ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى! بايقايسىز با؟! تىرشىلىكتى جاراتۋدا جاراتۋشى سۇلۋلىق زاڭىن مۇقيات ساقتاعان. ياعني، سيممەتريانى ساقتاعان. مىسالى، ايناداعى ءوز بەينەڭىزگە قاراڭىز! ەكى كوز ءبىر-بىرىنەن اۋمايدى ما؟ اۋمايدى.ەكى قۇلاق ءبىر-بىرىنەن اۋمايدى ما؟ اۋمايدى. ەكى بەت ءبىر-بىرىنەن اۋمايدى ما؟ اۋمايدى. سول ءتارىزدى ەكى قول، ەكى اياق تا ءبىر-بىرىنەن اۋمايدى! ەگەر، ولار، وسىناۋ مۇشەلەرىمىز ەكى ءتۇرلى بولسا شە؟ وندا نە بولار ەدى؟! وندا سۇلۋلىق زاڭى كۇرت بۇزىلىپ، ءبىز ءبىر قۇبىجىققا اينالار ەدىك.وزىمىزدەن – ءوزىمىز شوشىر ەدىك. سوندىقتان دا، تىرشىلىك سۇلۋلىق سيممەترياسىمەن جاراتىلعان. جاراتۋشىنىڭ جانۋارلار ىشىندەگى ءبىر كوركەم جاراتقان تىرلىگى – ات. اتتىڭ ادەمىلىگىنە تاڭ قالمايتىن كوز جوق. تۇلىك تورەسى ات ديزاينىن سىزۋدا جاراتۋشى تاعى ءبىر تاڭ قالارلىق ءتاسىل قولدانعان. ات اجارىن اشا ءتۇسۋ ءۇشىن ات ماڭدايىنا اپپاق توبەل سالىپتى. وسى توبەلدى ورتاسىنان قاق بولcەڭىز، ول ەكى قۇلاق، ەكى كوزدىڭ اراسىندا تۇرعاندىقتان سيممەتريا ساقتالادى. ەگەر، ديزاينەر سانالى سۋرەتكەر ەمەس، ساناسىز تابيعات بولسا نە بولار ەدى؟!

اتتىڭ قاسقاسى قاق ماڭدايىنا ەمەس، قارىنىنا دا، ساۋىرىنا دا بارىپ تۇسە بەرەر ەدى. ءولى تابيعات ءسىزدىڭ ەستەتيكاڭىزدى نەعىلسىن. ءسويتىپ، ءبىز تىرشىلىككە ءتان كوز قۋانتار ادەمىلىكتەن ايرىلار ەدىك. ەندەشە، سۇلۋلىق اتاۋلىنىڭ اتاسى سانا دەگەن ءسوز. ماتەريا اتاۋلىنىڭ قوجاسى سانا دەگەن ءسوز. جاراتۋشىنىڭ ءوزى تۇنعان ماحاببات پەن سۇلۋلىق دەيدى. سوندىقتان دا، ول، ءوز رۋحىنان جاراتىلعان ادامدى دا، ادامدى قورشاعان ورتانى دا كورىكتى ەتىپ جاراتقان. سوندىقتان دا، ءال-فارابي بابامىز ايتپاقشى: «سانا دەنەنىڭ سىمباتتى بولۋىنىڭ جانە ونىڭ سۇلۋلىعىنىڭ كەپىلى». ويتكەنى، «ءبىرىنشى تۇلعا - ءابسوليۋتتى سۇلۋ».

