عاسىرلار بويى ۇلتتىق قاسيەتتەرىمىزدىڭ بوياۋىنا ابدەن قانىققان پوەزيامىز ءار داۋىردە ءوزىنىڭ دارىندى اقىندارىنىڭ ۇلتتىق جانە الەمدىك سيپاتتاعى مۇرالارىمەن جالعاسىن تاۋىپ، جاسارىپ، جاڭارىپ كەلەدى. سوناۋ باعى زاماندا ءبورىلى بايراقتى تۋ ەتكەن كوك تۇرىكتەر زامانىن ايتپاعاننىڭ وزىندە، كەشەگى «اياققا تۇساۋ، جاعىمىزعا قۇرساۋ» بولعان كەڭەس ءداۋىرىنىڭ وزىندە ۇلتىمىزدىڭ ۇلىق قاسيەتتەرىن ناسيحاتتاپ، ونى ۇرپاق بويىنا اساۋ جىرىمەن دارىتقان اقىندارىمىزدى ۇلىقتاپ، بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ قۇلاعىنا قۇيا بەرۋ ءبىزدىڭ باستى پارىزدارىمىزدىڭ ءبىرى بولۋعا ءتيىس.

ليريكاداعى اقىن بويىنان وت العان اساۋ مىنەز بەن بيىك رۋح،تەرەڭدىك پەن تالعامپازدىق وقۋشىسىن بەي-جاي قالدىرمايتىنى انىق. الايدا ول ازدىق ەتەدى، ءبىز ونى ۇرپاق بويىنا ءسىڭىرۋىمىز كەرەك. جانى تازا، رۋحى ءور، ارمانى اسقاق، ومىرگە قۇشتار ۇرپاق تاربيەلەۋدە پوەزيانىڭ الاتىن ورنى زور. ويتكەنى ءبىز نەمەرەسىن ەرتەگى، جىرمەن سۋسىنداتىپ، جۇمباق شەشتىرىپ وي قيالىن ۇشتايتىن اتالار مەن اجەلەر مەكتەبىنەن ايرىلىپ قالعانبىز. ولاردىڭ ورنىن مەكتەپ پەن ءپان مۇعالىمدەرى باسقالى قاشان؟! سوندىقتان مۇعالىمدەر تەك ءبىلىم بەرۋ عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ۇلت تاربيەسىنە جاۋاپتى ەكەنىمىزدى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. بالا وڭ-سولىن تانىپ، پوەزيانى تۇشىنىپ وقي باستاعاندا رۋحىمىزدى كوتەرەتىن داۋىلپاز اقىندار شىعارماسىن وقىتۋعا نازار اۋدارعانىمىز ءجون. وسى ورايدا ماحامبەتتىڭ   وتقا ورانعان ولەڭدەرىنەن كەيىن اۋزىمىزعا ماعجان، قاسىم، جۇبان، قادىر، ت. ب. اعالارىمىزدىڭ ەسىمدەرى تۇسەتىنى داۋسىز. جالپى ءورشىل رۋح جاۋگەرشىلىك زاماندا اتويلاپ اتقا قونعان ماحامبەت پوەزياسىنا ەتەنە ءتان.

ارعىماق اتتىڭ بالاسى

از جۋسار دا، كوپ جورتار.

ازامات ەردىڭ بالاسى

از سويلەر دە كوپ تىڭدار.

قازاق «توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنىن» عانا ايتاتىن زەرلى سوزگە ۇستا ەل. «ءسوز قادىرىن ءوز قادىرىم» دەپ تۇسىنەدى. جوعارىداعى ولەڭدە حالىقتىڭ ءسوز ونەرى جايىنداعى وسىنداي عالامات ويلارىن بويىنا جيىپ وسكەن ماحامبەت اقىن ازامات ەر مەن ارعىماق اتتىڭ باعاسىن ەكى-اق اۋىز سوزبەن ءدال بەرىپ وتىر. وسى جولداردىڭ ءوزى ءبىزدىڭ پاراسات-پايىم، تەكتىلىك پەن ادەپتىلىگىمىزدەن سىر شەرتىپ تۇر.

ۇلتجاندىلىق يدەياسىن كوتەرە جىرلاعان اقىننىڭ ءبىرى - ماعجان جۇماباەۆ. ول تۇتاستاي ءبىر حالىقتى باي-كەدەي دەپ ەكى ءبولىپ، بىرىمەن-ءبىرىن اتىستىرىپ، شابىستىرىپ قويعان الماعايىپ زاماندا تاپ اقىنى بولماي، ۇلت اقىنى بولدى. ازاتتىق يدەياسىن تۋ عىپ كوتەردى. تۋعان حالقىنىڭ (قازاقتىڭ) تاعىلىمدى تاريحىن سوناۋ گۋندەر داۋىرىنەن باستاپ تىلگە تيەك ەتتى. تۇراننىڭ كوركى بولعان كوك تۇرىكتىڭ باتىرلارى مەن دانىشپاندارىنىڭ اتىن اڭىزعا اينالدىردى. الاشتىڭ مۇڭىن مۇڭداپ، جوعىن جوقتادى. باباسى قوجابەرگەن جىراۋعا ەلىكتەپ، قازاقتىڭ شەكارا ايماعىن تۇگەل بولماعانىمەن ءبىرازىن «سوقىرعا تاياق ۇستاتقانداي كورسەتىپ بەردى. تۇرىك، الاش ۇلىنا ءتىرى ادامدى تەڭ كورگەن جوق. ارمان مۇراتى ادىرا قالىپ، باسىنا الماعايىپ كۇن تۋعاننىڭ وزىندە وتكەن كۇندەر ەلەسىن اڭساپ سارى ۋايىمعا سالىنعانىمەن، دۇنيەدەن تۇڭىلگەن جوق. الاشتىڭ، قازاقتىڭ ەرتەڭ-اق نۇرلى كۇندەرمەن قاۋىشارىنا بەك سەندى.

مەن سەنەمىن جاستارعا،

الاش اتىن اسپانعا

شىعارار ولار ءبىر تاڭدا.

مەن جاستارعا سەنەمىن! –

دەپ، جاستاردىڭ جىگەر وتىن جانىدى. ولارعا ۇلكەن ءۇمىت ارتتى. ايتەۋىر ءبىر زامانداردا وزگەنىڭ قولىنا كەتكەن ۇلت تىزگىنىن قايتارىپ الارىنا يمانداي سەندى. 1937 جىلدىڭ زۇلمات-زوبالاڭى كەلىپ، ماعجان، ساكەن، ءىلياستار اتىلىپ كەتكەن تۇستا پوەزيا ساحناسىنا بۋىرقانىپ، بۇلقىنا قاسىم شىقتى. ءار ءداۋىردىڭ ءوز ءانى بار دەسەك، ول ءاندى ايتاتىن دا سول ءداۋىردىڭ ۇلاندارى. تەك اركىم ءارتۇرلى ايتادى. ەلدىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ، شولىركەگەن جۇرتتىڭ ءشولىن باسقان جىر عانا ماڭگىلىك دەسەك، اڭگىمەمىزگە ارقاۋ بوپ وتىرعان قاسىم امانجولوۆ وسىنداي تۇتاس ءبىر حالىقتىڭ جۇرەگىنەن وشپەس ورىن العان ۇلكەن اقىن. ونىڭ سىرى اقىننىڭ ۇلتتىڭ ۇلى قاسيەتتەرىن ۇلىقتاۋى جانە ونى اسقاقتاتا جىرلاۋى دەپ ءتۇسىنۋ قاجەت. زامانىنىڭ تار قالىبىنا سىيماعان اقىن مۇراسى ماحامبەت شىعارمالارىنداي ورلىك سيپاتقا يە. ال ورلىك پەن تاكاپپارلىق ءومىر بويى سۇلۋ تابيعات اياسىندا ەمىن-ەركىن كوشىپ قونعان، التايدان بالقانعا، قىتايدان ۇرىمعا دەيىنگى ۇلى دالانىڭ كوركى بولعان كوك تۇرىكتىڭ ۇرپاعى قازاق بالاسى بويىنداعى ءىرى مىنەزدەردىڭ ءبىرى. قاسىم اقىننىڭ:

تاكاپپارلىق، ورلىكتى

اسقار تاۋدان ۇيرەنگەم، –

دەۋى، ءسىرا دا تەگىن ەمەس. باسىنان بۇلت ارىلماعان قارقارالىدا وسكەن قاسىم، تابيعاتقا ەتەنە جاقىن اتا-بابالارىنىڭ مىنەزىن ءوز بويىنا سىڭىرگەنگە ۇقسايدى. ويتكەنى قاسىم پوەزياسى وزگەگە ۇقساماس ورلىگىمەن، ورشىلدىگىمەن ەرەكشە. ونىڭ شىعارمالارىنىڭ ءون بويىنان ەركىندىكتى ءسۇيىپ وسكەن ەركە جاننىڭ ەركەلىگى توگىلە كورىنىپ جاتادى. قاسىمنىڭ جانى ەركەلىككە قانشا ىڭكار بولعانىمەن ءومىر دە، سوتسياليستىك قوعام دا ونى سونشا ەركەلەتە قويعان جوق. سەبەبى قاسىم كەڭەستىك يدەولوگيانىڭ تار شەڭبەرىنە سىيماي، ونىڭ اۋقىمىنان اسىپ، وزگەدەن گورى ءوز ۇلتىنىڭ بەرەكە بىرلىگىن، قاجىر-قايراتىن، كەڭدىگى مەن ەلدىگىن جىرلادى. سونىڭ سالدارىنان 1950 جىلدارعا دەيىن قازاق زيالىلارىنىڭ باسىنان كەتپەي قويعان قيقۋ مەن قۇقايدىڭ تالايىن قاسىم دا كوردى. كورمەي قايتسىن، 1940 جىلداردىڭ وزىندە:

ەي تاكاپپار دۇنيە!

ماعان دا ءبىر قاراشى،

تانيسىڭ با سەن مەنى،

مەن قازاقتىڭ بالاسى! –

دەپ، قاسقايىپ تۇرسا... قاسىم تاكاپپار دۇنيەنى وزىنە قاراتىپ، ايداي الەمگە «مەن قازاقتىڭ بالاسى» دەپ، بار داۋسىمەن جار سالدى. جەرى مەن جانىنىڭ كەڭدىگىن، نيەتى ءتۇزۋ ادامعا دوستىق قۇشاعىنىڭ قاشاندا اشىق ەكەنىن قاداي ايتتى. ءتىپتى ارا-اراسىندا:

ەندى مەنى مەنسىنبەس،

ەۆروپانىڭ قاي ەلى؟!-

دەپ، وزىنە ريتوريكالىق سۇراق تا قويادى. بۇل بىرەۋدى مەنسىنبەۋ، نەمەسە باسقالارعا شەكەسىنەن قاراۋ ەمەس، ءوزىنىڭ ەلدىگىنە ءشۇباسىز ءسۇيسىنۋ، شەكسىز ماقتانىش.

ۇلتتىق تاربيە، ۇلتتىق يدەيا ماسەلەسى دەگەندە ويىمىزعا ۆەنگر حالقىنىڭ ۇلى اقىنى شاندور پەتەفي ءتۇسىپ وتىر. ءوز حالقىن ولەردەي سۇيگەن اقىن، ماحابباتتاردىڭ ۇلىسى ءوز ۇلتىڭا دەگەن ماحاببات ەكەنىن جۇرەكتەن قان سورعالاتا، ءتىل مەن ءسوزدىڭ بار قۇدىرەتىن پايدالانا وتىرىپ، جالپاق الەمگە جايىپ سالدى. ءومىر بويى اڭساعانى – ۆەنگر حالقىنىڭ ازاتتىعى بولاتىن. ءوزى دە سول ۇلى كۇرەستە ءشايىت بولدى.

اتامەكەن، ارمەكەن

مەن سەن ءۇشىن كۇيگەن ۇل.

دۇنيەدە بار ما ەكەن

سەنى مەندەي سۇيگەن ۇل [107, 87 ب.].

نەمەسە:

ءوز جەرىڭدە ءوزىڭ اۋنا، ءشوبىڭدى شاپ، ەگىن سەپ،

ءىشى كۇيسە تۇز جالاسىن قوجايىنشىل كەلىمسەك.

كەلىمسەكتىڭ كەۋدەسىنە قادالادى وكشەمىز

ات ۇستىندە، ەر ۇستىندە وتىرىپ اپ تەبىنسەك [107, 200 ب.].

ءوز ۇلتىن ولەردەي سۇيگەن ءار ازاماتتىڭ ساناسى مەن سەزىمىندە، كوكىرەگى مەن كوڭىلىندە وسىنداي ءبىر ۇلى ويلار جاتۋ كەرەك سەكىلدى. ال تۋعان ەلدى ءسۇيۋ – ءبارىمىزدىڭ باستى بورىشىمىز. پەتەفي شىعارمالارىندا وسىنداي تەگەۋىرىندى رۋح، جانشىلماعان كۇرەسكەرلىك سەزىم تاسقىنداي كورىنىپ جاتادى.

ماحاببات پەن بوستاندىق،

بىلمەيمىن بۇدان باسقاڭدى.

ماحاببات قونسا قولىما،

ءومىرىم بەرىپ الامىن.

ەركىندىگىم ءۇشىن سونى دا

قۇرباندىعىما شالامىن [107, 10 ب.].

«بوستاندىق»، «ازاتتىق»، «ەركىندىك» دەگەن نارسەلەردىڭ قۇدىرەتى مەن عاجايىپ ءمانىن جەتە تۇسىنگەندىكتەن اقىن وسىلاي دەپ اعىنان جارىلىپ وتىر. ونىڭ كۇللى شىعارماشىلىعىنداعى ازاتتىق يدەياسى – جەكە، قاراقان باسىنىڭ ەمەس، تۇتاس ۇلتتىڭ، ناقتىراق ايتقاندا ۆەنگر حالقىنىڭ ەركىندىگى مەن تاۋەلسىزدىگى جولىنداعى ۇلى كۇرەستىڭ ماعىناسىن تەرەڭ تۇسىندىرۋدەن تۇرادى. اقىن ءۇشىن ەڭ قىمبات نارسە – «ماحاببات پەن بوستاندىق». ول ماحاببات ءۇشىن ءومىرىن بەرۋگە دايار. ال ەركىندىك ءۇشىن سول ءومىرىن بەرىپ العان ماحابباتتىڭ ءوزىن قۇرباندىققا شالماق. بۇل ويلاردىڭ وتە ادەمى ايتىلعاندىعىنا ەشقانداي تالاس جوق. بىراق ءبىز ءۇشىن بۇل جاڭالىق ەمەس. ويتكەنى ءبىز بالا كۇنىمىزدەن بابالارىمىزدان قالعان «... جانىم ارىمنىڭ ساداعاسى» دەگەن دانالىق ءسوزدى سانامىزعا قۇيىپ وسكەنبىز. اتالارىمىز «نە ءتاتتى؟» دەگەندە، «جان ءتاتتى» دەگەنىمەن، ونى اردان جوعارى قويماعان. «ار» ماسەلەسىنىڭ فيلوسوفيالىق ءمانى وتە تەرەڭ. پەتەفيدىڭ وسى ويلاردى تاماشا تاراتىپ ايتقانى تاڭداندىرماي قويمايدى. ونىڭ اڭساعانى ۇلت ەركىندىگى ەكەنىن جوعارىدا ايتتىق. شاندور پەتەفي شىعارمالارىنىڭ مۇنداي ورشىلدىك سيپات الۋىنا  ازاتتىق جولىنداعى كۇرەستە شيرىعىپ، شىنىققان سانانىڭ اسەر ەتكەندىگىنە داۋ جوق. ال قاسىم شىعارماشىلىعىندا ۇلتجاندىلىق يدەياسى پەتەفيگە قاراعاندا باسقاشاراق ءورىس الدى. ۆەنگر اقىنىندا ماحامبەتكە ءتان كۇرەسكەرلىك رۋح باسىم كورىنسە، قاسىم شىعارمالارىندا جۇرتىن سۇيگەن جۇرەكتىڭ ءۇنى ەرەكشە كۇيگە بولەيدى.  ول قازاق ۇلتىن جان-تانىمەن سۇيە الدى. كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ كەلگەن قاسيەتتى جەرىن جىرعا قوسۋدان جالىقپادى. ەلدىڭ سيقىن كورىپ قۇيزەلگەنىمەن، زار زامان اقىندارىنداي سارى ۋايىمنىڭ جەتەگىندە كەتپەدى. اباي اعاسىنداي اششى، ۋىتتى سىن ايتپادى. ول ەلدىكتى ايتتى، تۋعان جەردىڭ قاسيەتى مەن كيەسىن ايتتى. ونى ءسۇيۋدى وسيەت قىلدى. وسىنداي ۇلكەن ماسەلەلەردى ايتۋدا قاسىمنىڭ ءسوزى اباي، ماعجان، سۇلتانماحمۇت اعالارىنىڭ تەرەڭ ويلارىمەن ۇندەسىپ جاتتى. ءسوزىمىز دالەلسىز بولماس ءۇشىن ءبىراز مىسالدار كەلتىرە كەتەيىك. قاسىم «اتامەكەن» ولەڭىندە:

سۇيەم سەنى تۋعان ەل اتامەكەن،

ابزال انام سەنسىڭ عوي قۇشاعىڭ كەڭ.

جەر مەن كوكتىڭ جانناتى ءبىر ءوزىڭسىڭ،

سەنەن ارتىق نە تابام، قايدا كەتەم، -

دەسە، «سارىارقادا»:

سارىارقا ساعىندىردىڭ اتا مەكەن،

سار دالا انام ەدىڭ قۇشاعىڭ كەڭ.

تۇسىڭنان توقتاي الماي بارام ءوتىپ،

ارتتا – سەن، الدا – مايدان، قايتسەم ەكەن؟!

«سارىارقا» اقىننىڭ قيىر شىعىستان باتىسقا، مايدانعا اتتانىپ بارا جاتقاندا جازعان ليريكاسى. بۇل ۋاقىت قاسىمنىڭ كەمەلىنە كەلىپ، اقىندىق تۇعىرعا قونعان كەزى. جول بويىندا ول «ەرتىس»، «ءسىبىر»، «ورال» سەكىلدى تاماشا تۋىندىلار تۋعىزدى. تۋعان جەردىڭ سۇلۋ تابيعاتىن كوركەم جىرىنا كەستە  عىپ  توكتى. سارىارقا - اقىننىڭ كىندىك  قانى  تامعان جەر.  جەتىمدىك  قاسىرەتىن  تارتقان  جالبىر توندى  بالانى «سۇر بەيىتتەن» اۋلاقتاپ، ۇلكەن ومىرگە جەتەلەگەن ۇلى ولكە. تۋعان جەردىڭ  قاسيەتىن  سۋرەتتەۋدەن  قيىن نە بار؟! اقىننىڭ جانى اھ ۇرىپ، كوبىكتەي  جەڭىل  مۇڭعا باتادى.  بىراق بۇل سەنى  تۇڭعيىققا  باتىرمايتىن   مۇڭ، مۇڭ ەمەس، قاسىمعا ءتان سىرشىل رومانتيكا.

بايكالدىڭ ور تۇلكىسىن

اڭشى بەردى المادىم;

جارقىلداتىپ شولپىسىن

قىز شاقىردى بارمادىم، –

دەپ، ايالداۋعا مۇرشا جوق، مايدانعا اسىعا اتتانعان اقىن «سارىارقاسىن» قيماي قاتتى تەبىرەنەدى. قاراڭىزشى:

تۇسىڭنان توقتاي الماي بارام ءوتىپ،

ارتتا – سەن، الدا –مايدان، قايتسەم ەكەن.

تۋعان جەرگە دەگەن ۇلى ماحابباتتىڭ ۇلكەن جۇرەكتەگى كورىنىسى وسى ەمەس پە؟!

اقىن  «ەلگە حات»  ولەڭىندە  شەرگە تولى سەزىمىن سىر عىپ توگەدى. ءوزىن  وسىرگەن  قازاقستان  دەگەن  الىپ  ەلدى  اكەسىندەي  كورىپ،  جالىن شارپىعان  جانىنا  سول ەلدىڭ ۇلىلىعىن مەدەۋ ەتەدى. «ءولى مە، ءتىرى مە ەكەن سول  قۇلىنىم»  دەگەن  جولدى،  اسىرەسە،  «قۇلىنىم» ءسوزىن وقىعاندا ءسابي كۇنىڭ كوز الدىڭا ەلەستەپ، كوكىرەگىڭە ءبىر جىلى نۇر قۇيىلعانداي سەزىمگە بولەنەسىڭ. «قۇلىنىم» - كەكىل شاشىڭ جەلبىرەپ، قۇلدىراڭداي جۇگىرگەن، اياعىڭدى  اسىعا،   اپىل-تاپىل    باسقان    ءبۇلدىرشىن  بەينەڭ...  بۇگىنگى  كۇنى  قالادا  وسكەن  قازاقتىڭ   قۇلاعىنا   تۇرپىدەي   تيەر-اۋ!  ال بىراق   ۇلتىمىزدىڭ   ۇلى   قۇندىلىقتارىن   بويىنا   سىڭىرگەن   ادامنىڭ وزەگىن   ورتەيتىن،   ەركەلەي   كەتكىڭ كەلەتىن، قۇلاعىڭنان ءومىرى كەتپەيتىن قوڭىر ءۇن ەمەس پە؟!

سوعىستان كەيىن جازىلعان «قازاقستان» ولەڭى تۋرالى دا كوپ نارسە ايتۋعا بولادى. جارتى عاسىر بۇرىن جازىلسا دا بۇگىنگى كۇننىڭ بەينەسىن اينا قاتەسىز بەرگەن تۋىندى. قازاق ەلىنىڭ ماڭگىلىگىن پاش ەتكەن شىعارما. ونىڭ تەڭدىگى مەن كەڭدىگى، قويناۋىنا سىيماعان بايلىعى، اسىر سالعان ۇلى مەن قىزى، شەتسىز، شەكسىز ۇلانعايىر دالاسى ءبارى-ءبارى كەستەلى سوزبەن كوركەم كورىنىسىن تاپقان.

كوكشە، بايان، قارقارالى، الاتاۋ،

توڭى التىن، تۇگى تورقا جەر مىناۋ،

قاراعاندى قارا قازان قايناعان،

دۇنيە بايلىق جايناپ تۇرعان اينالام،

ەلدىگىمە ەتەر ءشۇبا قانداي جاۋ!

ناعىز اقىن بايلىقتى، ەلدىكتى ءدال وسىلاي، ءتىلدىڭ مايىن تامىزا، تاڭداي قاقتىرا جىرلاسا كەرەك. قاراپ تۇرساڭ، قازاق جەرى «كوزدىڭ جاۋىن العانداي» تۇنىپ تۇرعان بايلىق. ولقى سوعىپ، وسالداۋ كورىنگەن ءبىر ايماق جوق. اينالاسىنىڭ ءبارى جايناپ تۇرعان، قۋاتى تاسىعان قازاق ەلى. ەلدىگىندە، بەرەكە بىرلىگىندە ءشۇبا جوق. بۇل – بايتاق ەلدىڭ بايلىعى. اقىن ءارى قاراي سول ەلگە تۇتقا بولعان قازاق جۇرتىنىڭ بويىنداعى باعاسىز قاسيەتتەردى سانامالاپ بەرەدى. دالاسى كەڭ قازاقتىڭ پەيىلى دە كەڭ. رۋحى بيىك، تانىم-تۇسىنىگى تەرەڭ. سونداي ەلدىڭ ازاماتى قانداي؟

كەڭ دالالى، كەڭ پەيىلدى قازاقپىز،

قۇل ەمەسپىز، ەركىن جانبىز، ازاتپىز.

حاس تاعدىردىڭ قيقاڭىنا كونبەيمىز،

ەل تاعدىرىن ەشبىر جاۋعا بەرمەيمىز،

سەرتىڭ وسى ازات جىگىت، ازات قىز!

ادامى قۇل ەمەس، ەركىن ازات. تۋعان حالقىن قانداي جاۋعا دا بەرمەيتىن، اۋمالى-توكپەلى تاعدىرعا كونبەيتىن ازات جىگىت پەن ازات قىز. قاراپ وتىرساڭ وسى ءبىر جولدار بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ايتار ءانى مەن جىرى بولۋعا تۇرارلىق. ءبىز بۇگىن قاسىم داۋىرىندەگى كەڭەستىك قازاقستان ەمەس، تاۋەلسىز، ىرگەلى ەلمىز.

ەل تاعدىرىن ەشبىر جاۋعا بەرمەيمىز،

سەرتىڭ وسى ازات جىگىت، ازات قىز!

بۇل دەگەنىڭ بۇگىنگى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قۇلاعىنا قۇيار وسيەت دەسە بولعانداي. ازات ەلدىڭ ازات جىگىتى مەن ازات قىزىنىڭ ۇرانى وسى بولۋعا ءتيىس.

قازاق   تۋعان   ەلدىڭ قادىرىنە   ەشنارسەنى    تەڭ   كورمەيتىن  حالىق.  مۇنى قىسقا قايىرىپ، «وزگە ەلدە سۇلتان بولعانشا، ءوز ەلىڭدە ۇلتان بول» دەيدى. قاسىمدا   وسى   ماسەلەنى قايتالاپ ەسكە سالادى. ول «وزگە ەلدىڭ پاتشالىعىنان ءوز ەلىنىڭ  تەزەگىن  تەرگەندى»  الدەقايدا  ارتىق سانايدى. ال ءبىز وسىنداي تەرەڭدىككە،  وسىنداي  دانالىققا دايىنبىز با؟! پەتەفيدىڭ «ءوز جەرىڭدە ءوزىڭ اۋنا، ءشوبىڭدى شاپ، ەگىن سەپ...» دەگەنىن  قاپەرىمىزگە  دە  ىلمەيمىز.  ويتكەنى  بىزدە  ەلسۇيگىشتىككە  تاربيەلەيتىن   يدەولوگيا  جوقتىڭ قاسى.   سوندىقتان   وتانسۇيگىشتىك   قاسيەتتى   بۇكىل ەل   بولىپ،   ۇرپاق   بويىنا  بالا  كۇنىنەن ءسىڭىرۋىمىز  قاجەت. «اتا جۇرت»، «تۋعان جەر»،   «وتان»،   «كىندىك  قانىڭ تامىپ، وسكەن جەر»، «پەرزەنتتىك پارىز» دەگەندەي   كيەلى سوزدەردىڭ قادىرىن وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قۇلاعىنا قۇيا بەرۋ ارقايسىمىزدىڭ باستى بورىشتارىمىزدان سانالۋعا ءتيىس. قاسىم شىعارماشىلىعىنداعى پاتريوتيزم    مەن    ۇلتجاندىلىق    يدەياسىن    جارقىراتا    كورسەتۋ   از،   ونى   جەتكىنشەكتەرىمىزدىڭ   بويىنا  ءسىڭىرۋىمىز  كەرەك.  سوندا عانا «وتان ءۇشىن وتقا تۇسەتىن»، ءتىپتى قاجەت بولعاندا سۇلتان بايماعامبەتوۆتەي پۋلەمەتتىڭ ۇڭعىسىنا كەۋدەسىن توساتىن، نۇركەن ابدىروۆتەي سانالى تۇردە جالىن مەن وتتىڭ ورتاسىنا تۇسەتىن ءوز ەلىنىڭ جالىندى   پاتريوتتارىن   تاربيەلەي   الامىز.  بۇگىنگى  كۇنى  مەكتەپ وقۋشىلارى  اراسىندا   قاسىم   امانجولوۆتىڭ كىم ەكەنىن بىلمەيتىندەر جەتىپ   ارتىلادى.   ول  ول  ما،  جالپى  كوركەم ادەبيەتكە دەگەن قۇشتارلىقتىڭ كۇن ساناپ تومەندەپ بارا جاتقانىن كىمنەن جاسىرامىز. بۇل ەندى اششى بولسا دا شىندىق، جانىڭدى اۋىرتاتىن جاي. پاتريوتتىقتىڭ ۇلكەن ۇلگىسىن قالاپ كەتكەن ماعجان، قاسىم سەكىلدى ءىرى اقىندار تەك ادەبيەتشىلەر، كوزىقاراقتى وقىرماننىڭ عانا ەمەس، قالىڭ ەلدىڭ سۇيىكتى ۇلدارى، ارداق تۇتار اقىندارى بولۋعا ءتيىس.

قارا جەردە قىلتاڭى جوق ءبىر ەلمىز،

ءارى بيىك، ءارى كەڭبىز، تەرەڭبىز.

ءانىمىز بار التىن جالاۋ سەكىلدى،

كوتەرىلسە تىك كوتەرەر جۇرتىمدى،

ءبىز دۇنيەگە ماڭگىلىككە كەلگەنبىز!

سول ۋاقىتتاردا، ستاليندىك تسەنزۋرانىڭ قانى تامىپ تۇرعان كەزىندە اقىننىڭ ءدال وسىلاي ايتا العانىنا تاڭ قالاسىڭ. تاڭ قالماسقا شاراڭ دا جوق. اقىن «اربانى دا سىندىرماي، وگىزدى دە ولتىرمەي» ءوز ەلىنىڭ كەرەمەت قاسيەتتەرىن كەستەلى سوزبەن ورنەكتەپ وتىر.  شىنىندا دا ءبىز ومىرگە ماڭگىلىككە كەلگەنبىز. ءبىز كەشە «اقتابان شۇبىرىندىعا» دا، اشارشىلىققا دا، زۇلمات-زوبالاڭعا دا توتەپ بەرگەنبىز. سونداي قىستالاڭ كۇندەردىڭ وزىندە ەڭسەمىزدى تۇسىرمەي، رۋحىمىزدى ءوز بيىگىندە ساقتاپ قالعان ەلمىز. ءارى-بەرىدەن سوڭ بۇل ولەڭدەر ءبىزدىڭ بۇگىنگى ءومىرىمىزدىڭ سىرىن تەرەڭىرەك اشاتىن سەكىلدى.

قايران مەنىڭ تۋىپ وسكەن ءوز ەلىم.

ومىرىمدەي ءورشىپ اققان وزەنىم.

ارتىم جاقسى،

الدىم قانداي تاماشا.

«بوتەن ەلدىڭ پاديشاسى بولعانشا،

ءوز ەلىمنىڭ تەرسەم ارتىق تەزەگىن».

ەلىنىڭ ۇل قىزىنا پاتريوتتىق تاربيە بەرەم دەگەن مەملەكەت ءدال وسىنداي يدەولوگيا ۇستانۋى قاجەت. ءوز ەلىن «جۇرەگىن جۇلىپ بەرەردەي ءسۇيۋ» وزگەنى جەك كورۋ دەگەن ءسوز ەمەس. ايتپەسە، «وزگەنىڭ پاتشالىعىنان ءوز ەلىنىڭ تەزەگىن تەرگەندى ارتىق ساناعان» قاسىمدى ۇلتتىق شەڭبەرمەن شەكتەلگەن اقىن دەپ كىم ايتا الار؟! پوەزياسىنا كوز سالساڭ، ول يسپانكانى دا سۇيەدى، ازەربايجان قىزىمەن دە جۇرەگى ءبىر، قىتاي قىزىنا دا جىر جازعان. ءنيزاميدى اقىنداردىڭ سۇلتانىنا بالايدى. پۋشكين، ماياكوۆسكي، گوركي، رۋستاۆەلي شوتاعا جىر ارناسا، لەرمونتوۆتى، شەۆچەنكونى، بايروندى، ءتۆاردوۆسيدى، ميرشاكاردى قازاق تىلىندە سويلەتتى. دەمەك، جەرىڭدى ءسۇيۋ، ەلىڭنىڭ پاتريوتى بولۋ وزگەدەن توماعا تۇيىق، بولەكتەنۋ دەگەن ءسوز ەمەس. ولاي بولسا، جاس بۋىنعا تابيە بەرۋدە وسىنداي ۇلتتىق رۋح قۋاتى تاسقىنداعان شىعارمالاردى پايدالانۋ ارقىلى ولاردىڭ بويىنا پاتريوتتىق سەزىمنىڭ ءدانىن سەبۋگە بولادى دەپ ەسەپتەيمىز.

مۇحتاروۆ ا. ح.

«وركەن» بااۇعپي، عىلىمي-زەرتتەۋ ءبولىمىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى، فيلولوگيا ع. ك.

Abai.kz