بانكتەر ءۇشىن نەگىزگى جانە ءىرى قارجى كوزدەرىنىڭ ءبىرى – دەپوزيت. باسقاشا ايتساق، بۇل – بانكتە ۋاقىتشا ساقتالىپ تۇرعان اقشا. ونىڭ نەگىزگى ءۇش كوزى بار: حالىق، كومپانيالار جانە مەملەكەتتىك ۇيىمدار.

حالىق قالاي بانك دەپوزيتىنىڭ كوزى بولىپ وتىر؟ جەكە ءوزىڭىز دەپوزيت اشپاعان بولساڭىز دا، تانىستارىڭىزدان Kaspi, Freedom نەمەسە Halyk بانكتە دەپوزيت ۇستاپ وتىرعانىن ەستىگەن بولارسىز. ءبىرى پاتەرگە اقشا جيناپ ءجۇر، ءبىرى بالاسىنىڭ وقۋىنا ساقتاپ ءجۇر، ەندى ءبىرى «اقشا بوس جاتپاسىن، پايىز ءتۇسسىن» دەپ بانككە قويعان. بانكيرلەر ايتاتىن «حالىقتىڭ دەپوزيتى» دەگەن – وسى.

ەكىنشى كوز – كومپانيالار. قازاقستانداعى ءىرى جانە ورتا بيزنەس كۇن سايىن ميللياردتاعان تەڭگە اينالدىرادى. مىسالى، دۇكەندەر جەلىسى ءبىر كۇندە جۇزدەگەن ميلليون تەڭگەنىڭ تاۋارىن ساتادى. بىراق بۇل اقشا بىردەن تۇگەل جۇمسالمايدى. جالاقى مەن سالىق تولەۋگە، جەتكىزۋشىلەرمەن ەسەپ ايىرىسۋعا دەيىن ول قاراجات بانك شوتتارىندا ساقتالادى. بۇل دا – بانكتىڭ رەسۋرسى.

ءۇشىنشى كوز – مەملەكەتكە تيەسىلى ۇيىمدار مەن ۇلتتىق كومپانيالار. مىسالى، مۇناي-گاز، تەمىرجول، ەنەرگەتيكا، بايلانىس سالاسىنداعى ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ اينالىمى تريلليون تەڭگەمەن ەسەپتەلەدى. بۇل قاراجاتتىڭ ءبىر بولىگى بانك جۇيەسىندە ساقتالادى. مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن ءتۇرلى وپەراتورلاردىڭ قاراجاتى دا بانكتەردە جاتادى.

دەمەك، بانكتەردەگى اقشا – بۇكىل ەكونوميكانىڭ اقشاسى: حالىقتىڭ جالاقىسى، كومپانيالاردىڭ اينالىم قاراجاتى، ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ تابىسى جانە مەملەكەتتىك ۇيىمداردىڭ ۋاقىتشا بوس قاراجاتى.

بانك ول اقشانى جاي عانا سەيفتە ساقتاپ وتىرمايدى، اينالىمعا جىبەرەدى. قاراپايىمداپ ايتساق، ءبىر ادامنىڭ دەپوزيتى ەكىنشى ادامنىڭ تۇتىنۋ نەسيەسىنە اينالادى. ءبىر كومپانيانىڭ شوتىنداعى اقشا كاسىپكەردىڭ بيزنەس نەسيەسىنە اينالادى. ۇلتتىق كومپانيانىڭ بانك شوتىنداعى قاراجاتى يپوتەكاعا بەرىلگەن نەسيە بولىپ تۇرلەنۋى مۇمكىن. وسىلايشا بانك ەكونوميكانىڭ ءارتۇرلى بولىكتەرىندەگى اقشانى قايتا بولەدى.

قازاقستان ۇزاق ۋاقىت بويى بانككە سۇيەنگەن قارجى مودەلىمەن ءومىر ءسۇردى. ەندى سول مودەلدىڭ نەگىزىن ساقتاي وتىرىپ، ونى بىرتىندەپ اشىق ءارى باسەكەلى جۇيەگە اينالدىرۋ كەزەڭىن باستاپ كەتتى.

سونىمەن، بانكتەر تاياۋ ارادا نەسيەنى ارزانداتپايدى، ويتكەنى:

ينفلياتسيا جوعارى

بازالىق ستاۆكا جوعارى

دەپوزيت قىمبات

تاۋەكەل جوعارى

نارىق وليگوپوليالىق

ۇزاق مەرزىمدى ارزان اقشا جوق.

سوندىقتان بانكتەردىڭ تابىسى ءوسىپ جاتقانىنا قاراماستان، نەسيە پايىزى اۆتوماتتى تۇردە تومەندەي المايدى. نەسيە ارزانداۋى ءۇشىن ەڭ الدىمەن ينفلياتسيا تۇراقتى تۇردە تومەندەۋى، بازالىق مولشەرلەمە تومەندەۋى جانە قارجى نارىعىندا باسەكە كۇشەيۋى كەرەك. بۇل – ءبىر كۇندە نەمەسە ءبىر شەشىممەن وزگەرەتىن جاعداي ەمەس. نەسيە پايىزىنىڭ تومەندەۋى ينفلياتسيانىڭ تۇراقتى باسەڭدەۋىنە، بازالىق مولشەرلەمەنىڭ تومەندەۋىنە جانە قارجى نارىعىنداعى باسەكەنىڭ ناقتى كۇشەيۋىنە تىكەلەي بايلانىستى، ياعني ماسەلە جەكە بانكتەردىڭ شەشىمىندە ەمەس، بۇكىل قارجى جۇيەسىنىڭ قۇرىلىمىندا جاتىر.

Abai.kz