ححح

جاس شاعىمىزدا ءبىزدىڭ ءبىر قاتەلىگىمىز بولدى. قاتەلىگىمىز سول – ومىردە قاسيەت قونعان ادامدار بار دەپ بىلدىك. اسىرەسە، سونداي قاسيەتتى اتاعى شىققان ادامداردان ىزدەدىك. قاسيەت قونباسا ولاردى جۇرت نەگە توبەسىنە كوتەرەدى دەدىك. وسى اڭعالدىقپەن الىپ تۇلعالاردى ساعالادىق. الىپ تۇلعالارمەن اعا-ءىنى بولدىق. بىرگە ءجۇرىپ تالاي تۇرمىس-تىرشىلىك يلەۋىن كەشتىك. پەندە رەتىندە ودان زيان كورمەدىك. پايدا كوردىك. بىراق، وباستا ءبىز ىزدەگەن جوعىمىز ول ەمەس ەدى. ءبىز ىزدەگەن جوعىمىز قاسيەت ەدى. بۇگىندە ويلاپ وتىرساق وسىنىمىز قاتە بولعان ەكەن. وزىمىزدە جوقتى وزگەدەن ىزدەپپىز. سونىڭ سالدارىنان جۇرەك تۇكپىرىندە ءبىر سىز قالىپتى. الىپتارمەن الىستان سىيلاسۋ كەرەك ەكەن دەگەن. وزىڭدە جوق سۋداي تازالىقتى وزگەدەن ىزدەۋ قاتەلىك ەكەن. اسىرەسە، كازىرگى زاماندا. بىراق، سوعان قاراماستان بىزدەگى بالاڭ جۇرەك سول قاسيەتتى وزگەلەردەن نەگە ىزدەگەن؟! وسى تۇسىنىنىكسىز. الدە، اۋليەلەر تۋرالى كوپ ايتىلىپ، كوپ جالىلعاندىقتان با ەكەن؟! سونىڭ اسەرىنەن اۋليە جاندار ومىردە بولۋعا ءتيىس دەپ تۇسىنگەندىكتەن بە ەكەن؟! قالاي دەسەك تە ول قاسيەتتى جۇرت بويىنان ىزدەۋىمىز قاتە بولىپتى.توقتاڭىز! سوندا قاسيەت قونعان جاندار ومىردە بولماعانى ما!؟ وندا ، نەگە، ونداي قاراسۋدى تەرىس اعىزعان اۋليەلەر بايىرعى ناقليات، ءتامسىل، اڭىزداردا بىقىپ ءجۇر!؟ دەمەك، ولار بۇگىنگى ومىردە بولماسا دا، بۇرىنعى ومىردە بولعانى عوي. اللانىڭ سونداي سۇيىكتى قۇلدارىن كورگەن جاندار قانداي باقىتتى! ءبىز، سول باقىتتان ماقرۇم قالساق كەرەك!! جۇرەك سودان قۇلازىسا كەرەك. اپىر-اي، اللا ەلشىسى پايعامباردى كورگەن ساحابالار نەتكەن باقىتتى! راسىندا، نەتكەن باقىتتى! ءبىزدىڭ پەشەنەمىزگە جازىلماپتى سول باقىت! ءبىز پايعامبار تۇرماق، كۇنى كەشە ءوز جەرىمىزدە وتكەن اۋليەلەردىڭ ءوزىن كورە الماعان ۇرپاق بولدىق. بەيباقىت. ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى! كوڭىل بايعۇس سودان قۇلازىسا كەرەك.

ححح

ۇنجىرعاسى تۇسكەن ۇلت ءوزىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىنان بەزە باستايدى. ءوزىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن وگەيسىپ وزگەنىكىن وزىنىكى سەزە باستايدى. ءوز ءتىل، ءوز دىنىنەن جەرىنىپ، وزگە ءتىل، وزگە دىنگە وتە باستايدى. تىپتەن، وزگە ەلگە كوشە باستايدى.

ححح

ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى!

دانالىقتىڭ بەلگىسى. ءوزىن جۇرتتان كەم كورەر. ءوز بويىنان ءمىن كورەر. بىرەۋ ەمەس، مىڭ كورەر. سوندىقتان ول، جاقسى كورسە ادامدى مىنىمەن دە مەڭگەرەر. الايدا ول، اللادان بەزگەننەن بەزەر. وزىندەگى ازازىلمەن الىسىپ، ءومىر بويى ۇلىق يەگە ۇمتىلار. بىراق، قانشا ۇمتىلسا دا ۇلىققا، ارىلا الماس دەنە دەگەن بىلىقتان. جانى بوزداپ ۇمتىلادى بيىككە. ءتانى بىراق، توپىراق تولى قاپشىقتاي، تارتا بەرەر ۇيىققا. ءبىر-بىرىنە كەرەعار، وسى ەكى بولمىس اراسىندا جارىلىپ، وتەدى ءومىر، وتەدى ءومىر بەيباقىت. تۋىلعاننان پەشەنەگە باسىلىپتى وسى ءمور. سوندا، سوندا ءبارى ادامنىڭ باقىتسىز با، بۇ قالاي؟ دەي المايمىن، جوق ولاي!! شىندىعىندا ادامداردىڭ دەنى دەيمىن باقىتتى. بالا مىنەز، ىشكەنگە – ءماز، جەگەنگە – توق جاندار باقىتتى. بالاداي ءماز بولا بىلگەن باقىتتى! ءتاتتى ۇيقىدا جۇرگەندەر عوي، وياتپا!! ءتاتتى ۇيقىدان وياتپا!. ويانسا ول تەك جىلانا باستايدى. باسىمەنەن بولىپ كەتەر باس قايعى. ويانعان جان تىنىشتالماس، توقتاماس. بۇرىنعىداي مال ءتارىزدى مامىراجاي وتتاماس. ءبىر باسىندا وي داۋىلى بۇرقىرار. اقيقاتقا ۇمتىلار. شىندىق ىزدەپ شارق ۇرار. وسى جولدا سۇرىنسە دە ءجۇز مەيلى. ول ءۇمىتىن ۇزبەيدى. وسى جولدا ولار كەلە جاتادى، تىرشىلىكتىڭ ۋىن-ءزارىن تاتادى. الايدا. وسى سوقپاق حاق جولىنا قوسىلادى، قالايدا. حاق جولىنا تۇسكەندەردىڭ سوڭىنا ەر! حاق جولىنا تۇسكەندەردىڭ توبىنا ەر! اداستىرماس اۋليەلەر سوڭىنا ەر! تىرشىلىكتە تاتقان ۋدان تارتىن با! تىرشىلىكتە تاتقان ۋىڭ بال بولىپ، قيامەتتە كۇتىپ تۇرار الدىندا!

ححح

ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى!

اۋليەلەر دەگەندە سەلت ەتپەس سانا، ەلەڭ ەتپەس قۇلاق جوق. نەگە؟ اۋليەلىك ادام بالاسىنا قولجەتپەس ارمان بولعاندىقتان شىعار، مۇمكىن. مىنا قىم-قۋىت دۇنيەدە اۋليەدەي اق بولۋ، پەرىشتەدەي پاك بولۋ قولدان كەلمەگەندىكتەن شىعار، مۇمكىن. بالا پەرىشتە شاعىمىز كوزدەن بۇلبۇل ۇشقاندىقتان شىعار، مۇمكىن. سول جوعالتقان جوعىمىزدىڭ ورنى ويسىراپ كوڭىل ءتورى قوڭىلتاقسىپ تۇرعاندىقتان شىعار، مۇمكىن. سوندا ءبىز قولدا باردى جوعالتقان بولدىق قوي. سولاي. ادام پەندە بالاۋسا كەزدە بولمىسىنداعى عاجايىپ يلاھي تازالىقتى سەزبەيدى. قولدا باردىڭ قادىرى جوق. سول تازالىقتىڭ باسىنا قونعان باق ەكەنىن بىلمەيدى. بەيكۇنا بالداۋرەن شاق ءوتىپ كەتكەندە ءبىر-اق بىلەدى. پەندە، ءسويتىپ، ءومىرىن پەرىشتە بولىپ باستاپ، پەرى بولىپ اياقتايدى. ەي، ءورىم جاس! باسىڭا قونعان باقتى باعالا! پەرىشتە تازالىعىڭدى ساقتا! ەكى دۇنيەدە ودان ارتىق بايلىق جوق! كىسىگە قىلداي قيانات جاساۋدان ساقتان! ءوزىڭنىڭ دە، وزگەنىڭ دە پەرىشتە تازالاعىن ساقتا! جاقسىلىق تا، جاماندىق تا الدىڭنان شىعادى. بۇ دۇنيەدە بولماسا، و دۇنيەدە.

ححح

ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى!

ءتورت ايلىق مەرزىمدە انا قۇرساعىنداعى شاقالاققا رۋح بىتەدى. قايدان ءبىتتى؟ نەگە ءبىتتى؟ كىم ءبىتىردى؟ بىلمەيمىز. ءبىزدىڭ بىلەتىنىمىز، تەك، سوڭعىلىقتا رۋح دەگەننىڭ تىنىشتالماي الدەنەنى ىزدەيتىنى. مازاسىز بولاتىنى. سول مازاسىز رۋحتى جۇباتامىز دەپ ءبىز ەسەيە كەلە ءارتۇرلى ارەكەتتەرگە بارامىز. جان رۋحىنىڭ تىنشىماۋى ونىڭ يەسىن ىزدەپ الاسۇرۋى ەكەنىن بىلمەيمىز. سولاي. جۇرەككە ۇيالاعان رۋح ءومىر بويى ءوز يەسىن ىزدەيدى. سول يەسىمەن قاۋىشقىسى كەلەدى. شارق ۇرادى. جانىڭدى «جەيدى». ادام جامان جولعا تۇسسە الدىمەن جانى قينالادى. تىپىرلايدى. تىنىشى كەتەدى. ەڭبەكپەن ەمەس، قىلمىسپەن كەلگەن بايلىق تا جاننىڭ جاۋى. ول رۋحتى جۇباتا المايدى. سوندا جان قاشان تىنىشتالادى؟ قاشان سەن كۇندەردىڭ كۇنىندە تاۋبەڭە كەلىپ يگى ءىس، ىزگى امالدار جاساي باستاعاندا تىنىشتالادى. ويتكەنى سەن جاقسىلىقتار جاساۋ ارقىلى جاراتۋشىڭا بەت بۇردىڭ، جاراتۋشىڭ دا ساعان بەت بۇردى. حاقتىڭ نۇرى جۇرەككە ءتۇستى. شىرىلداعان جۇرەك يەسىن تاپتى. اناسىن تاپقان سابيدەي تىنىشتالدى. ويتكەنى، رۋح، جان اللانىڭ بولشەگى. كوكىرەكتە جان باردا سەن دە اللانىڭ بولشەگىسىڭ! وسى اقيقاتتى ۇمىتپاساق ءجۇزىمىز ەكى دۇنيەدە جارىق بولماق.

ححح

ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى! بەيكۇنا بالا ءسابيدى كورسەڭ جان-جۇرەگىڭ ەلجىرەيدى. ويتكەنى ول - پەرىشتە. سول ءتارىزدى ون ەكىدە ءبىر گۇلى اشىلماعان قىز بالانى كورسەڭ دە جان-جۇرەگىڭ ەلجىرەيدى. ويتكەنى، ول دا - پەرىشتە. اينالىپ-تولعاناسىڭ. بۇل - ءومىردىڭ جازىلماعان زاڭى. اللانىڭ ادام جۇرەگىنە قۇيعان نيزامى. پەرىشتە تازالىققا دەگەن قۇرمەت. قىز بالا پەرىشتەلىگىمەن قىمبات. سۇيكىمدى. سۇلۋ. بۇل بالالار ەرتەڭ باقىتتى وتباسىن قۇرۋعا لايىقتى انالار. وسىنى قىز بالا قۇلاعىنا قۇيماق پارىز. قىم-قيعاش ءومىر جولىندا وسى زاڭدى بۇزباۋ، اسىرەسە، قىز بالا ءۇشىن بولاشاق باقىتتى وتباسىن قۇرۋ ءۇشىن ماڭىزدى. بۇل - پەرىشتە جولى. پەرىشتەنى سول جولدان تايدىرماق بولعان كەز -كەلگەن ارەكەت - ازازىلدىك. ۇل بالالار! ازازىلگە ەرمەڭدەر! قارىنداستى قورعاڭدار!

ححح

ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى! بۇگىندە بايلىق پەن بيلىك يەلەرىنە حالىق نەگە شۇيلىگەدى؟ ويتكەنى، حالقىمىزدىڭ باسىم كوپشىلىگى شايلىققا جەتپەيتىن ايلىقپەن ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. وندا دا جۇمىسى بولسا. ءارتۇرلى جولدارمەن، /ونىڭ ىشىندە بيلىك تە بار/ بايلىققا قولى جەتكەندەر ءۇشىن ەندى ولاردىڭ الدىندا ەكى جول عانا قالدى.

ءبىرىنشى جول: كەدەي حالىق اراسىندا قاۋىپسىز ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن اتىمتاي جومارت بولۋدىڭ جولى. ياعني، قايىرىمدىلىقپەن اينالىسۋ كەرەك. وعان كىسىلىگىڭ جەتپەسە الدىڭدا ەكىنشى جول تۇر.

بۇل شەتەلگە اپاراتىن جول. بۇل ەكىنشى جولعا تۇسسەڭ ءومىر بويى جيعان بايلىعىڭدى قۇتقارۋ ءۇشىن ونى ءول-ءتىرىل شەتەلگە اسىرۋىڭ كەرەك. جانە، شەتەلدەن ءۇي ساتىپ الىپ قويۋىڭ كەرەك. شەتەلدەن ءۇي ساتىپ الىپ قويۋ نە ءۇشىن كەرەك؟ كۇندەردىڭ كۇنىندە اش حالقىڭ، جالاڭاش حالقىڭ شۋلاپ كەلىپ سەنىڭ بايلىعىڭا باس سالعاندا باسىڭدى امان الىپ قاشۋ ءۇشىن كەرەك. ءسويتىپ قاشىپ بايلىعىڭدى دا، ءوزىڭدى دە امان الىپ قالۋىڭ مۇمكىن. بۇل يدەيانى، ياعني شەتەلدەن ءۇي الىپ قويۋ يدەياسىن 3 مىڭداي قازاقستان ازاماتى كازىردىڭ وزىندە ىسكە اسىرىپ قويدى دەگەن دەرەك بار. بىراق... بۇ جەردە ءبىر «بىراق» بار. وندا سەن ءومىر بويى وتان ءۇشىن ەمەس، ءومىر بويى ءوزىڭ ءۇشىن، بايلىق ءۇشىن ءومىر سۇرگەن بولىپ شىعاسىن. دەمەك، بۇل تاريح الىندا ابىرويلى ءىس ەمەس. بۇنىڭ ارى جاعىندا وتانعا دەگەن وپاسىزدىق دەگەننىڭ قۇلاعى قىلتيادى. بۇل جول ابىرويسىز جول. سوندىقتان، اسا باي ازاماتتاردى بۇ جولعا تۇسپەۋگە شاقىرامىز! بۇ جولعا اياق باسپاۋعا شاقىرامىز! حالىقتىڭ بۇگىندە كۇن قۇرعاتپاي الەۋمەتتىك جەلىدە شىرىگەن بايلارعا شۇيلىگىپ جاتۋى بەكەر ەمەس. وسىنداي سۇمدىقتى سەزگەندىكتەن، اسىرە بيلىك، اسىرە بايلىق استارىنان. بۇدان شىعاتىن توبىقتاي ءتۇيىن; بەيباقىت حالىق اراسىندا باقىتتى باي بولۋ قيىن. تىپتەن قاتەرلى. سوندىقتان، ونداي بايلارعا ايتار اقىل، ۇسىنار جولىمىز جالعىز.ول جول - باي اتا-بابالارىمىز ۇستانعان قاسيەتتى جول، اتىمتاي جومارت جولى! اتىمتايداي ساقي بول! نە كورسەڭ دە حالقىڭمەن بىرگە بول، بىرگە كور! جىلاپ جۇرگەن جۇرت كوزىنشە جىرعاپ ءجۇر مە دەيمىز! بايلىعىڭمەن ماستان با دەيمىز! بايلىعىڭمەن ماستانۋ بۇنداي زاماندا، بۇگىنگىدەي الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك دەگەننىڭ شەكتەن شىققان زامانىندا، تەك سىزدەرگە دەگەن وشپەندىلىكتى ورشىتەدى دەيمىز. بايلىق پەن بيلىك يەلەرى! حالقىڭنان الىستا ما! حالىق - انا! انانىڭ قارعىسىنا ۇشىراۋدان ساق بول! جەتىم كورسەڭ جەبەي ءجۇر! كوز جاسىن ءسۇرت! حالقىڭنان قارعىس الما، العىس ال! سوندا عانا، اباي ارمان ەتكەن ۇيىتقىسى بەرىك ۇلت; كەدەيى مەن بايى تەڭ، قاراسى مەن حانى تەڭ ۇلت قالىپتاسادى.

ەي، بايلىق، بيلىك يەلەرى! دەمەك، سىزدەرمەن بىزدەرگە حالىق انامىزعا ادال قىزمەت ەتۋدەن باسقا جول جوق!

سماعۇل ەلۋباي،

قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى

Abai.kz