1920-30 جىلدارى اشارشىلىقپەن قازاقتىڭ تۇقىمىن تۇزداي قۇرتا جازداعان قىزىلدار، سودان كەيىن: «ءبىز سوۆەت حالقى بولامىز، ءبىر ءتىلدى ەل بولامىز!» دەپ، ءتىلىمىزدى تىراپاي استىرا جازداعانى تاعى بەلگىلى. وسى ۇرانعا قازاق كوممۋنيستەرى يمانداي سەندى. مىسالى، قازاقستان باسشىسى قوناەۆ ءوز ورنىنان تۇسكەننەن كەيىن قازاقستاندى باسقارۋعا كەلگەن كولبينگە: «مەن قازاقستاندى باسقارىپ تۇرعان جىلدارى قازاق ءتىلىن قورعاي المادىم.ساياسات سولاي بولدى. ەندى قازاققا ۇناعىڭ كەلسە قازاق ءتىلىن قورعاڭىز، قولداڭىز!» دەپ، اقىل ايتتى. بۇدان ءبىز نەنى كورەمىز؟ بۇدان ءبىز باسقاسى باسقا، قازاقتىڭ قوناەۆتاي كوسەمىنىڭ ءوزى قازاقستاندا قازاق ءتىلىن قورعاي الماعانىن كورەمىز. بۇنىڭ سالدارى قازاق ءتىلىن قۇردىمعا جىبەرە جازداعانىن بىلەمىز. بۇل ساياساتتىڭ سۇراپىل بولعانى سونشا باسقاسى باسقا، قازاقتىڭ ءوزى قازاق ءتىلىن تالاق ەتە باستادى. قازاق بالاسىن ورىس مەكتەبىنە تاسىدى. بۇل نەنى كورسەتتى؟ بۇل حالىقتىڭ ءوز ءتىلى بولاشاعىنان كۇدەر ۇزە باستاعانىن كورسەتتى. ويتكەنى قىزىل ساياسات: «تاريحىڭ تاريح ەمەس، حانىڭ حان ەمەس، باتىرىڭ باتىر ەمەس» دەپ، وقىتتى. وتارشىلداردىڭ وسى تاربيەسىنەن كورگەن تۇلعالارىمىز سوۆەتتىك يدەولوگيانىڭ سويىلىن سوقتى. سول جىلدارى ايگىلى زانگەر اكادەميگىمىز: «ورىس ءتىلى راكەتا بولعاندا، قازاق ءتىلى ۆەلوسيپەد قوي!» دەپ، تۇر بىركۇنى، ەفيردە.ايگىلى ءورىستىلدى اقىنىمىز: «كازاحسكي يازىك، ەتو يازىك وتگوننوگو جيۆوتنوۆودستۆا!» دەپ، ونسىزدا ەڭسەسى تۇسكەن ءتىلىمىزدى ودان بەتەر تومپەشتەدى. ءسويتىپ، بالىق باسىنان ءشىرىدى. زيالى قاۋىم زياندى قاۋىمعا اينالدى. قازاقستاندى زەرتتەگەن جاپون تۇرىكتانۋشىسى ناكوتو وكو قازاقتار تۋرالى بىلاي دەدى:

«سىزدەر اداسقان، جولىنان جاڭىلىپ قالعان حالىقسىزدار. ايتپەسە، ەسى دۇرىس ادام انا تىلىڭنەن گورى ورىسشا بىلگەن دۇرىس دەي مە؟»

جاپون عالىمى ءتىل مايدانىنداعى ءبىزدىڭ تىرلىگىمىزدەن تۇڭىلسە كەرەك. جانە سونى اشىق ايتقان. قازاق نامىسىن وياتقىسى كەلسە كەرەك. بىراق، سوۆەت زامانىندا اتا جولىنان اداسپاعان دا قازاقتار بولدى. بۇل جويقىن يمپەريالىق اپاتقا ات توبەلىندەي جازۋشىلار قالام ۇستاپ قارسى شىقتى. الاشتىڭ اقيقي تاريحىن جازا باستادى. سەبەبى - يمپەريالىق ىندەت، قانشا شۇيلىكسە دە، قازاقتىڭ ءورشىل رۋحىن بۇراتالا وشىرە الماعان ەدى.«جىرتىق ءۇيدىڭ دە قۇدايى بار». سول قۇداي قىزىلداردىڭ تاس توبەسىنەن ۇردى. وتارشىل وداق وماقاستى. ازاتتىق تۋى كوتەرىلدى. بىراق، 70 جىلدىق تومپەشتەن تالتىرەكتەپ شىققان ءتىلىمىز تابان استىندا قاز-قاز تۇرىپ كەتە المادى. ويتكەنى ول ورىستانۋ ىندەتىنە وڭباي شالدىققان ەدى. وسى كۇيدەگى سىرقاتتى ءتىلىمىزدى قاشان ساۋىقتىرا الامىز؟ مۇقىم قازاق ءوز تىلىندە قاشان تۇگەل سويلەيدى؟ وسىعان وراي ورتاعا سالار ويلارىمىز مىنالار:

1. مەملەكەتتىك بالا باقشالاردى تۇگەل مەملەكەتتىك تىلگە كوشىرۋ كەرەك.
2. بالا باقشادا ءتىلى قازاقشا شىققان بالالار سوندا ۇلتىنا قاراماستان قازاق مەكتەبىنە بارۋعا دايىن بولادى.
3. قازاقستاندا مەكتەپتەر «قازاق مەكتەبى»، «ورىس مەكتەبى» بولىپ بولىنبەۋى كەرەك. ءبىر عانا مەملەكەتتىك مەكتەپتەر بولىپ قايتا قۇرىلۋى كەرەك. ول مەملەكەتتىك مەكتەپتەردە پاندەر قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە ءجۇرىپ، ونى بىتىرگەن بالالار قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە سويلەپ شىعۋى كەرەك. ارينە، بۇل مەكتەپتەردە باسىمدىلىق مەملەكەتتىك تىلگە بەرىلۋى كەرەك.
4. سوندا قازاقستاننىڭ ەڭبەك نارىعىندا تىلدىك نەگىزدە ەشبىر وتانداسىمىز قاعاجۋ كورمەيتىن بولادى. ويتكەنى، ولار مەملەكەتتىك مەكتەپتەردە قازاقستانداعى ەكى جەتەكشى ءتىلدى تولىق مەڭگەرىپ شىعادى.
5. قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك مەكتەپتە تولىق مەڭگەرىپ شىققان بالالار ۇلتىنا قاراماستان قازاق مادەنيەتى مەن تاريحىنان مول حاباردار بولىپ شىعادى. ۇلى دالا ءتىلىن، مادەنيەتىن، تاريحىن تولىق مەڭگەرىپ شىعادى. قازاقستاندى شىنايى سۇيەدى. وسىلار بولاشاقتىڭ بەلگەرلەرى بولادى. قازاق مەكتەبىن بىتىرگەن بەلگەر ۇلى دالانىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن شىنايى ءسۇيدى. ونى ءبىز كوزبەن كوردىك. بەلگەر بىلاي دەپ جازدى:

«كۇندەلىكتى تۇرمىستا پايدالانۋدان شىعىپ قالعان سوزدەردى ەسەپتەسەك كازىر 10 ميلليون قازاق ءسوزى بار. ونداي سوزدىك قور نەمىستە دە، ورىستاردا دا، اعىلشىنداردا دا جوق»

وسىنداي باي ءتىلدىڭ باسىنان باعىن تايدىرۋعا وتارشىل ساياسات بارىن سالدى. سالدارىنان، قالالاردا مەملەكەتتىك ءتىلدى مەنسىنبەيتىندەردەن اياق الىپ جۇرە المايتىن بولدىق. تىپتەن، قازاق مەكتەبىنە بارعان بالالاردىڭ وزدەرى ءوزارا ۇزىلىستە ورىسشا سويلەسەتىن بولدى. وسى جاعدايدى كورگەندە قالاي جانىڭ شىرقىراماسىن؟ بۇگىنگى قالالاردا قاي قازاقتىڭ داستارحانىنا بارساڭدا ۇلكەندەردەن تومەندەۋ وتىرعان جاستاردىڭ ورىسشالاپ وتىرعانىن كورەسىڭ. بۇل جاستار ەرتەڭگى ەل بولاشاعى ەمەس پە؟! تاۋەلسىزدىك تولدەرى ەمەس پە؟ ولار تالاپتى دا تالانتتى جاستار. بىراق، انا تىلىنە شورقاق جاستار. سوندا، ءسىز، ەرتەنگى دامىعان قازاقستاندا دامىعان قازاق ءتىلى بولادى دەپ ويلايسىز با؟ ءبىز ولاي ويلامايمىز. ونىڭ سەبەبى – بۇگىنگى شورقاق ءتىلدى جاستار. ءتىل تاعدىرىنا، ەل تاعدىرىنا ەرتەڭ يە بولاتىندار سولار. بەلگەر بايقاعان باي ءتىلدىڭ، سوزدىك قورى 10 ميلليوننان اساتىن ءتىلدىڭ بۇگىنگى كۇيى وسىنداي. بەلگەر بايقاعان باي ءتىلدى سۇيىلتۋدا ءبىز الدىمىزعا جان سالار ەمەسپىز.

بەۋ، اعايىن! سوندا، ءبىز بولاشاققا قانداي ءتىل قالدىرامىز؟ بىزدەن قالعان جاداۋ دا جايداق ءتىلدىڭ باعىن بولاشاق اشا الا ما؟ كۇمانىمىز بار.اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى. ەندەشە بىزگە، اعا ۇرپاققا اۋىر دا بولسا ايتۋ پارىز. ءتىل كەسەلىنىڭ اتىن اتاۋ پارىز. اۋىر شىندىقتى جەڭىلدەتۋ جولىن ىزدەۋ پارىز. سوندىقتان دا، ءتىل مايدانىندا ءبىر پارمەندى قيمىلداردار جاساۋ پارىز. قالاي؟

1. ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىك ءتىلدى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە مىندەتتەۋ كەرەك.
2. اعىمداعى تىلدەر تۋرالى زاڭنىڭ ورنىنا جاڭا قازاقستانعا ساي جاڭا «مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى» زاڭ كەرەك.
3. ءتىل ماسەلەسىن رەتتەيتىن ول زاڭ نەگە كەرەك؟ ويتكەنى، اعىمداعى 1989 جىلى قابىلدانعان «تىلدەر تۋرالى زاڭ» ءتىل مايدانىندا تۋىنداعان كەلەڭسىزدىكتەردى رەتتەۋدە قاۋقارسىز بولىپ شىقتى. ياعني، ەسكى زاڭ جاڭا زامان دۇرمەگىنە ىلەسە الماي قالدى.

ونى ءبىز قالاي بايقادىق؟ اعىمداعى زاڭنىڭ السىزدىگىنەن بۇگىندە قالالارداعى جارنامالار نەگىزىندە ورىس تىلىندە جازىلىپ، ونى قازاقشالاعان دۇمبىلەز اۋدارمالاردى كوردىك. ەگەر، اعىمداعى زاڭ مىقتى بولسا جارنامالار الدىمەن مەملەكەتتىك تىلدە جازىلىپ، سودان كەيىن عانا ورىسشاعا اۋدارىلار ەدى. قازاق ءتىلى سوندا ءوز ەلىندە اۋدارما ءتىل بولۋدان ارىلار ەدى. ولاي بولمادى. ناتيجەسىندە، ورىسشادان قازاقشاعا اۋدارىلعان كالكالاردى كورەمىز. سەنبەسەڭىز قاراڭىز كوشەگە شىعىپ. قاي جاققا قاراساڭىز دا دىڭكەڭدى قۇرتاتىن دۇمبىلەز اۋدارمانى كورەسىز. كەيدە ولاردى تۇسىنبەي قالىپ، استىنداعى ورىسشاسىن وقىپ بارىپ تۇسىنەسىز. وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەرگە جول بەرىپ وتىرعان اعىمداعى زاڭدى وسىدان كەيىن قالاي زاڭ دەۋگە بولادى؟

بۇل دا بولسا 70 جىلعا سوزىلعان سول سوۆەتتىك يدەولوگيا وزبىرلىعىنىڭ سالدارى. ياعني، قازاقستاندا قازاق ءتىلى قاشاننان اۋدارما ءتىل بولدى، جانە، سول قالپىندا قالدى. تىپتەن، پارلامەنتتە قابىلداناتىن زاڭدار داعى الدىمەن ورىس تىلىندە جازىلىپ سودان كەيىن قازاق تىلىنە اۋدارىلادى. بۇل كەلەڭسىزدىكتەن قاشان، قالاي قۇتىلامىز؟ قۇدايعا شۇكىر، پارلامەنت پەن ۇكىمەت بۇگىندە قازاقشا سويلەي باستادى. تەلەۆيدەنيەدەگى قازاقشا كونتەنتتەر 60 پايىزدان استى دەيدى. بىراق، بۇل ءتىل مايدانىندا ىستەلگەن جۇمىستىڭ ءبىر توعىزى. ال، ىستەلمەگەن جۇمىس - توقسان توعىز.

وسىلايشا، قازاقستان ورىس ءتىلى ىقپالىنان ارىلا الماي جاتقاندا، قازاق ءتىلىن مۇيىزدەپ تاعى ءبىر ءتىل شىقتى. ول - اعىلشىن ءتىلى. وسىناۋ ءمۇيىزى قاراعايداي الەمدىك ءتىل قازاقستان كەڭىستىگىندە تايراڭداي باستادى. تۋعان ءتىلىمىزدى تۋعان جەرىندە مۇيىزدەي باستادى. قازاق تىلىندەگى «قالا»، «شاحار»، «كەنت» دەگەن سوزدەردى ىسىرىپ تاستاپ، ونىڭ ورنىنا «اناۋ ءسىتۋ»، «مىناۋ ءسىتۋ» لەردى تىقپالاي باستادى.

اعىلشىندانۋ دەرتىنە، باسقانى بىلاي قويعاندا، انا ءتىلىمىزدىڭ شىراقسىسىنداي تىلشىلەرىمىزدىڭ وزدەرى شالدىعا باستادى. بۇل ىندەت سالقىنى، اسىرەسە، تەلەەكراننان كورىنەدى. تەلەەكرانداردا قازاقشا سويلەمدەرگە اعىلشىنشادان الىنعان show, live, like, weekend, all, hit tv, time vine, life style, cover ءتارىزدى سوزدەر قاپتاپ كەتتى. ءوستىپ ءتىل شۇبارلاۋ وسى حابارلاردى تاراتىپ وتىرعان تىلشىلەرگە نە ءۇشىن كەرەك بولدى ەكەن دەيمىز؟ نە ءۇشىن؟ ءوز ءتىلىمىزدى ءوز قولىمىزبەن شۇبارلاۋعا ءبىز سونشا نەگە اۋەس بولدىق؟ تۇسىنسەك بۇيىرماسىن.

ءبىز تەلەۆيدەنيەنى تۇگەل مىنەپ وتىرعان جوقپىز. تەلەۆيدەنيە – قوعام ايناسى. سول اينا ءمىنسىز بولسا ەكەن دەيمىز.

وسىدان كەلىپ ءبىزدى اعىلشىن، نەمەسە، ورىس تىلدەرىنە قارسى ەكەن دەپ قالماڭىز. بۇل تىلدەردى دە ءبىز انا تىلىمىزبەن قوسا ەس بىلگەلى ۇيرەنۋمەن كەلەمىز. ودان ءبىز ۇتىلعان جوقپىز. جاستارىمىزعا: «وزگە ءتىلدى بىلگەنشە ۇيرەن، ال، ءوز ءتىلىڭدى ولگەنشە ۇيرەن!» دەمەكپىز.

تاربيە باسى ءتىل بالام،

وسىنى مىقتاپ ءبىل بالام!

انا تىلىنەن ايىرىلعان،

بۇنى ۇقپايدى كىل نادان.

