قازاقستان – جەرى كەڭ مەملەكەت. بىراق سول ۇلان-عايىر دالانىڭ نەبارى 5 پايىزىن عانا ورمان الىپ جاتىر.

وسىنشا از بايلىقتىڭ ءوزى جىل سايىن جالىننىڭ قۇربانىنا اينالىپ كەلەدى. ءبىر عانا ۇشقىننىڭ كەسىرىنەن ونداعان جىلدا قالىپتاسقان ەكوجۇيە بىرنەشە ساعاتتىڭ ىشىندە كۇلگە اينالادى. ال تابيعاتتىڭ مۇنداي شىعىنىن ەشقانداي قارجىمەن وتەپ، ەشقانداي كۇشپەن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىن ەمەس.

ورمان – جاي عانا اعاشتار شوعىرى ەمەس. ول – تازا اۋا، تىرشىلىك تىنىسى، بيوالۋانتۇرلىلىكتىڭ مەكەنى، ەلدىڭ تابيعي قورعانى. سوندىقتان ورمان ورتىنە قارسى كۇرەس جالىن لاپىلداعاندا ەمەس، ول تۇتانباي تۇرىپ باستالۋى ءتيىس.

وسى تۇرعىدا قازاقستاندا ورمان ورتتەرىن ەرتە انىقتايتىن سرو-1 جۇيەسىنىڭ ەنگىزىلۋى – ۋاقىت تالابىنان تۋعان ماڭىزدى شەشىم. بۇل – ءتۇتىن اسپانعا كوتەرىلگەنشە كۇتپەيتىن، ءورتتىڭ العاشقى بەلگىلەرىن-اق انىقتايتىن ينتەللەكتۋالدى تەحنولوگيا. ارنايى مۇنارالارعا ورناتىلعان 360 گرادۋستىق كامەرالار تاۋلىك بويى اۋماقتى باقىلاپ، ينفراقىزىل ساۋلەلەر مەن ءتۇتىننىڭ ميكروبولشەكتەرىن تىركەيدى. ياعني قاۋىپ ەندى ادام كوزىنە ەمەس، تەحنولوگيانىڭ دالدىگىنە سەنىپ تاپسىرىلعان.

بۇل تۋرالى بەلگىلى بلوگەر وركەن كەنجەبەك ءوزىنىڭ «Instagram» پاراقشاسىندا ارنايى جازبا جاريالاپ، بۇل تەحنولوگيانىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.

ورتپەن كۇرەستەن گورى ونىڭ الدىن الۋ ماڭىزدى!

سرو-1 جۇيەسى – بولجالدى ءورتتى ەرتە انىقتاۋ جۇيەسى. بۇرىن ءورت تۋرالى حابار كوبىنە جالىن كۇشەيىپ، قارا ءتۇتىن بۋداقتاعاندا عانا جەتەتىن. ال وعان دەيىن وت بىرنەشە گەكتار ورماندى شارپىپ ۇلگەرەتىن. ەندى جۇيە قاۋىپتىڭ العاشقى بەلگىلەرىن انىقتاپ، جاۋاپتى قىزمەتتەرگە بىردەن دابىل بەرەدى. بۇل – ۋاقىتپەن جارىس. ال ورمان ورتىندە ءار سەكۋندتىڭ قۇنى وراسان.

سۋرەت: سرو-1 جۇيەسى.

ەرتە انىقتاۋ جۇيەسى-1 (سرو-1) - ءورتتىڭ باستاپقى كەزەڭىندە ونىڭ العاشقى بەلگىلەرىن اۆتوماتتى تۇردە انىقتاۋعا ارنالعان تەحنيكالىق قۇرالدار كەشەنى. جۇيەنىڭ نەگىزگى ماقساتى - ءورتتىڭ قاۋىپتى فاكتورلارىن ء(تۇتىن، جانۋ ونىمدەرى، تەمپەراتۋرانىڭ كوتەرىلۋى نەمەسە اشىق جالىننىڭ پايدا بولۋى) دەر كەزىندە انىقتاپ، دابىل سيگنالىن بەرۋ جانە ءورتتىڭ تارالۋىن بولدىرماۋ ماقساتىندا جەدەل ارەكەت ەتۋگە مۇمكىندىك جاساۋ.

كادىمگى اۆتوماتتى ءورت دابىلى جۇيەسىنەن ايىرماشىلىعى، سرو-1 ءورتتىڭ تۇتىندەۋ كەزەڭىندە، ياعني اشىق جالىن شىقپاي تۇرىپ انىقتاۋعا باعىتتالعان. جوعارى سەزىمتال داتچيكتەردىڭ ارقاسىندا جۇيە ءورتتى ەرتە كەزەڭدە انىقتاپ، ادامداردى ەۆاكۋاتسيالاۋ مەن ءورتتى ءسوندىرۋ شارالارىن ۋاقىتىلى ۇيىمداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سرو-1 جۇيەسىنىڭ نەگىزگى فۋنكتسيالارى قانداي؟

جۇيە كەلەسى فۋنكتسيالاردى ورىندايدى:

• قورعالاتىن وبەكتىنىڭ جاي-كۇيىن تاۋلىك بويى اۆتوماتتى باقىلاۋ;
• ءورتتىڭ العاشقى بەلگىلەرىن انىقتاۋ;
• «ءورت» دابىلىن قابىلداۋ-باقىلاۋ قۇرىلعىسىنا جىبەرۋ;
• جارىق جانە دىبىستىق ەسكەرتۋ سيگنالدارىن قوسۋ;
• اقپاراتتى ديسپەتچەرلىك پۋنكتكە نەمەسە ورتكە قارسى قىزمەتكە جىبەرۋ;
• ورتكە قارسى ينجەنەرلىك جۇيەلەردى (اۆتوماتتى ءورت ءسوندىرۋ، ءتۇتىن شىعارۋ، جەلدەتۋدى ءوشىرۋ، ادامداردى حابارلاۋ جانە ەۆاكۋاتسيانى باسقارۋ) ىسكە قوسۋ;
• وقيعالاردى تىركەۋ جانە كەيىنگى تالداۋ ءۇشىن مۇراعاتتاۋ.

سرو-1 قۇرامىنا مىنالار كىرۋى مۇمكىن:

• جوعارى سەزىمتال اسپيراتسيالىق ءتۇتىن داتچيكتەرى;
• ءتۇتىن، جىلۋ جانە ارالاس ءورت حابارلاعىشتارى;
• جالىندى انىقتايتىن ۋلتراكۇلگىن نەمەسە ينفراقىزىل داتچيكتەر;
• قابىلداۋ-باقىلاۋ قۇرىلعىسى;
• حابارلامالاردى بەرۋ قۇرىلعىلارى;
• جارىق جانە دىبىس ارقىلى ەسكەرتۋ قۇرىلعىلارى;
• نەگىزگى جانە رەزەرۆتىك ەلەكترمەن قورەكتەندىرۋ كوزدەرى;
• جۇيەنى باقىلاۋ جانە باسقارۋعا ارنالعان باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ.

جۇمىس ىستەۋ قاعيداتى قانداي؟

جۇيە قورشاعان ورتانىڭ پارامەترلەرىن ۇزدىكسىز باقىلايدى. جانۋ پروتسەسىنىڭ العاشقى بەلگىلەرى ء(تۇتىننىڭ ميكروبولشەكتەرى، تەمپەراتۋرانىڭ جوعارىلاۋى، جانۋ ونىمدەرى نەمەسە جالىننىڭ ينفراقىزىل/ۋلتراكۇلگىن ساۋلەلەنۋى) انىقتالعان كەزدە داتچيكتەر بۇل وزگەرىستەردى تىركەيدى. الىنعان اقپارات قابىلداۋ-باقىلاۋ قۇرىلعىسىنا بەرىلەدى، وندا مالىمەتتەر تالدانىپ، قاۋىپ راستالعان جاعدايدا «ءورت» سيگنالى قالىپتاستىرىلادى. وسىدان كەيىن جۇيە اۆتوماتتى تۇردە ورتكە قارسى قورعانىس قۇرالدارىن ىسكە قوسىپ، ديسپەتچەرلىك پۋنكتكە نەمەسە ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتىنە حابارلاما جىبەرەدى.

جۇيەنىڭ ارتىقشىلىقتارى قانداي؟

سرو-1 جۇيەسىن پايدالانۋ:

• ءورتتى تۇتىندەۋ كەزەڭىندە انىقتاۋعا;
• پەرسونالدىڭ ارەكەت ەتۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋعا;
• ادامداردىڭ ومىرىنە تونەتىن قاۋىپتى ازايتۋعا;
• ماتەريالدىق شىعىنداردى تومەندەتۋگە;
• ورتكە قارسى قورعانىس جۇيەلەرىن اۆتوماتتى تۇردە ىسكە قوسۋعا;
• وبەكتىنىڭ جالپى ءورت قاۋىپسىزدىگى دەڭگەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

وسى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن «جاسىل دامۋ» اق تاراپىنان 16,9 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات ءبولىندى. قارجى ەلىمىزدىڭ بىرنەشە وڭىرىندەگى مەملەكەتتىك ورمان شارۋاشىلىقتارى مەن ۇلتتىق تابيعي پاركتەرىن زاماناۋي باقىلاۋ جۇيەلەرىمەن جابدىقتاۋعا باعىتتالدى. ناتيجەسىندە 14 ورمان مەكەمەسىنە سرو-1 جۇيەسى ورناتىلدى. بۇل – جاي عانا تەحنيكا ساتىپ الۋ ەمەس، تابيعاتتى قورعاۋعا سالىنعان ينۆەستيتسيا.

قارقارالى، ىلە-الاتاۋى، كاتونقاراعاي، باياناۋىل، كولساي كولدەرى، سايرام-وگەم سەكىلدى تابيعاتتىڭ ءىنجۋ-مارجاندارى ەندى تاۋلىك بويى تسيفرلىق باقىلاۋدا. بۇل جۇيە تەك ءورتتىڭ الدىن الىپ قانا قويماي، ءورت سوندىرