ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ قورىتىندىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قوعام ءۇشىن ماڭىزدى بىرقاتار ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى. سول ناتيجەلەردىڭ ىشىندە قوعامدىق ورىنداردا بەت-بەينەنى تانۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن كيىم كيۋگە قاتىستى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزۋ ماسەلەسى دە بار. مەن بۇل باستامانى دىنگە قارسى قادام ەمەس، قوعامدىق قاۋىپسىزدىك پەن ورتاق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان قاجەتتى شەشىم دەپ تۇسىنەمىن. ويتكەنى بەت-بەينەنى بۇركەۋ كەيبىر قىلمىستاردىڭ الدىن الۋعا دا، ولاردى اشۋعا دا ناقتى كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعانى بەلگىلى.

قوعامدىق ورىن – بارشاعا ورتاق كەڭىستىك. كوشەدە، دۇكەندە، قوعامدىق كولىكتە، مەملەكەتتىك مەكەمەدە جۇرگەن كەزدە ءار ادام ءبىر-بىرىنە اشىق بولۋى ءتيىس. اشىق ءجۇز – سەنىمنىڭ بەلگىسى. ال بەت-بەينەنى تولىق نەمەسە جارتىلاي تۇمشالاۋ سول سەنىمگە كۇمان تۋدىرادى. ونىڭ ۇستىنە، بۇگىندە كوپتەگەن قىلمىستاردى اشۋ، الدىن الۋ تىكەلەي ادامنىڭ بەت-الپەتىن تانۋمەن بايلانىستى. كامەرالار، كۋاگەرلەر، جەدەل ىزدەستىرۋ شارالارى – ءبارى وسىعان نەگىزدەلگەن.

شىندىقتى مويىنداۋىمىز كەرەك: بەت-بەينەنى جاسىرۋ قوعامدا كەيبىر قىلمىستاردىڭ اشىلۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. بۇل تەك تەوريا ەمەس، تاجىريبەدە دالەلدەنگەن ماسەلە. قىلمىستىڭ ءوزى دە، ونى جاسىرۋ تاسىلدەرى دە كەيدە دىننەن ەمەس، كەرىسىنشە ءتۇرلى فيلمدەردەن، سەريالداردان، ينتەرنەتتەگى ماتەريالداردان ۇيرەنىلىپ جاتادى. قىلمىسقا ۇيرەتەتىن كينو بار ەكەنىن ءبارىمىز بىلەمىز. سوندىقتان مۇنى ءبىر عانا ءدىني فاكتورعا تىرەپ قويۋ – شىندىقتان الىستاۋ.

وسى تۇرعىدا مەن بۇل باستامانىڭ ءدىني تۇرعىدا دا قارسى ەكەنىن كورىپ تۇرعان جوقپىن. يسلام دىنىندە بەت-بەينەنى تۇمشالاپ جابۋ پارىز رەتىندە بەكىتىلمەگەن. ءدىن ادامدى ادەپكە، جاۋاپكەرشىلىككە، قوعامعا زيان كەلتىرمەۋگە ۇندەيدى. ال قوعامدىق كەڭىستىكتە ءتارتىپ ساقتاۋ – سول جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ءبىر بولىگى.

قازاق قوعامىندا دا بەت-بەينەنى تولىق بۇركەۋ ءداستۇرى بولماعان. ۇلتتىق كيىمدەرىمىز ۇيات پەن ادەپتى ساقتاۋعا باعىتتالدى، بىراق ادامنىڭ كىم ەكەنى بەلگىسىز بولىپ قالاتىنداي تۇمشالانۋدى كوزدەگەن جوق. سوندىقتان بۇل ماسەلەنى ۇلتتىق بولمىسقا قارسى قويۋ دۇرىس ەمەس دەپ ويلايمىن.

ءبىز دەموكراتيالىق ەلمىز. دەموكراتيا دەگەن – تەك قۇقىق ەمەس، مىندەت تە. اركىم ءوز ەركىندىگىن پايدالانا وتىرىپ، باسقا ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە زيان تيگىزبەۋى كەرەك. قوعامدىق جەردە بۇركەنىپ، تۇمشالانىپ جۇرگەن ادامنىڭ ىشىندە كىم بار ەكەنى بەلگىسىز. بۇل – تەك جەكە ماسەلە ەمەس، قوعامدىق قاۋىپسىزدىككە قاتىستى سۇراق.

اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ەنگىزىلۋى دە مەنىڭشە ورىندى. سەبەبى بۇل بىردەن جازالاۋ ەمەس، الدىمەن ەسكەرتۋ، ءتۇسىندىرۋ ارقىلى تارتىپكە شاقىرۋ. مۇندا كۇشتەۋ ەمەس، قوعاممەن ءتىل تابىسۋ بار.

قۇرىلتايدا كوتەرىلگەن بۇل ماسەلە قوعامدى ءبولۋدى ماقسات ەتپەيدى. كەرىسىنشە، قوعامدى ويلانۋعا، جاۋاپكەرشىلىككە شاقىرادى. اشىق قوعامدا اشىق ءجۇز بولۋى ءتيىس. ال اشىق ءجۇز – قاۋىپسىزدىك پەن سەنىمنىڭ نەگىزى.

قۇرمەتپەن، رۋستەم مولداحمەتوۆ، 

ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوكتورانتى، يسلامتانۋشى

Abai.kz