ححح

«قازاق ءتىلىن جەتە بىلمەيمىز. جەتە بىلسەك اۋليەلىك قازاق تىلىندە تۇر». ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەەۆ

«حالقىمىزدىڭ تاريحى دا، تاعدىرى دا –تىلىندە. مادەنيەتى مەن ادەبيەتى دە ، ءدىلى مەن ءدىنى دە تىلىندە» پرەزيدەنت ق.ج. توقاەۆ

قازاق ءتىلىن 3 جىل بويى ۇيرەنگەن امەريكاندىق تۋريست قىز قازاقستانعا كەلگەندە ءتىل مايدانىندا كورگەن سوراقىلىقتارىن الەۋمەتتىك جەلىدە بىلاي جازدى:

«وسى اپتادا مەن الماتىدا بولدىم.بارعان جەرىمنىڭ بارىندە تەك قازاقشا سويلەيمىن. مەن بارعان 18 مەيرامحانانىڭ تەك بىرەۋى عانا ماعان قازاقشا جاۋاپ بەردى. قازاقستاندا قازاقشا سويلەسە الماي قور بولدىم. سوندا مەن نە ءۇشىن قازاقشا ۇيرەندىم؟ مەن مەيرامحانادان شىعا سالا جىلادىم» دەيدى امەريكاندىق قىز بالا. شاماسى بۇل شەتەلدىك قىز بالا ديماشتىڭ انىنە عاشىق بولىپ قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە كوشكەن كوپتەگەن شەتەلدىكتەردىڭ ءبىرى بولسا كەرەك.

ححح

تەرەڭدىگى مۇحيتتاي

مايقى بيدەن قالعان ءتىل.

وتكىرلىگى سەمسەردەي

ماحامبەتتەن قالعان ءتىل.

اقىلمانى الاشتىڭ

بۇل ابايدان قالعان ءتىل.

اۋەزوۆتەي كەمەنگەر

اۋلەتىپ كەتكەن ءتىل.

جاۋگەرشىلىك زاماننان

ەلىمايلاپ جەتەن ءتىل.

قىزىل قىرعىن كەزدەردەن

كۇڭىرەنىپ وتكەن ءتىل.

قازاقتىڭ بەتكە شىعارىن

وققا بايلاپ اتقاندا

سول ءبىر زۇلمات زاماننان

امانات بوپ بۇگىنگە

جانايقاي بوپ جەتكەن ءتىل.

ححح

ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى!

1.ءتىل دەگەن تەك قارىم-قاتىناس قۇرالى دەسەك، قاتەلەسەمىز. ءتىل –حالىقتىڭ تاريحي جادى. حاتقا تۇسپەگەن گاپتىڭ كوبى تىلدە. تىلىنەن ايىرىلعان قازاقتىڭ بالاسى، قازاقتىڭ ۇلتتىق تاريحي جادىنان دا ايىرىلادى. 2. ءتىل – حالىقتىڭ يماني جادى. ۇرپاعىڭنان ءتىل كەتسە يماني دا قوسا كەتەدى. ونداي ۇرپاقتان كۇپىرلىكتىڭ نەبىر ءتۇرىن كورەسىن. ونداي ۇرپاقتان ۇلتتىق يماني امالداردى كۇتپە! يماني امالداردى بەرمەگەن ءوزىڭسىڭ. ەندى سول ۇل-قىزىڭ كارتايعاندا سەنى قارتتار ۇيىنە تاپسىرادى. ويتكەنى، سەن، ول ۇل-قىزىڭدى تىلىمەن قوسا ءوزىنىڭ ۇلتتىق يماني جادىنان ايىردىڭ! ەي، انا تىلىنەن بەزگەن اتا-انالار! ەندى نە كورسەڭ دە، وزىڭنەن كور! ءوز وبالىڭ وزىڭە!

