وسى جەردە ويعا م.قابانبايدىڭ مىنا ءبىر ءسوزى ورالادى: «...مۇقاعاليدىڭ كوكسەرەكتىگىنە كەلەيىك. مۇحتار اۋەزوۆتىڭ كوكسەرەگى تابيعاتتىڭ ەش قوسپاسىز ءتول تۋىندىسى، ەركەسى مەن سەركەسى-ءتىن. ادامدار ونى ءوز ورتاسىنان – قاسقىرلاردىڭ ءتول مادەني ورتاسىنان ايىرىپ، قاسقىرلار ءۇشىن وركەنيەت بولىپ تابىلاتىن اۋىل تىرشىلىگىنە اپارىپ قوستى. قاسقىرلار مادەنيەتىنىڭ كودى ميىنا جازىلعان كوكسەرەك كوتەرىلىس جاساپ ەدى، وركەنيەتتىڭ تەمىرماڭداي تۇلەگى – اققاسقا توبەت ونى جارىپ تاستادى.

سول سياقتى، قازاق ۇلتىنىڭ عاسىرلار بويعى مادەنيەتىنىڭ كودى ميىنا جازىلعان مۇقاعالي ماقاتاەۆ تا وكىرەڭدەپ كىرىپ كەلە جاتقان وركوكىرەك وركەنيەتكە پوەزياسىن قالقان عىپ، قارسى شىقتى. ويتكەنى قالا، دالاداعى وركەيەت قازاق مادەنيەتىنە سول كەزدە-اق ءتىس-تىرناعىن سالعان-دى. ءسويتىپ، ول يندۋستريالدىق تەحنولوگيانىڭ قازاق دالاسىنا توپ ەتىپ تۇسە قالعان تەرميناتورى – وركەنيەتكە قارسى تۇرىپ، تەڭ ەمەس شايقاستا قازا تاپتى. مۇقاعالي دا، كوكسەرەك تە...». مىنە، ءبىز م.ماقاتاەۆتىڭ پوەزياسىنا ءتان سيمۆوليستىك تاسىلدەردى ايتقاندا، ونداعى ۇلتتىق كودقا كوبىرەك ءمان بەرۋىمىز كەرەك. ونىڭ ولەڭدەرى نەگە جالپىحالىقتىق سيپاتقا يە بولادى؟! سەبەبى، ول ءوز ولەڭدەرىندە ءومىردى قازاقتىڭ جانىمەن سەزىنىپ، ماڭايعا ۇلتتىڭ كوزىمەن قارايىن دەسە، قاتىگەز وتارشىل جۇيەنىڭ «تەزىنە» ۇشىراعان، بوگدەلەنگەن قازاقتىڭ  بولمىسى جولىن كەس-كەستەي بەرەدى. سوندىقتان دا، م.ماقاتاەۆ پوەزياسى ءومىردىڭ وزىندەي ومىرشەڭ.

نەگىزىندە م.ماقاتاەۆ پوەزياسىنىڭ سىرىنا ءۇڭىلۋ، شىعارماشىلىعىن تاني ءتۇسۋ وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارىنان باستاۋ الادى. مۇقاعاليدىڭ 1968 جىلى باسپادان شىققان «قارلىعاشىم، كەلدىڭ با؟» اتتى جىر جيناعىنا كەمەڭگەر جازۋشى ءا.كەكىلباەۆ العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ سىن ماقالا جازدى. بۇل كۇندە مۇقاعاليتانۋ وزىندىك ءبىر ارناعا تۇسە باستادى دەگەنىمىزبەن، ءالى دە بولسا مۇقاعاليتانۋدىڭ كەم-كەتىگى، ءدۇلدامال تۇستارى، ىزدەنىستىڭ جەتىسپەي جاتقان باعىتتارى بارشىلىق. ءبىزدىڭ ويىمىزشا، مۇقاعاليتانۋ – قازاقتىڭ كسرو كەزەڭىندەگى رۋحاني كەلبەتىن زەرتتەۋدەگى ارنالى ءبىر سالاسى بولۋعا ءتيىس. مۇقاعالي پوەزياسىن تەرەڭ زەرتتەۋ – ول ءومىر سۇرگەن جىلدارداعى ادام جانىنىڭ، قوعامدىق وي-سانانىڭ، مورالدىق ادەپ، ادامدار بويىنداعى ماحاببات پەن عاداۋات، قۇندىلىقتار مەن قۇنسىزدىقتاردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن ساراپتاۋعا نەگىز بولماق. سوندىقتان دا مۇقاعاليتانۋدىڭ ءمانى مەن ماڭىزى، وزەكتىلىگى، قاجەتتىلىگى وسىندا جاتىر.

مۇقاعالي ماقاتاەۆ پوەزياسىنداعى باستى ەرەكشەلىك تە سول، ول - ادام جانىنىڭ تامىرشىسى. كەمەڭگەر جازۋشى ءا.كەكىلباەۆ: «ماقاتاەۆ جىرلارىنداعى مايدا قوڭىر ساز بەن جارق-جۇرق ەتىپ كوزگە ۇرمايتىن جۇمساق نۇردىڭ ءوزى دە، ونىڭ تەرەڭ تەبىرەنىستى گۋمانيستىك ءمانىن ايقىنداي تۇسەدى. جاس اقىن زور ادامگەرشىلىكتى، بيىك گۋمانيزمدى ەلدەن ەرەك توتەن ەرلىكتەردەن ەمەس، ادامداردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن مەيىر-پەيىلىنەن ىزدەيدى. ونىڭ ولەڭىندەگى ادامدار شەتىنەن ءجۇزى يگى، جۇرەگى جۇمساق جاندار. بىراق اقىن ءومىردى ماي توڭعىسىز يديليا قىلىپ سۋرەتتەۋدەن اۋلاق. ول ارەكەتشىل مەيىرىمدى، وزگەنىڭ باقىتى مەن قۋانىشىنا تەك تىلەكتەس بولىپ قانا قويماي، سول ءۇشىن بەل شەشىپ كۇرەسەتىن بەلسەندى قايىرىمدى جىرلايدى» دەپ جازادى. وسى تۇرعىدان العاندا، م.ماقاتاەۆ پوەزياسىنداعى “قازاق” پەن “اباي” ۇعىمدارىنىڭ شەندەستىرىلە، تەڭەستىرىلە جىرلانۋىن – اقىن جانىنىڭ باستى كرەدوسى ءھام جۇرەك قالاۋى دەپ تۇسىنگەن ءابزال. ويتكەنى، ول ءوز پوەزياسىنىڭ تەمىرقازىعىن ۇلى ابايدىڭ مۇراتىنا مىقتاپ بايلاعان. ماسەلەن، اقىن ءوزىنىڭ «دالا دانىشپانى» اتتى ولەڭىندە:

«ۇلى ەمەس اباي جالعىز ساحارانىڭ،

(مەن ەمەس، سولاي دەگەن اتالارىم).

