بۇگىن ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا «AMANAT» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى مارحابات جايىمبەتوۆ پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە ارال تەڭىزىن قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپتى.

قۇرمەتتى ولجاس ابايۇلى!

مەملەكەت باسشىسى كەشە وتكەن استانا ءسامميتىنىڭ وتىرىسىندا ارال ماسەلەسىنە قاتىستى ناقتى ءارى جۇيەلى باعىت - باعدار بەرىپ, سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى باسقارۋ, تسيفرلاندىرۋدى ەنگىزۋ جانە ترانسشەكارالىق وزەندەر بويىنشا كەلىسىلگەن ساياسات جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزىن ايقىندادى. بۇل - ەلدىڭ بولاشاعىنا باعىتتالعان بايىپتى ساياسات.

ارال ماسەلەسى - پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەلۇلىنىڭ ۇنەمى نازاردا ۇستاپ وتىرعان ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى. سونىڭ اياسىندا وڭىردە جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ، ەكولوگيالىق احۋالدى جاقسارتۋعا جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باعىتتالعان باستامالار كەزەڭ - كەزەڭىمەن جۇزەگە اسۋدا. ايماقتا جول، سۋ جانە الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ جاڭارۋى جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى جۇمىستاردىڭ تۇراقتى تۇردە ىلگەرىلەپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. قيىندىعى كۇردەلى وڭىردە تۇيتكىلدەردىڭ شەشىم تابۋى - ۇزدىكسىز ەڭبەكتىڭ ناتيجەسى. قۇرعاعان تەڭىز تابانىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان سەكسەۋىل ەگۋ جانە مەليوراتسيالىق شارالار تابيعي ورتانى قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى قادام رەتىندە باعالانادى.

سونىمەن بىرگە، وسى ىلگەرىلەۋمەن قاتار، ۋاقىت كۇتتىرمەيتىن, شەشىمىن قاجەت ەتەتىن كۇردەلى ماسەلەلەر دە بار. ارال تاعدىرى - تەك تابيعاتتىڭ عانا ەمەس، تۇتاس الەمنىڭ بولاشاعىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن ورتاق جاۋاپكەرشىلىك.

دەگەنمەن، بۇل باعىتتا ەلىمىز تاراپىنان كەشەندى ءارى اۋقىمدى جۇمىستار تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلەدى. 2002 - 2008 جىلدارى دۇنيەجۇزىلىك بانكپەن بىرلەسكەن «سىرداريا وزەنىنىڭ ارناسىن رەتتەۋ جانە سولتۇستىك ارالدى ساقتاۋ» جوباسى اياسىندا وزەننىڭ وتكىزۋ قابىلەتى 350-دەن 700 م³/س دەيىن ارتسا، تەڭىز كولەمى 15,6-دان 27,1 كم³ دەيىن ۇلعايدى، تۇزدىلىق 23-تەن 12 گ/ل دەيىن تومەندەدى، بالىق اۋلاۋ 400 توننادان 8 مىڭ تونناعا دەيىن ءوستى.

قازىرگى تاڭدا جوبانىڭ ەكىنشى كەزەڭى قاراستىرىلۋدا. ول كوكارال بوگەتىن بالتىق جۇيەسى بويىنشا 42 م-دەن 44 م-گە كوتەرۋ، دەلتا ەكوجۇيەسىن تۇراقتاندىرۋ، درەناج سۋلارىن سۋلى-باتپاقتى القاپتارعا بۇرۋ, قىزىلوردا جانە تۇركىستان وبلىستارىنداعى يرريگاتسيالىق جۇيەلەردى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن قامتيدى. جوبا اياسىندا 180 ءىس-شارا جوسپارلانعان، جالپى قۇنى 700 ملرد تەڭگەدەن اسادى. ناتيجەسىندە سولتۇستىك ارال اۋدانى 3 151 كم²-دەن 3 913 كم²-گە, سۋ كولەمى 27 كم³-دەن 34 كم³-گە دەيىن ارتادى!

AMANAT پارتياسى ارال ماسەلەسىن باقىلاۋدا ۇستاپ, جول كارتاسى اياسىنداعى باستامالاردى جۇيەلى تۇردە ىسكە اسىرىپ, ءوڭىردىڭ ەكولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك تۇيتكىلدەرىن شەشۋگە باعىتتالعان ناقتى جۇمىستاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا تۇراقتى تۇردە ىقپال ەتىپ كەلەدى.

جوعارىدا باياندالعاننىڭ نەگىزىندە، قۇرمەتتى ولجاس ابايۇلى, ارال ماسەلەسىن كۇن تارتىبىنەن تۇسىرمەي, ماڭىزدى جوبالارعا تۇراقتى قولداۋ كورسەتىپ كەلەسىز. وسىعان وراي، تومەندەگى ۇسىنىستارعا نازار اۋدارۋىڭىزدى سۇرايمىن.

ءبىرىنشى. سولتۇستىك ارال تەڭىزىن ساقتاۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىن جەدەل ىسكە اسىرىپ، كوكارال بوگەتىن 2 مەترگە كوتەرۋ جوباسىن تولىق قارجىلاندىرۋ جانە اياقتاۋ. وسى ارقىلى تەڭىزگە جىل سايىن كەمىندە 4 ملرد تەكشە مەتر كولەمىندە كەپىلدەندىرىلگەن سۋ جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتىپ، تۇزدىلىق دەڭگەيىن 10 پروميللەدەن اسىرمايتىن تۇراقتى ەكوجۇيەلىك رەجيم قالىپتاستىرۋ.

ەكىنشى. سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا يرريگاتسيالىق جۇيەلەردى جاڭعىرتۋ، سۋ شىعىنىن ازايتۋ جانە سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ بويىنشا مەملەكەتارالىق ۇيلەستىرۋدى كۇشەيتۋ.

ءۇشىنشى. ترانسشەكارالىق سۋ كەلىسىمدەرىن كۇشەيتۋ ارقىلى تۇراقتى سۋ رەجيمىن قالىپتاستىرۋ. سونداي-اق، سۋ رەسۋرستارىن تۇراقتى باسقارۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋ.

ءتورتىنشى. قۇرعاعان تەڭىز تابانىندا سەكسەۋىل جانە تۇزعا ءتوزىمدى وسىمدىكتەردى وتىرعىزۋ كولەمىن ۇلعايتىپ، ولاردىڭ جەرسىنۋىن قامتاماسىز ەتۋ، تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزۋ جانە شاڭ-تۇزدىڭ تارالۋىن ازايتۋ ارقىلى ەكولوگيالىق جانە دەنساۋلىق قاۋىپتەرىن تومەندەتۋ.

بەسىنشى. ارال ءوڭىرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا بالىق شارۋاشىلىعىن جۇيەلى تۇردە دامىتۋ, سۋ قويمالارىن جاڭعىرتۋ جانە الداعى ۋاقىتتا ەسىل - تورعاي - ارال جوباسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرۋدى قاراستىرۋ.

قۇرمەتپەن، مارحابات جايىمبەتوۆ

Abai.kz