3.ءتىل – حالىقتىڭ سالت - ءداستۇرىنىڭ قويماسى . ول جوعالسا سالت پەن ءداستۇر قوسا جوعالادى. سالت پەن ءداستۇردى مىڭداعان جىل ساقتاپ كەلگەن سانا قوسا جوعالادى. ءبىر شاڭىراق استىندا اتامزاماننان كەلە جاتقان ءومىر ءسۇرۋ سالتىمىز قوسا جوعالادى. 4. ءتىل – حالىقتىڭ قورعانى. ۇلتتىڭ يممۋنيتەتى. ۇرپاقتىڭ رۋحىن جانيتىن ۇلتتىق تاربيە. تىلدەن ايىرىلعان كۇنى، ەلدى قورعايتىن قورعانىڭنان ايىرىلاسىڭ! ءبىزدىڭ بۇكىل اۋىز ادەبيەتىمىز، وتانشىلدىق تاربيە تىلىمىزدە تۇر. ءتىل كەتكەن كۇنى الىمساقتان اقىندار مەن باتىرلاردى تاربيەلەپ كەلگەن قاسيەتتى قازىنا قوسا كەتەدى! سودان كەيىن ۇلى دالانى كىم قورعايدى؟ 5. قازاقتىڭ ءتىلى – ۇلى دالا ءتىلى. قازاقتىڭ ءتىلىن تۇسىنبەگەن ۇلى دالا ءدىلىن تۇسىنبەيدى. ويتكەنى، ۇلى دالا ءوز جانىن ءوز ءتىلىن تۇسىنگەندەرگە عانا اشادى. ول تىلدە سويلەمەي ۇلى دالا جانىن ءتۇسىنۋ مۇمكىن ەمەس. ۇلى دالا جانىن تۇسىنبەي ونى ءسۇيۋ مۇمكىن ەمەس. ۇلى دالا تىلىندە سويلەمەگەن ۇلى دالانى سۇيمەك ەمەس. قادىرىن بىلمەك ەمەس. ۇلى دالا قادىرىن بىلمەيتىندەردەن، ۇلى دالا ءۇشىن ولمەيتىندەر شىعادى. قۇدايىم، سونداي بولاشاقتان ساقتاسىن!

ححح

كەشىر ءتىلىم!

سەنى ساتىپ

ابدەن تانتىپ

وزگە تىلدە كوپىردىك.

جەتىلدىك دەپ لەپىردىك.

ال، شىنىندا كەمي تۇستىك، كەتىلدىك.

كەشىر ءتىلىم!

ۇرپاعىڭنىڭ ەزدىگىن.

سونى كورىپ سارايىمدا كەزدى مۇڭ.

بارعان سايىن سۇيىلۋدا سوزدىگىم.

كەشىر ءتىلىم!

قادىرىڭدى بىلمەگەن

ماڭگۇرتتەرگە قۇربان بولعان مارجانىم!

و زامان دا، بۇ زامان

بۇدان وتكەن بار ما مۇڭ؟

كەشىر ءتىلىم!

نامىسسىزدىڭ قولىندا

ماستەك بولعان تارلانىم!

ححح

ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى! جازۋشىلار - حالىق ءتىلىن ۇيرەنۋمەن وتەتىن شاكىرتتەر. حالىق ۇستازدىڭ شاكىرتتەرى. سول شاكىرتتەر حالىق ءتىلىن جيناي-جيناي ءجۇرىپ سول ءتىلدىڭ قازىنالى التىن ساندىعىنا اينالادى. ءتىل جاۋھارلارى تولعان ساندىققا اينالادى. ءتاڭىر بەرگەن تالانتتىڭ ارقاسىندا جازۋشىلار جازۋ ۇستىندە سول التىن ساندىقتا ساقتالعان ءتىل قازىناسىنىڭ قولدانۋ اياسىن، ءورىسىن كەڭەيتەدى. انا ءتىلىنىڭ الار اسۋىن اسقاقتاتادى. ءتاڭىر بەرگەن تالانتتىڭ ارقاسىندا انا ءتىلى بويىندا جاسىرىن جاتقان جاۋھاري جاقۋت قاسيەتتەردى اشادى. ياعني، انا ءتىلىنىڭ باعىن اشادى. الايدا، جازۋشى قانشا مۇقيات بولعانىمەن 10 ميلليونداي قازاق ءسوزىن تۇگەل جيناپ سالا المايدى ءبىر ساندىققا. سول ءتىل جيناۋمەن جۇرەتىن جازۋشىنىڭ ءبىر ءوزىمىز. 14 جاسىمىزدان باستاپ قازاقتىڭ سيرەك سوزدىك قورىن جيناۋمەن اينالىستىق. بىراق، بۇل بايلىقتىڭ تۇبىنە جەتە المادىق. قۇدىرەتتى قازاق ءتىلىنىڭ مول قازىناسىن تۇگەل جيناپ بىتىرە المادىق.

سماعۇل ەلۋباي،

قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى

Abai.kz