سول ۇراندى ۇرپاققا اپارامىن،

مەن قازاق – اباي بولىپ اتانامىن»، - دەپ جىرلاعانى بار. وسىنداعى اقىننىڭ «مەن قازاق – اباي بولىپ اتانامىن» دەگەن ءسوزى “اباي-قازاق، قازاق-اباي” بولىپ كىرىگىپ، بىرىگىپ، ءبۇتىن بىتىمگە اينالىپ كەتكەندىگىن، “اباي” ەسىمى ۇلت ەسىمىنىڭ ورنىنا جۇرەتىن سيمۆولدىق بەينە ەكەندىگىن مەڭزەپ وتىرعانى بەلگىلى. سونداي-اق اقىن تاعى بىردە:

«قۋات الىپ ابايدىڭ ءتىل كۇشىنەن،

جىر جازامىن ابايدىڭ ۇلگىسىمەن.

اباي بولىپ تابىنسام ءبىر كىسىگە،

اباي بولىپ تۇڭىلەم ءبىر كىسىدەن»، - دەپ تە جىرلاعان بولاتىن. مۇقاعاليدىڭ وسى ءبىر جىرلارىنان اباي تانىمىنا، وي الەمىنە، قازاقتى ءسۇيۋى مەن ونىڭ ۇنامسىز قاسيەتتەرىن سىناۋىنا مەيلىنشە جاقىنداي تۇسكەن رۋحاني ۇستاز-شاكىرتتىك بايلانىسىن  اڭعارامىز. دەمەك، م.ماقاتاەۆ پوەزياسى دا ۇلى اقىن ابايدىڭ جىرلارىنان تامىر تارتا كەلىپ، مۇراتتاس، ماقسۇتتاس ارنالار ارقىلى وزىندىك سۇرلەۋ قالىپتاستىردى دەۋگە نەگىز بار.

ءيا، م.ماقاتاەۆ پوەزياسى ابايدان تامىر تارتىپ قانا قويمايدى. ول ۇلى سونار قازاق رۋحانياتىنان، تەرەڭ تاريحىنان، قاراسوزى مەن قارا ولەڭىنەن ءنار جيناعان، ماۋە العان. سول ءۇشىن دە مۇقاعالي قازاقتىڭ كۇپى كيگەن قارا ولەڭىنە شەكپەن جاۋىپ، تانىماستاي تۇرلەندىرىپ، قازاقتىڭ وزىنە قايتاردى. سوندىقتان دا ول «مەن لەرمونتوۆ، پۋشكين دە ەمەن، ەسەنينمىن دەمەدىم ەشكىمگە مەن. قارا ولەڭى قازاقتىڭ قاسيەتىم، مۇندا ءبىر سۇمدىق سىر بار ەستىلمەگەن» دەپ جىرلاي الدى. وسىدان-اق، م.ماقاتاەۆ پوەزياسىنىڭ التىن قازىعى، ماڭگى بۇلجىماس باعىت-باعدارى اباي مەن قازاقتىڭ ء“دال وزىندەي قاراپايىم” قارا ولەڭى ەكەنىن پايىمدايمىز.

جالپى م.ماقاتاەۆ الەمدىك پوەزيادان، الەم ادەبيەتى مەن ادەبي پروتسەستەردەن مولىنان حابارلى بولعان اقىن. ونىڭ گەتە مەن بايرون عانا ەمەس، جان مورەي، بودلەر، ماللارمە، رەمبو جانە ۆەرلەن ت.ب. الەمدىك سيمۆوليست اقىنداردىڭ شىعارمالارىمەن ەتەنە تانىس بولعانى شىعارمالارىنان مەنمۇندالاپ تۇرادى. ءبىز بۇل ارادا م.ماقاتاەۆتىڭ اتالمىش اقىنداردى قالاي-قايتىپ وقىعاندىعىن زەردەلەۋدەن گورى، ونىڭ الەمدىك ادەبي ۇردىستەردى تەرەڭ مەڭگەرە وتىرىپ جازعان سيمۆوليستىك شىعارمالارىنا زەردە قۋاتىمىزدى جۇمساۋدى ءجون دەپ بىلەمىز. ويتكەنى، ونىڭ كوپتەگەن شىعارمالارىندا، اسىرەسە ءبىر قاتار پوەماسىندا ادام بولمىسىنىڭ، ۇلت تاعدىرىنىڭ سيمۆوليستىك تاسىلمەن جان-جاقتى سۋرەتتەلۋى ءبىزدى وسىنداي تانىمعا يتەرمەلەيدى. .

م.ماقاتاەۆ ءوز ومىرىندە جيىرماعا جۋىق پوەما-تولعاۋلار تۋدىرعان اقىن. ونىڭ ءاربىر پوەما-تولعاۋى ۇلت بولمىسىنا ۇڭىلۋدەن، ۇلت تاعدىرىن زەرتتەۋدەن تۇرادى. ونىڭ جىرلارى قازاق جانىنىڭ ىزگى دە ىزەتشىل سۇزگىسىنەن وتكەندىگىمەن، سونداي-اق ءوزىنىڭ ادامدى مۇراتشىلدىققا، ادامشىلدىققا تاربيەلەيتىن، عالامدىق سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەگەن ازاماتتىق تۇعىرناماسىمەن سۋعارىلعاندىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. اقىن ىلعي دا  قايشىلىققا تولى ومىردەن ءوزىن، رۋحاني تامىرىن ىزدەدى. ءومىر مەن ولىمنەن، ادام مەن قوعامنان، ماحاببات پەن عاداۋات تۇنعان عالامنان ۇيلەسىمدىلىك ىزدەپ شارق ۇردى. ول ۇزدىكسىز ىزدەنىستە ءجۇردى جانە سول ىزدەنىسىنەن عاجاپ تۋىندىلاردى ومىرگە اكەلگەن فيلوسوف اقىنعا اينالدى. ونىڭ شىعارمالارى جاداعاي سىر شاشۋدان، قىزىل-جاسىلعا ەلىكتەۋدەن، تامسانۋ مەن تاڭدانۋدان اۋلاق. اقىن جلپى سيمۆوليزم اعىمىنا مىقتاپ بوي ۇرعاندىقتان، ونىڭ ءاربىر تۋىندىسىندا فيلوسوفيالىق تەرەڭ ءمان بار، ادامنىڭ پسيحولوگيالىق جان كۇيزەلىسى مەن ارمان-اڭسارىنا قانات ءبىتىرۋ بار.

