىز. بولمىستى تەك ءوز بيىگىمىزدەن باعالايمىز. اللاتاعالا قۇدىرەتىن ويشا قامتي المايمىز. سوندىقتان دا، تاعلىر كىتابى لاۋحۋل-ماھفۋزعا ادام بالاسىنىڭ بارلىق بولاشاعى جازىلىپ قويىلۋى ءبىز ءۇشىن اقىلعا سىيمايتىن نارسە. بىراق، ءبىز بىرنارسەنى ۇمىتىپ كەتەمىز. بولاشاقتى بولجاعىش پەندە كورسەك توقتاي قالىپ قۇلاق تۇرەتىنىمىزدى ۇمىتىپ كەتەمىز.بولاشاقتى بولجاۋ قۇداي تۇرماق قۇدايدىڭ تالاي قۇلدارىنىڭ دا قولىنان كەلگەنىن ۇمىتىپ كەتەمىز. تاريحتا زامانىن تامسانتقان تالاي اۋليە كورىپكەلدەر بولعانىن ۇمىتىپ كەتەمىز. سويتە تۇرا، ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز جازىپ قويعان قۇدايتاعالانىڭ لاۋحۋل- ماھفۋز كىتابىنا سەنبەيمىز؟! سەنبەيتىنىمىز اقىلىمىزعا سىيمايدى.

توقتاڭىز، ءبىزدىڭ اقىلىمىزعا سىيسا ول قۇدايتاعالا بولارما ەدى؟! قۇدايتاعالا شەكسىز. ءبىزدىڭ اقىلىمىز شەكتەۋلى ەمەس پە ەدى؟! وسى سۇراققا كەزىندە اباي حاكىم دە باس قاتىرىپ: «اللاتاعالا – ولشەۋسىز، ءبىزدىڭ اقىلىمىز ولشەۋلى. ولشەۋلىمەن ولشەۋسىزدى بىلۋگە بولمايدى!» دەپ، جازىپ كەتپەپ پە ەدى؟!

دەمەك، ادامدى جاراتۋدى بىلگەن قۇدايعا ونىڭ بولاشاعىن ءبىلۋ، بولاشاق تاعدىرىن ءبىلۋ، ءسويتىپ، ونى تاعدىر كىتابى «لاۋحۋل-ماھبۋزعا» جازىپ قويۋ قيىن بولدى دەيسىز بە؟ ول دەگەن ءسوز قۇدايتاعالا ادام بالاسىنىڭ تاعدىرىن پەشەنەسىنە تاڭبالاپ جازىپ قويدى دەگەن ءسوز بولماسا كەرەك. ول دەگەن ءسوز ءار ادام بالاسى بولاشاقتا نە ىستەپ، نە قوياتىنىن قۇدايتاعالا ءوز حيكمەتىنىڭ ارقاسىندا بىلەدى دەگەن ءسوز. قۇدايتاعالانىڭ قيامەت-قايىمدا ادىلەت تارازىسىن قۇرىپ ءار ادامنان بۇ جالعانداعى ءاربىر امالى تۋرالى، ونىڭ كۇنا، ساۋاپتارى تۋرالى تۇپتەپ، تاپتىشتەپ، تۇبەگەيلى ەسەپ الاتىنى سوندىقتان. ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى! راببىڭىز – ءادىل. ول ءوز قۇلدارىنا قىلداي دا قيانات جاسامايدى.

ححح

بارلىق قوزعالىستار وي قوزعالىسىنان باستالادى. 19 عاسىردا بىرەر ويشىلدىڭ باسىنا كەلگەن وي، ءتۇپتىڭ تۇبىندە تاريحتى توڭكەرىپ تۇگەل ادامزاتتىڭ تۇبىنە جەتە جازدادى.

ول قانداي وي ەدى؟ ونى قوزعاعان قىمدەر ەدى؟

19 عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا «ادامزات سانىنىڭ ءوسۋى جەر بەتىندە ادامزاتتى ۇلكەن ەكونوميكالىق داعدارىسقا ۇشىراتادى» دەپ وي تولعاعان اعىلشىن ويشىلى مالتۋس ادامزاتتىڭ كوبەيۋىنە اتتانداپ العاش قارسى شىققان ويشىل بولدى. اتاعى ءدۇر ەتە ءتۇستى. كۇللى ەۋروپا ەلەڭ ەتتى.

19 عاسىردىڭ ەكىنشى ورتاسىندا بولسا «تىرشىلىكتە تەك كۇشتىلەر عانا ءومىر سۇرۋگە ءتيىس، ويتكەنى، ولاردى تابيعاتتىڭ ءوزى سولاي سۇرىپتاعان» دەپ، «دجۋنگلي زاڭىن» ومىرگە اكەلگەن جاراتىلىستانۋشى اعىلشىن دارۆين ادامشىلىقتان اتتاۋدا مالتۋستى اسىپ ءتۇستى.

بۇلاردان كەيىن 19 عاسىر سوڭىندا وي ساحناسىنا ىرعىپ نەمىس فيلوسوفى نيتسشە شىقتى. ول اناۋ-مىناۋ ەمەس، قۇدايدىڭ ءوزىنىڭ جاعاسىنان الا كەتتى. قۇدايدى «ءولدى» دەپ جاريالاپ ءمالتۋستى دە، ءدارۆيندى دە شاڭ قاپتىرىپ كەتتى.

ءسويتىپ، 19 عاسىر بويى قۇدايمەن قوشتاسىپ، سايتانمەن دوستاسقان ەۋروپا وسىلايشا ادامزاتتىڭ قاس جاۋى ءفاشيزمدى تولعاتتى.

نيتسشەنى قولداۋشىلار ءبىرىنشى بولىپ گەرمانيادان تابىلدى. پارتيا قۇردى. ءسويتىپ، 1920 جىلى گەرمانيادا ۇرداجىق ناتسيزم پارتياسى ومىرگە كەلدى. 1921 جىلى وسى پارتيا باسشىلىعىنا گيتلەر سايلاندى. 1933 جىلى وسى پارتيا گەرمانيادا بيلىك باسىنا كەلدى. گيتلەر ۇلت فيۋرەرىنە اينالدى.

گيتلەر نيتسشە ءارحيۆىن زەرتتەۋگە 3 رەت كەلگەن دەيدى. ارينە، يمان ىزدەپ كەلمەگەنى انىق. يمانسىزدىق ىزدەپ كەلگەنى انىق. گيتلەر نيتسشە ارحيۆىنەن ىزدەگەنىن تابادى. ايگىلى فيلوسوفتىڭ «زاراتۋشترا وسىلاي دەگەن»، «بيلىككە ۇمتىلۋ» اتتى اتىشۋلى ەڭبەكتەرىن فيۋرەر ءبىر ەمەس، بىرنەشە رەت وقىعانى بايقالادى. ونى قالاي بايقادىق. فاشيزم ۇرانىنا اينالعان «ۇستەم ادام» تەورياسىنان بايقادىق. «ۇستەم ادام» - نيتسشە فيلوسوفياسىنىڭ كىلتى بولدى. نيتسشە ادامداردى ەكىگە ءبولدى. «ۇستەم ادامدار»، جانە، «قۇل ادامدار» دەپ. فاشيزم «قۇل ادامدار» قۇرىماي قوعام وڭبايدى دەدى. «قۇل ادامدار» كىمدەر؟ ولار – السىزدەر، اۋرۋلار، مۇگەدەكتەر، نەمەسە، ادام ەمەستەر. فاشيزم «ادام ەمەستەر» قاتارىنا تۇگەل ءبىر حالىقتى دا جاتقىزا سالدى. «ادام ەمەستەردى» قىرۋ «ۇستەم ادامنىڭ» مىندەتى، قوعامدى تازالاۋ ءۇشىن دەپ ءبىلدى. «ۇستەم ادامدار» قاتارىنا اريلار جاتقىزىلدى.

گيتلەر نيتسشەدەن قوعامدى باقىتتى ەتۋدىڭ تاعى ءبىر جولىن ۇيرەندى. گيتلەر قوعامدى باقىتتى ەتۋدىڭ توتە جولى سوعىس دەدى. «ۇستەم ادام» سوعىس ءۇشىن تۋعان دەدى. بۇل دا - نيتسشەدەن. «ۇستەم ادام» ءوز ماقساتى جولىندا ەشنارسەدەن ايانباۋعا ءتيىس. قۇل –قۇتاندار قۇرىعانشا سوعىسۋعا ءتيىس. اياۋشىلىق، مەيرىم، قايىرىمدىلىق دەگەندەردى ۇمىتۋعا ءتيىس. «مەن سىزدەردى ار-ۇيات دەگەن قۇبىجىقتاردان قۇتقارۋشىمىن!» سوندا عانا سىزدەر «ۇستەم ادام» بولا الاسىزدار! – دەدى. نيتسشە فيلوسوفياسىنىڭ دا كىلتى وسى. نيتسشەنى ءپىر تۇتقان گيتلەر يدەولوگياسىنىڭ دا كىلتى وسى.

وسىدان كەلىپ ءبىز «بارلىق قوزعالىستار وي قوزعالىسىنان باستالادى» دەپ وتىرمىز. بۇگىنگى الەمگە كوز سالساق تا بولىپ جاتقان قانتوگىستەر بارلىق قوزعالىستاردىڭ اۆتورى بار ەكەنىن كورسەتەدى. بۇگىنگى سوعىستاردىڭ دا بيلىك باسىندا وتىرعان بۇگىنگى فيۋرەرلەردىڭ وي قوزعالىسىنان تۋعانىن كورسەتەدى.

ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى! ەندەشە، وي قوزعالىسىنان ساق بولۋىمىز كەرەك ەكەن. اسىرەسە، بيلىك باسىنداعىلار وي قوزعالىسىنا ساق بولۋى كەرەك ەكەن.

ححح

فيلوسوفيادا «ترانستسەندەنتتى» دەگەن تەرمين بار.جالپاق تىلمەن ايتقاندا قولمەن ۇستاپ، كوزبەن كورۋگە بولمايتىن ادامنىڭ سەزىم مۇشەلەرى ارقىلى قابىلدانبايتىن قۇبىلىستار. «ميستيكا»، «عايىپ» دەۋگە دە كەلەدى.

19 عاسىردان باستاپ وسىناۋ كوزگە كورىنبەيتىن، قولعا ۇستاۋعا بولمايتىننىڭ بارىنە تاكاپپار عالىمدار قولدى ءبىر سىلتەدى، ناداندىق دەپ. تاكاپپار عالىمدار، ءسويتىپ، كوزگە كورىنبەيتىننىڭ ءبارىنىڭ ماڭدايىنا، ياعني، قۇداي، ءدىن، ارۋاق دەگەندەردىڭ ماڭدايىنا «ءدىن - اپيىن» دەپ تاڭبا باسىپ تاريح قوقىسىنا تاستادى.مەشىت، شىركەۋلەردى ءسۇردى. قوجا مولدالاردىڭ سوڭىنا شام الىپ ءتۇستى. ءسويتىپ، قۇدايسىز قوعام قۇردى.

الايدا، 20 عاسىر باسىندا تاكاپپار عالىمداردىڭ كۇيسەۋى وزگەرە باستادى. سەبەپ، بۇل عالىمدار تەرەڭنىڭ تەرەڭىنە ۇڭىلگەن ەدى. ماتەريانىڭ ەڭ كىشى بولشەگى اتوم بولسا عىلىم سول اتومنىڭ يادروسىنا شۇقشيدى. سول اتوم يادروسىنداعى ەلەمەنتار بولشەكتەرگە ءۇڭىلدى. ول بولشەكتەر پروتون، نەيترون جانە ولاردى اينالىپ جۇرەتىن ەلەكترون ەدى. ياعني، اناۋ كوكتەگى الىپ پلانەتالاردان باستاپ مىنا جەردەگى بيتتەي بىزگە دەيىن وسى اتومداردان تۇرادى ەكەنبىز. مىنەكي، سول تاكاپپار عالىمداردىڭ ءبىرى اتوم ىشىنە ءۇڭىلىپ شوشىپ كەتتى. ويتكەنى، ونىڭ نازارى تۇسكەندە اتوم ىشىندەگى ەلەمەنتار بولشەكتەر جۇرىسىنەن جاڭىلىپ دىردەكتەپ كەتكەن ەدى. عالىم نازارىن اۋدارىپ اكەتتى. سول-اق ەكەن ەلەمەنتار بولشەكتەر بۇرىنعى قالپىنا قايتا ءتۇستى.عالىم ءوز كوزىنە ءوزى سەنبەدى. اتوم ىشىنە ميكروسكوپپەن قايتا ءۇڭىلدى. ەلەمەنتار بولشەكتەر تاعى دا دىردەكتەپ كەتتى. وسىعان دەيىن دۇنيەنى ماتەريا بيلەيدى دەپ كەلگەن عالىم تاڭدانعاننان ەستەن تانىپ قالدى. ويتكەنى ول، ءوزى ايتىپ جۇرگەندەي ماتەريانىڭ ساناعا ەمەس، كەرىسىنشە سانانىڭ ماتەرياعا ىقپالىن ءوز كوزىمەن كوردى. ماتەريانى قوزعاپ تۇرعان قۇدىرەت سانا ەكەنىن كوردى. ياعني، جاراتىلىستاعى ءبىرىنشى قۇدىرەت سانا ەكەنىن كوردى. كۆانت مەحانيكاسى اتالاتىن بۇل جاڭالىقتان كەيىن 20 عاسىر باسىندا قۇدايسىز عىلىمنىڭ كۇيسەۋى كۇرت وزگەردى.