اقىننىڭ «اققۋلار ۇيىقتاعاندا» اتتى پوەماسى – قازاق ادەبيەتى پوەما جانرىنىڭ اسىل جاۋھارى، اسقار شىڭى. اتالمىش پوەمادا اۆتور قاسيەت پەن قاسىرەت ۇعىمدارىنىڭ ارا جىگىن ارامەن قاق ەكىگە بولگەندەي، مايدان قىل سۋىرعانداي اجىراتىپ بەرگەن. قاسيەت دەگەنىمىز نە، قاسىرەت دەگەنىمىز نە دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەگەن جان ونىڭ جاۋابىن ءدال وسى پوەمادان تابادى.

ءبىز جوعارىدا م.ماقاتاەۆ شىعارمالارى ۇلكەن ىزدەنىستەن، ءوزىنىڭ جان سۇزگىسىنەن وتكەن بىرەگەي تۋىندىلار دەدىك. شىندىعىندا دا م.ماقاتاەۆ پوەزيا اتتى سيقىر الەمگە، سۇلۋلىق سارايىنا توتەدەن نەمەسە كوشەدەن كەلىپ قوسىلماعان. «ءار حالىق ءوزىنىڭ سەزىم دۇينەسىنەن ەنشى ءبولىپ، سەنىپ تاپسىرىپ دۇنيەگە ءوزىنىڭ سەزىمتال ەمشىلەرىن جىبەرەدى. ونىڭ اتى – اقىن». بۇل مۇقاعاليلىق تانىم. بۇل مۇقاعاليدىڭ ولەڭگە، قازاق ءسوز ونەرىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىگى. ول ءوز حالقىنىڭ ءسوز ونەرىن سومداۋشى، سەزىم دۇنيەسىن، جان الەمىن، قاسىرەتىن قايىسپاي كوتەرۋشى، قاسيەتىنە بالاشا قۋانۋشى. ول قولىنا قالام ۇستاپ ولەڭ جازا باستاعاننان سوڭعى ساپارىنا دەيىن وسى پرينتسيپتەن تايمادى. وعان ونىڭ سوم-سوم التىنداي سۇلۋ جىرلارى دالەل.

اقيىق اقىننىڭ  ءبىر ولەڭنەن ەكىنشى ولەڭگە، ءبىر كىتاپتان ەكىنشى كىتاپقا ءوسىپ، تولىسىپ، تولىپ وتىرۋى استە جايدان-جاي ەمەس. ونىڭ العاشقى جىر جيناقتارى تۋرالى ابىز ءا.كەكىلباەۆتىڭ: “اقىن مۇقاعالي ماقاتاەۆ وقۋشى قاۋىمعا اۋەلى ليريك رەتىندە كورىندى. سوسىن ءبىرشاما ۋاقىت ماقاتاەۆ – ليريكتىك ىزىنەن اداسىپ قالدى; ونى كوبىنە-كوپ ماركس، لەنين تۋرالى پوەمالار جازعانىن، تاريحي الىپ تۇلعالاردىڭ پوەتيكالىق پورترەتتەرىن جاساعان ۇلكەن ەپيكالىق تىنىستىڭ يەسى رەتىندە ءبىلدى...” دەگەن ءسوزىنىڭ جانى بار ەدى.

م.ماقاتاەۆتىڭ قالامىنان  ونداعان پوەمالاردىڭ تۋعانىن جوعارىدا ايتتىق. بىراق سول پوەمالاردىڭ وزىندە ونىڭ ليريكتىگى جەڭىپ كەتىپ وتىرۋشى ەدى. اقىننىڭ ۇزاق-ۇزاق تولعاۋلارىندا ارا-تۇرا شالقىمالارى، ءومىر جايلى، بوستاندىق تۋرالى، ماحاببات جايلى تەبىرەنىستەرى وقۋشى كوڭىلىن مول اسەرگە بولەپ، تەبىرەنتىپ كەتەتىن. الايدا، اقىن ماركس پەن لەنينگە دە پوەما ارناعانىمەن، قازاق پوەزياسى توپىراعىندا ولاردىڭ ەستەن كەتپەستەي ەڭسەلى بەينەسىن جاساپ بەردى دەپ ايتۋ قيىن.

ۇلى اقىن “قازاقتىڭ كۇپى كيگەن قارا ولەڭىنە شەكپەن جابۋ” جولىندا  ۇزاق ىزدەندى، كوپ ەڭبەكتەندى. اقىننىڭ تۋمىسىنان اشىق بوياۋلى، انىق ءۇندى ىرگەلى تالانت ەكەنى داۋسىز. دەمەك، ءبىز ايتىپ وتىرعان ونىڭ شىعارماشىلىق ءارى رۋحاني ءوسۋىنىڭ باستى سەبەبى وسىندا جاتىر. مۇقاعالي  پوەمالارىن ومىرگە اكەلگەن تۇستا ءوزىنىڭ فيلوسوفيالىق تولىسقان اقىن ەكەنىن دالەلدەدى. سونىمەن بىرگە، ونىڭ ازاماتتىق ءۇنى اقىندىعىنان دا اسقاقتاپ، جالپى حالىقتىڭ ىقىلاسىنا بولەندى. ءبىز اقىننىڭ ءيسى قازاقتىڭ جۇرەگىنىڭ تورىنەن ماڭگىلىك ورىن الۋىن وسى ءبىر قاسيەتىنەن، ياعني ادامدىق ۇلى بولمىسىنان، ازاماتتىعىنان ىزدەۋىمىز كەرەك. ازاماتتىق پەن اقىندىق تۋرالى ايتقاندا، تاعى دا كەمەڭگەر جازۋشى ءا.كەكىلباەۆتىڭ مىنا ءبىر سوزىنەن اتتاپ وتە المايمىز. ول: «ازاماتتىق – اقىنعا، ولەڭگە سىرتتان تاڭىلاتىن جاناما قاسيەت، جاناما سيپات ەمەس. ازاماتتىقتى سىرتتان ىزدەپ، سىرتتان قاراستىراتىن اقىن شىنايى ازاماتتىق ورەگە دە يە بولا المايدى، شىنايى ولەڭ دە جازا المايدى. وندا ولەڭ جازۋ پروتسەسى ونەرگە اتىمەن جات ولەڭ جاساۋ پروتسەسىنە اينالادى. ازاماتتىق – ولەڭنىڭ، ونەردىڭ تابيعي بولمىسى. ازاماتتىق – اقىندىقتىڭ ەڭ ءتۇپ تابيعاتى. سۋرەتكەردىڭ بىلايعى جۇرتتان الابوتەن ەلگەزەكتىگى، وزگە جۇرتتان الابوتەن سەزىمتالدىعى، ايرىقشا ازاماتتىق قۇشتارلىعى مەن رۋحاني بەلسەندىلىگى. كۇللى دۇنيە مۇڭىن مۇڭ قىلىپ، كۇللى دۇنيە قۋانىشىن قۋانىش قىلۋ – تەك سۋرەتكەرلەردىڭ، اقىنداردىڭ عانا قولىنان كەلەتىن قاسيەت»، - دەپ جازادى. بۇل ءسوز م.ماقاتاەۆتىڭ اقىندىعى مەن ازاماتتىعىن ايقارا اشىپ، كوڭىلىڭىزدى كولەگەيلەگەن كوك-سۇر بۇلتتى سەرپىپ تاستايدى.

ەندى ءبىز اقىننىڭ «اققۋلار ۇيىقتاعاندا» اتتى پوەماسىنا قايتىپ ورالايىق.

اقيىق اقىن م.ماقاتاەۆتىڭ ماسكەۋدەگى م. گوركي اتىنداعى الەم ادەبيەتى ينستيتۋتىندا ءبىلىم العانىن بىلەمىز. ونى تولىق اياقتاماي الماتىسىن ساعىنىپ ورالعان اقىننان «نەگە وقۋىڭدى اياقتاماي قايتىپ كەلدىڭ؟» دەپ سۇراعاندارعا، «ءبارى مەن بىلەتىن دۇنيەلەر ەكەن» دەپ جاۋاپ بەرىپتى دەيتىن ءازىل-شىنى ارالاس ءافسانا بار. بۇل ءسوزدىڭ  تۇپكى تىنىندە شىندىق تا جوق ەمەس. ويتكەنى اقىن  شىعارماشىلىعىنان ونىڭ الەم ادەبيەتىن كوبىرەك زەردەلەگەنى، ونىڭ ىشىندە سيمۆوليزم مەن پسيحولوگيزمگە كوبىرەك بوي ۇرعانى بايقالادى. ماسەلەن،  «اققۋلار ۇيىقتاعاندا»، «جان ازاسى» (موتسارت. رەكۆيەم), ت.ب. پوەمالارىندا كوزگە بىردەن ۇراتىنى دا سول – سيمۆوليزم مەن پسيحولوگيزم. ادام جانىنىڭ قاتپارلارىنا تەرەڭ ۇڭىلۋگە، سەزىم پەرنەلەرىن ءدال باسۋعا، ۇلتتىق كالوريدكە باي سيۋجەت قۇرۋعا تالپىنۋ، «تابيعاتتى تابيعات ءۇشىن، مورالدىق زاڭداردى مورالدىق زاڭدار ءۇشىن سيپاتتاۋ تاجىريبەسىنەن باس تارتىپ»، تەك سىرتقى الەمدى بەينەلەۋمەن شەكتەلمەي، ولەڭنىڭ «جۇرەگىندەگى سۋرەتتى سيمۆوليستىك تاسىلمەن اشۋعا» تىرىسۋ...ت.ب. ىزدەنىستىڭ بارلىعى ونىڭ ۇلكەن مۇرات-ماقساتتاعى شىعارماشىل تۇلعا ەكەندىگىنىڭ كورىنىسى. جالپى  شىعارمادا سيمۆوليزم مەن پسيحولوگيزمنىڭ تەرەڭدەي ءتۇسۋى – تاريحي، فولكلورلىق پوەتيكالىق ەپوستاردا دا  ءجيى كورىنەتىن پروتسەسس. ول پوەمانىڭ بارلىق تۇرلەرى مەن فورمالارىنا قاتىستى. اسىرەسە سيمۆوليزم ەرەكشە رۋحاني اتموسفەرانى قاجەت ەتەدى. مۇنداي اتموسفەرانى، ءبىزدىڭ ويىمىزشا، تەرەڭ سيمۆوليزم مەن پسيحولوگيزم عانا تۋدىرا الادى. راس، «اققۋلار ۇيىقتاعاندا» پوەماسىندا ا.كۋلەشوۆ، د.كۋگۋلتدينوۆ پوەمالارىنداعىداي حالىقارالىق پروبلەمانى قامتىمايدى. م.ماقاتاەۆ پوەماسىنداعى سيمۆوليزم – ادام ساناسىنىڭ تەرەڭىنە جاسىرىنعان جىرتقىشتىق پەن تىنىشتىق سۇيگىش سانا-سەزىمنىڭ ارپالىسى. وسىدان-اق، م.ماقاتاەۆ پوەمالارىنداعى تەرەڭدىكتىڭ، ادام جانىنىڭ تەبىرەنىسىن تۋعىزاتىندىعىنىڭ سىرىن ۇعىنا تۇسەتىندەيمىز.

قالاي دەسەك تە، «اققۋلار ۇيىقتاعاندا» قازاق پوەما جانرىنىڭ ۇزدىك ۇلگىلەرىنىڭ ءبىرى. اتالمىش پوەمانى ءىشىنارا ادەبيەت زەرتتەۋشىلەر تابيعاتتى قورعاۋ، سۇلۋلىقتى ساقتاۋ سىندى ەكولوگيالىق تاقىرىپتى كوتەردى دەگەن تۇرعىدا تالداپ، زەرتتەپ جاتادى.  ارينە، اقىننىڭ «اققۋلار ۇيىقتاعاندا» پوەماسى ەكولوگيالىق ماسەلەنى مۇلدە كوتەرمەگەن دەۋدەن اۋلاقپىز. دەي تۇرعانمەن، اقىننىڭ جان دۇنيەسىندەگى سىرتقا شىعارا الماعان قۇمىققان ءۇنىن بۇگىنگى ازات ويلى ۇرپاق ءتۇسىنۋى ءھام تۇسىنۋگە تىرىسۋى ءتيىس. ويتكەنى، م.ماقاتاەۆتار اشىق ايتتا الماي، ىشتەي اڭساعان، تىعىلىپ ارمانداعان تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭى اتتى. ازاتتىقتىڭ ارقاسىندا ارقامىزدى كۇن ءسۇيدى، اياق-قولىمىزدى قۇرساۋلاعان مۇز ەرىدى. ەندىگى كۇندە مۇقاعالي اقىننىڭ جۇرەگىندە مۇز بولىپ قاتقان، ءتىنىن سۋ تۇبىنە جاسىرعان ايسبەرگتەي اقيقاتتى اشىپ ايتۋ – زەيىندى ۇرپاق موينىنداعى پارىز.

م.ماقاتاەۆتىڭ «اققۋلار ۇيىقتاعاندا» پوەماسى سالىستىرمالى تۇردە وزگە شىعارمالارىنا قاراعاندا كوپ زەردەلەنە قويماعان تۋىندى.  پوەمانىڭ اشىق مازمۇنى مەن  كورنەۋ ارقاۋى، تىكە جەلىسى – اڭشىنىڭ اققۋدى اتىپ الۋى تۋرالى. اققۋدى اتپاۋ قازاقتا اتادان بالاعا جالعاسىپ كەلە جاتقان قاستەرلى جورالعى، جاراسىمدى ءداستۇر عانا ەمەس، ادامگەرشىلىك اسىل قاسيەت زاڭى، سۇلۋلىقتى سۇيە ءبىلۋدىڭ، باعالاي ءبىلۋدىڭ ۇزدىك ۇلگىسى ءھام سول تاراپتاعى قاتەپتى ۇلتتىق ءداستۇر. حالىق تۇسىنىگىندە اققۋ - قاسيەتتى دە كيەلى قۇس ءارى قاستەرلى ۇعىم. سوندىقتان وعان سۋىق قارۋ وقتاماعان، وق اتپاعان. اڭگىمە الدەقانداي ىرىمدا ەمەس، ۇنامدى ۇعىمدا، قاسيەتتى قاستەرلەپ، سۇلۋلىقتى ساقتاي بىلۋدە، تابيعاتتىڭ تۇنىپ تۇرعان سىرلى سۋرەتىن سۇتتەي ۇيىعان كۇيىندە قورعاپ قالۋدا. پوەمادا ەكى بىردەي ساباقتاس، قوس ءورىم  يدەيا بار. ونىڭ ءبىرى قاسيەتكە وق اتپاۋ، ءتاتتى، ۇيىعان تىنىشتىقتىڭ  شىرقىن بۇزباۋ، ياعني ادامگەرشىلىك پەن ىزگىلىكتى دارىپتەۋ، ۋاعىزداۋ بولسا، ەكىنشىسى – قورشاعان ورتانى قورعاۋ، تابيعاتقا جاناشىر، قامقور بولۋ. ءتۇيىپ ايتقاندا، سۇلۋلىقتى ءسۇيۋ، ەل مەن جەردىڭ  كيەسىن  ساقتاۋ قاسيەتى. سىرت كوزگە اقىننىڭ  ايتار ويى، كوزدەگەن نىساناسى، التىن ارقاۋ يدەياسى – وسى. ارينە، پوەماعا ارقاۋ بولعان يدەيان – سۇلۋلىققا قۇشتارلىق ءھام قومقورلىق. اقىن سۇلۋلىقتى ءسۇيدى، سۇلۋلىققا ىڭكار بولدى. ونىڭ سۇلۋلىق جونىندەگى ەڭ ۇلى مۇراتى  – بەيبىت ءومىر، ازات زامان ەدى. بەيبىت كۇن، تىنىشتىق، ىرىسى مەن قاسيەتى شايقالماعان تىنىق كولدىڭ  (تۋعان ەلى) اققۋى (اقىنى) بولۋ  – اقىننىڭ  ەڭ ۇلى ارمانى ەدى. ونىڭ اتالمىش پوەماسىن زەردەلەگەندە ماسەلەگە سيمۆوليكالىق تۇرعىدان ۇڭىلسەك، اقىن دا، اتالمىش پوەمادا تاريحتان ءادىل باعاسىن العان بولار ەدى دەپ ويلايمىز.

پوەما قالاي باستالادى. ءبىز ەڭ اۋەلى وسىنى ەسكەرگەنىمىز ءجون. پوەما «جەتىمكولدى» سۋرەتتەۋمەن ورىلەدى. وقىپ كورەلىك:

وزەن دە جوق سىيماعان ارناسىنا،
جىلعا دا جوق دالامەن جالعاسۋعا.
تاستا تۇنعان جاڭبىردىڭ تامشىسىنداي،
قالاي بىتكەن مىنا كول تاۋ باسىنا؟!
مولدىرەيدى، قارايدى قارعا، شىڭعا،
جالعىزدىقتان جاماندىق بار ما، ءسىرا.

قانشا عاسىر ءوتتى ەكەن، قانشا زامان؟
قانشا ۇرپاق كەتتى ەكەن، قانشاما ادام؟
قانشا شىرشا ءوستى ەكەن، قۇلادى ەكەن،
«جەتىم كولگە» قاراۋدان شارشاماعان؟
«جەتىم كولدەن» سۋ ىشكەن قانشا مارال،
قانشا كيىك قالدى ەكەن ساي-سالادا؟
قاناتىنان ءۇزىلىپ  ءان-سامالى،
قانشاما اققۋ كەتتى ەكەن - اڭساعان ءان؟

ورتايماعان «جەتىم كول» تولماعان دا،
بولعان ءومىر ۇقسايدى بولماعانعا.
سىزات تا جوق بەتىندە، سىزىق تا جوق،
ايدىنىنا اققۋى قونباعان با؟!

ارينە، ءبىر قاراعاندا كوز الدىڭىزعا عاجايىپ تابيعات قۇشاعىنداعى «جەتىمكول» ەلەستەيدى. بىراق ءبىز اقىننىڭ تابيعاتتى سۋرەتتەۋىنە عانا ەلىتىپ كەتپەۋىمىز كەرەك. ولەڭدەگى كونتەكسكە، ياعني، ءماتىن سىرتىنداعى ماتىنگە زەردە كوزىن جۇگىرتەر بولساق، پوەمانىڭ تۇتاستاي سيمۆوليكالىق پرينتسيپپەن جازىلعانىن اڭعارامىز. ويتكەنى، ولەڭ، پوەما – شۇرايلى تىلمەن ورىلەدى، عاجايىپ سۋرەتتى وقىرمان كوز الدىنا الىپ كەلەدى. سوندىقتان دا ول كوركەم شىعارما بولىپ سانالادى. ال كوركەم شىعارما ىشىندەگى شىندىقتى، اقيقاتتى ارشىپ الۋ – ادەبيەت زەرتتەۋشىلەرىنە ءتان قاسيەت.