20 عاسىر باسىندا تاكاپپار ماتەرياليستەرگە كۆانتتىق فيزيكا تاعى ءبىر «توسىن سىي» جاسادى. تىرشىلىك يەلەرى، ياعني، بىزدەر اتوم جيىنتىعىنان قۇرالعان مولەكۋلالاردان تۇراتىنىمىز بەلگىلى. ەندى، تاكاپپار عىلىم سول مولەكۋلالاردى ەكىگە ءبولىپ ءبىرىن ءبىر قۇرىلىقتا قالدىرىپ، ەكىنشىسىن ەكىنشى قۇرىلىققا اپارىپ تاستادى. سودان كەيىن، ءبىرىنشى قۇرىلىقتاعى مولەكۋلانى ءتۇرتىپ قالىپ ەدى، ەكىنشى قۇرىلىقتاعى وعان تۋىس مولەكۋلا شورشىپ ءتۇستى. تاكاپپار عالىمدار تاڭ قالعاننان تاعى دا تالىپ قالدى. ويتكەنى، ەكى قۇرىلىققا بولىنگەن ەكى تۋىس مولەكۋلالاردىڭ اراسىن نە بايلانىستىرىپ تۇرعانىن بىلمەگەندىكتەن ەستەن تاندى. اقىرى ەسىن جيىپ ەكى قۇرىلىققا بولىنگەن تۋىستاس مولەكۋلالاردىڭ ءبىرىن تاعى ءتۇرتتى. مولەكۋلالار جەردىڭ ەكى شەتىندە تۇرسا دا بولىنبەگەن ءبىر اعزا ءتارىزدى تاعى دا ءبىر مەزگىلدە شورشىپ ءتۇستى. تابيعاتتىڭ بۇل سىرىن تۇسىندىرۋگە تاكاپپار عىلىمنىڭ ميى جەتپەدى. سوندىقتان، ولار تابيعاتتىڭ بۇل سىرىن «كۆانتتىق كۇرمەۋ» دەپ تاڭبالادى.

وسى وقيعادان كەيىن 20 عاسىردا تاكاپپار عىلىم وزگەرە باستادى. جاراتىلىستا ادامنىڭ ميى جەتپەس قۇپيا جەتەتىنىن مويىنداي باستادى. عىلىم زاماناۋي وركەنيەتكە دەيىن ادامزات تاريحىندا ايتىلۋمەن كەلە جاتقان، بىراق، وزدەرى ءوز قولىمەن «ءدىن - اپيىن» دەپ قوقىسقا لاقتىرعان ترانستسەندەنتتى قۇبىلىستارعا ەندى قايتا ءمان بەرە باستادى. قاراسا، بۇلار ەندى اشقان عىلىمي جاڭالىقتى ادامزات بالاسى اتامزاماننان ءىس جۇزىندە قولدانىپ كەلىپتى. اۋليەلەر ءبىر قۇرىلىقتا تۇرىپ-اق ەكىنشى قۇرىلىقتاعى قاعبادا ناماز وقي بەرىپتى. عىلىم بۇنى تەلەپورتاتسيا دەيدى. ارۋاقتار انا دۇنيەدە ءجۇرىپ تە، مىنا دۇنيەدەگى جاقىندارى جالبارىنىپ شاقىرعاندا جانىنان تابىلىپتى. سوندىقتان، قازاق جاۋعا شاپقاندا كۆانتسىز-اق «ارۋاق!» «ارۋاق!» دەپ ۇران سالىپتى.

بۇل اقيقاتقا حالىق كوزى عىلىمسىز-اق قۇدايعا دەگەن سەنىم ارقىلى جەتىپتى. تاكاپپار عىلىمداي مۇرىنىن ءشۇيىرىپ قۇدايدان بەزبەپتى. 20 عاسىردا، سونىڭمەن، اسقاقتاعانداردى ۋاقىتتىڭ ءوزى تاۋبەسىنە كەلتىردى. عىلىم مەن ءدىن، ءسويتىپ، 21 عاسىر تابالدىرىعىن قول ۇستاسىپ بىرگە اتتادى. «ءدىنسىز عىلىم - اقساق. عىلىمسىز ءدىن – سوقىر» دەگەن ەينشتەيننىڭ ايتقانى كەلدى.

(جالعاسى بار)

سماعۇل ەلۋباي،

قازاقستان حالىق جازۋشىسى، تۇركى دۇنيەسى ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى

Abai.kz