ءبىر نارسەنى ەسكەرتە كەتەيىك. اقىن قاشان دا شىندىقتى كوركەمدىككە كومكەرىپ وتىرادى. اقىننىڭ الگى شىندىقتى ەجىكتەپ تۇسىندىرۋگە قاقىسى جوق. تالانتسىز اقىنداردىڭ ءبىر اعاتتىعى وسىندا جاتىر. ال ۇلى تالانتتار ولەڭدى سۇلۋلىقپەن سۋارادى، كوركەم تىلمەن كومكەرەدى. ال ونىڭ استارىنداعى شىندىقتى ىزدەۋ – سىنشىنىڭ جۇمىسى. ايتايىن دەگەنىمىز، كەڭەس وكىمەتى تۇسىنداعى شىعارمالاردىڭ دەنى – استارلى. ونىڭ سەبەبى، قىراعى كوز تسەنزۋرادان بوي تاسالاۋ كەرەك بولدى. ۇلتتىق ماسەلەنى اشىق قوزعاۋ – ءوزىڭدى ولىمگە يتەرۋمەن تەڭ ەدى ول كەزدە. بۇل ءبىر جاعى ادەبيەتتىڭ دامۋىنا جول اشتى. اشىق جازۋدان گورى ويدى بۇركەمەلەپ، استارلاپ جەتكىزۋ – شەبەرلىك. ەكىنشى جاعىنان، ويدى، يدەيانى، شىندىقتى تەرەڭگە نەمەسە قۇزار شىڭعا كومۋ - ۇلى تالانتتارعا ءتان قاسيەتتىڭ ءبىرى. ادەبيەتتانۋدىڭ ۇلكەن بىلگىرى ا.سۇلەيمەنوۆتىڭ: «كەم تالانت – مۇمكىندىگىنشە، شىن تالانت – قالاعانىنشا جازادى. ەڭ تەرەڭ يدەيالار – قيىن يدەيالار. ونەردىڭ تۇبىنە سورپا بەتىندەگى مايداي قالقىعان تۇسىنىكتى يدەيا جەتەدى. جازۋشىنىڭ ءبىر مىندەتى – يدەيانى اشۋ ەمەس، ونى مۇزارتقا كومىپ، مۇنارمەن بۇركەۋ. شايناپ بەرگەن اس بولماس. وقۋشى شىڭعىرعانداي بولىپ قينالسا نەسى ەرسى؟ السىن قاماۋ تەرىن!» دەگەنى  قازاق ادەبيەتىندەگى ءالى دە  بولسا بەرىك ورنىعا قويماعان سيمۆوليزم باعىتىن دارىپتەگەنى ەكەندىگىنە ەش ءشۇبا جوق.  جالپى ايتقاندا، م.ماقاتاەۆ ءوز قالاعانىنشا جازعان، “ايتىپ وتكەن”  ۇلى تالانت.

اقىننىڭ كوركەم ءتىلدىڭ مايىن تامىزىپ سۋرەتتەپ وتىرعان «جەتىمكولى» - قازاقستاننىڭ سيمۆولدىق بەينەسى. اسان قايعى جەلماياسىمەن جەلىپ ءجۇرىپ تاپقان «جەرۇيىق» مەكەن. وندا نەگە «جەتىمكول» اتالادى؟ اقىننىڭ مەڭزەپ وتىرعانى، ازاتتىعى جوق، ارقاتىرەگى جوق، تىرپ ەتەرلىك ءحالى جوق بودان جۇرتتى “جەتىم” دەمەي، كىم دەمەك؟! اۆتور اتالمىش كولدىڭ اتاۋىن قويعاندا وسى ءبىر تۇجىرىمدى ويدى سيمۆوليكالىق تۇرعىدان  جاڭعىرتقانى انىق.

ءبىز اتالمىش پوەمانى تالداۋ بارىسىندا شىعارمانىڭ ءار تۇسىنان ءبىر شۋماق الۋعا ءماجبۇرمىز. ويتكەنى، تۇتاس پوەمانىڭ ءاربىر شۋماعىن، ءاربىر جولىن الىپ قاراستىرساق، بۇل كولەمدى ءبىر مونوگرافيانىڭ جۇگىن ارقالاپ كەتۋى بەك مۇمكىن. ول ارينە، بولاشاقتىڭ ەنشىسىندەگى دۇنيە. اقىننىڭ «اققۋلار ۇيىقتاعاندا» پوەماسىنىڭ ءار جولىندا ازاتتىققا دەگەن ۇندەۋ سايراپ تۇر. م.ماقاتاەۆ قازاقستاننىڭ ءتاڭىر بەرگەن عاجاپ سۇلۋلىعىن، تاريحىن، ءداستۇرىن، ساعىنىشىن، ءبار-ءبارىن پوەمانىڭ ءبىرىنشى بولىمىندە جەرىنە جەتىزە جىرلاعان. مىنا ءبىر شۋماققا زەر سالىڭىزشى!

ۇرپاقتان ۇرپاق الىپ جالىقپاستان،
سونداي ءبىر ءداستۇر بار-دى قالىپتاسقان.
زاماننان زامان وتكەن، جاڭارعان جۇرت،
اققۋىن ايدىن كولدىن، نالىتپاستان
ءداستۇرىن اتتاماعان، انىق باسقان.
سونداي ءبىر ءداستۇر بار-دى جارىق شاشقان،
ءبىر ۇرپاق ءبىر ۇرپاققا الىپ قاشقان.

اۆتوردىڭ ارا-تۇرا ءوزىنىڭ ۇلى وتانىنا دەگەن لاپىلداعان سەزىمىن جاسىرا الماي قالاتىنى بايقالادى. ساق پەن عۇن، تۇركى، ۇلى ءۇيسىن، قىپشاق حاندىعى، قازاق حاندىعى... مىڭداعان جىلداردان ۇرپاقتان-ۇرپاققا كەلە جاتقان ۇلى دالا...

پوەمانىڭ ەكىنشى ءبولىمى توسەكتە البىراپ جاتقان اۋرۋ بالا مەن قالجىراعان اكەنىڭ، ءتۇن كۇزەتكەن انانىڭ كورىنىسىنەن باستالادى. ەكىنشى ءبولىم درامالىق سيۋجەتكە قۇرىلعان. مۇندا اقىن قازاقتىڭ زۇلمات تاعدىرىن استارلى تۇردە بەرە بىلگەن. بالا – ۇرپاق. اكە – قالجىراعان، زۇلماتتاردان شارشاعان، يمپەرياعا قارسى شابۋعا قاۋقارسىز رۋحتىڭ سيمۆولى. ۇلى دالانى نايزانىڭ ۇشىمەن، اق بىلەكتىڭ كۇشىمەن قورعاعان باتىرلارىمىزدىڭ كەتىلگەن، مۇجىلگەن الداسپانداي دارمەنسىز ءحالىن بەينەلەگەن. ال انا – ماڭگىلىك ءۇمىت. ءتاۋىپ – قاراڭعىلىقتىڭ، ناداندىقتىڭ، بىلىمسىزدىكتىڭ ءموتيۆى. پوەماداعى قارت جىلقىشى بولسا، ول – ۇلتتىق قۇندىلىق. اقىن وسى ارادا ۇلكەن وي ايتادى، ۇلتتىق كودتىڭ  قورعانى، ۇلتىمىزدى جوعالتپاي ساقتاپ كەلە جاتقان دا سول – ۇلتتىق قۇندىلىق.  ءتۇپتىڭ تۇبىندە، ۇلتتىق قۇندىلىقتى ساقتاي بىلگەن جۇرت ازاتتىققا جەتپەك.

«جەتىمكولدەگى» اققۋ – ۇلتتىڭ ءسۇت بەتىندەگى قايماعى، سورپا بەتىنە شىعار ەركەسى مەن سەركەسى – سيمۆولكالىق جيىنتىق وبراز. اۆتوردىڭ ايتپاقشى بولعان ەڭ ءتۇيىندى ويى – قاسيەت. ناقتىلاپ ايتقاندا، ازاتتىق، تاۋەلسىزدىك، تىنىشتىق، ۇلتتىق قۇندىلىق، سالت-ءداستۇر. وعان ەشقاشان وق اتۋعا بولمايدى. قاسيەتكە وق اتساڭ جوعالادى، ۇركەدى. ونان سوڭ ونىڭ ورنىن قاسىرەت باسادى.

ءبارى ۇمىت: باقىتىڭ دا، بايلىعىڭ دا،
كۇلكى شاتتىق، كۇيزەلتكەن قايعى، مۇڭ دا.
«جەتىم كول» جەتىمسىرەپ قالىپ قويدى،
ءبىر ءولى، ءبىر ءتىرى اققۋ ايدىنىندا...
بار ومىردەن كوڭىلى شايلىعۋدا،
بايعۇس انا ەركىنەن ايرىلۋدا.

اقىن نە دەيدى؟ اقىن بايلىق، باقىت، شاتتىق، قايعى-مۇڭ... ءبارى ادىرا قالدى دەپ تۇر. قالاي عانا ادىرا قالعانىن ءسىز بىلەسىز!؟ قاسيەتكە وق اتىلعان سوڭ ادىرا قالىپ وتىر. ەل ەركىنەن، ەركەسىنەن، سەركەسىنەن  ايىرىلدى دەيدى اقىن. اقىن تۇسىنىگىندە ەل مەن جەردىڭ يەسى مەن كيەسىنە، قاسيەتكە وق اتىلعان كۇنى ەركىنەن ايىرىلعان حالىقتىڭ قاسىرەتى باستالادى.

پوەما سوڭىن اقىن جايدان-جاي  بۇلاي دەپ اياقتاماسا كەرەك:

قاسيەت!..
و، قاسىرەت!
وسىنداي ما ەڭ؟!
سورىمنىڭ قالىڭدىعى شاشىمداي ما ەڭ!..
قاسيەت!..
قاسيەتتەر ۇشىپ كەتتى،
قاسىرەت!..
قاسىمداعى دوسىمداي ما ەڭ!..
قاسيەت... قاسىرەت...
قاسىرەت... قاسيەت...».

حان-تاڭىردەي اسقاق جۇرەكتى اقىننىڭ ىشىندەگى زاپىران شىندىعى وسىنداي. ونىڭ ۇلى جۇرەگى ەلىنىڭ ازاتتىعىن اڭسادى، تاۋەلسىزدىگىن كوكسەدى. ونىڭ جانىن شىجعىرعان، جۇرەگىن سىزداتقان، قابىرعاسىن قايىستىرعان، تۇلا بويىن شيرىقتىرعان دۇنيە – بوداندىق قامىتى. ەركىندىگى جوق ەلىنىڭ قاسىرەتتى كۇيىنە اقىننىڭ جۇرەگى قالاي شىداسىن! ءسوزدىڭ وسى تۇسىندا اكادەميك اقىن ب.جاقىپتىڭ اق يىق اقىن تۋرالى: «مۇقاعالي – جالپىحالىقتىق، ۇلتتىق تۇلعا. ءاربىر ولەڭىن وقىعاندا، ونىڭ قازاق ەكەنىن جازباي تانيسىڭ، ۇلت اقىنى ەكەنىن ايقىن اڭعاراسىڭ. جالپى ۇلتتىق رۋح دەگەندە، مىناداي باستى قۇندىلىقتارىمىزدى العا تارتار ەدىك. ولار – تۋعان جەر، وسكەن ولكەمىز، انا ءتىلىمىز، تاريحىمىز، ءدىنىمىز، سالت-ءداستۇرىمىز. مىنە وسى قۇندىلىقتاردىڭ قاي-قايسىسى بولسا دا مۇقاعالي ولەڭبايانىنىڭ التىن ارقاۋى»، - دەگەن ءسوزى ويعا ورالادى. شىندىعىندا، ونىڭ جىرلارى ۇلتتىق ۇلى رۋحتىڭ جالاۋى، جارشىسى. ۇلت – جەكە ادامداردان قۇرام تابادى. ياعني، ادامزاتتى قۇراۋشى بولشەك. ۇلتتىڭ تاعدىرى – ادامنىڭ تاعدىرى. ۇلتتىڭ بوداندىقتا كۇي كەشىپ، قاسىرەت شەگۋىنە، ەلدىڭ ەركەسى مەن سەركەسىنىڭ (اققۋ) اتىلىپ كەتۋىنە  ەڭ اۋەلى اقىن جۇرەگى توزە المايدى. ونىڭ جانى سىزدايدى، جۇرەگى اۋىرادى. سول سەكىلدى مۇقاعالي دا ءوز ەلىنىڭ، حالقىنىڭ، ادال جۇرەكتى ادامداردىڭ تاعدىرىن، ارمان-قيالىن، اسقاق ءۇمىتىن، كۇيىنىش-كۇيزەلىسىن جىرلادى. اقىن ادام تاعدىرىن ونىڭ ۇلتىمەن ءبۇتىن ءبىتىم رەتىندە قاراستىرادى. سول ارقىلى دا ول ۇلتتىڭ ۇلى اقىنىنا اينالدى. ءتىپتى، ونىڭ ادامزاتتىق ويدى ايتا ءبىلۋى – ونىڭ ۇلت شەڭبەرىنەن دە القىپ كەتكەنىن بايقاۋعا بولادى.

جالپى العاندا، م.ماقاتاەۆ پوەزياسى ءتىرى اعزا سەكىلدى. ول ءومىر سۇرە بەرەدى. ويتكەنى، وندا ولمەس ەنەرگيا بار. مۇقاعالي جىرلارىنىڭ عۇمىرلى بولۋىنىڭ سىرى – ولەڭدەگى ادام جانىن تەربەي بىلەتىن ەرەكشە سيقىر كۇشتە. ونىڭ جىرلارى ومىرگە عاشىق ادامنىڭ جۇرەگىندە جۇرەدى. ءسويتىپ، جۇرەكتەردەن جۇرەكتەرگە كوشىپ عۇمىر كەشەتىن مۇقاعالي پوەزياسى – ماڭگىلىك. ويتكەنى، اقىن شىعارماشىلىعىنىڭ وزەگى، التىن ارقاۋى – ادام.  مۇقاعالي ءوزى سۇرگەن ءومىردى، ارعى-بەرگىدەگى ادام بالاسىن اقىلمەن تارازىلادى، پاراساتپەن قابىلدادى، ماحابباتپەن ءسۇيدى. گ.س.د.بولينگروك ءوز ەڭبەگىندە مىناداي ءبىر وي ايتادى: «از عانا ادام تازالىق پەن حارامدىقتى، پايدا مەن زياندى اقىلىمەن ۇعىنادى، ال باسىم كوپشىلىگى باسقالاردىڭ تاعدىرىن زەرتتەپ، تاعىلىم الادى». سول ايتقانداي  م.ماقاتاەۆ ءومىردى اقىلمەن سۇرگەن اقىن. ونىڭ كوكىرەك شەرى – ادام باقىتىن اڭساۋ.

ولەڭ ولكەسىندە «ادام» دەيتىن ۇلى قۇبىدىستى جانە ونىڭ جانىن اشىپ بەرۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلمەيتىن دۇنيە. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە، م.ماقاتاەۆ ءوزىنىڭ حان-تاڭىردەي اسقاق تالانتىمەن، بابانىڭ قانى، انانىڭ سۇتىمەن قانىندا تۋلاعان دارىنىمەن «ادام بولمىسىن ادام بالاسىنا اشىپ بەرىپ» قازاق پوەزياسىنداعى، ءتىپتى الەمدىك ءسوز ونەرىندەگى قايتالانباس قۇبىلىسقا اينالدى.

م.ماقاتاەۆ پوەزياسى جۇمىر باستى ادام بالاسىنىڭ، سونىڭ ىشىندە، قازاق جانىنىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن زەرتتەدى. ونىڭ پوەزياسىندا قازاقتىڭ بايتاق ولكەسى، سايىن دالاسى، اسقار تاۋ، اسقاق شىڭى، ادام تاعدىرى، ءومىر مەن ءولىم ماسەلەسى، انا مەن بالا، اقىن مەن اقىندىق تالانت، سوعىس تاۋقىمەتى، ت.ب. لار كورىنىس تاپتى. ونىڭ قالامىنان تۋعان قايسىبىر ولەڭدى وقىڭىز، قان تامىرىڭىزدا بەيمالىم ىستىق وت جۇيكە-جۇيكەڭىزدى شىمىرلاتىپ، تۇلا بويىڭىزعا ەرەكشە ءبىر كۇش بەرگەندەي اسەرگە بولەيدى. بۇنىڭ سىرى نەدە؟ ارينە، ول ۇلى مۇقاڭا ءتان ولەڭ ورنەكتەۋ ءستيلى. سونىممەن بىرگە، تاۋ تۇلعالى اقىننىڭ تۋىپ-وسكەن، ەرجەتكەن ولكەسىنىڭ بويىنا دارىتقان دارىنى، تالانتى دەۋگە تولىق نەگىز بار. ويتكەنى، مۇقاعالي پوەزياسىنا ارقاۋ بولعان التىن ارقاۋ، ۇلى جۇلگە – ادام تاقىرىبى. اقىن پوەزياسىنداعى ادامداردىڭ (كەيىپكەرلەردىڭ) بارلىعى دەرلىك ءوز اۋىلىنىڭ قارتى، اتا-اجەسى، قىز-جىگىتى، اعا-جەڭگەسى، تەلى-تەنتەگى، قويشىسى، بالا-شاعاسى...

اقىن كۇللى شىعارماسىندا سيمۆوليكالىق تاسىلمەن بوداندىقتاعى تۋعان حالقىنىڭ قاسىرەتىن بەينەلەۋمەن بىرگە، ادامشىلىقتىڭ العا وزىپ، ادىلەتسىزدىكتىڭ، پاسىقتىقتىڭ، ناداندىقتىڭ، ىشىتارلىقتىڭ، جاعىمپازدىقتىڭ، ەكىجۇزدىلىكتىڭ، ساتقىندىقتىڭ بۇل ومىردە قۇرىپ جوق بولۋىن ارماندادى جانە ونى ءوز شىعارمالارىنا  التىن ارقاۋ ەتتى. ماسەلەن، اقىن ءوزىنىڭ  «ادامدى ادام تۇسىنبەۋ – ءبىر اقىرەت» اتتى ولەڭىندە:

ادامدى ادام تۇسىنبەۋ – ءبىر اقىرەت،
ويلى جاس، ءتۇسىنىپسىڭ، راقمەت!
راقمەت!
جاسسىڭ عوي جالىنى مول،
جالىنى مول جانە دە قۋاتى كوپ.
.......................................................
ويلى جاس!
ولەڭ مەنىڭ سىرلاسىمداي،
سىرلاسسام دا قۇمارىم ءجۇر باسىلماي.
ايتىپ وتكەن اقىندا ارمان بار ما
جۇرەگىنىڭ تۇبىنە كىر جاسىرماي...»، دەپ اعىنان جارىلادى.

اقىننىڭ بۇكىل ولەڭىن تالداپ، ساراپتاۋ، زەرتتەپ، زەردەلەۋ ءبىر ماقالا اۋقىمىن دا مۇمكىن بولا قويماس. دەگەنمەن وسى ءبىر ولەڭ اقىننىڭ جان دۇنيەسىنىڭ ايناسى ىسپەتتى. ءوز زامانىنىڭ جانە كەيىنگى زامان جاستارىنىڭ م.ماقاتاەۆتى تانىپ-بىلۋىنە ارنالعان ءتافسير-الىپپە سىندى.

اقىننىڭ جانى جانە پوەزياسى – ءوزى ايتقانداي، «جۇرەگىنىڭ تۇبىنە كىر جاسىرماي» جىرلاعاندىعىندا. ف.شيللەر: «... ەڭبەك پەن تالانت، اقىل-پاراسات پەن تاجىريبە ارقىلى الىنعان بايلىقتىڭ بارشاسى بىزگە مۇرا بولىپ قالدى» دەيدى. ەندەشە، تالانتىنا ەڭبەگى قوسىلىپ، اقىل-پاراساتىنا مول تاجىريبەسى، ءبىلىمى قوسىلىپ سوڭىنداعى ۇرپاققا مول مۇرا قالدىرعان جىر پىراعى – «ءححى عاسىر ۇرپاقتارىنىڭ قۇرداسى. بالكىم، ودان ارىدەگى ۇرپاقتاردىڭ تۋىسى».

قورىتىپ ايتقاندا ومىرگە ادام بولىپ كەلىپ، ادامدى تانۋمەن اينالىسىپ، ادامشا ءومىر ءسۇرىپ، ادام قالپىنان اينىماي  كەتكەن ۇلى اقىن ادامزاتپەن بىرگە جاساي بەرمەك.

دۋكەن ماسىمقانۇلى

Abai.kz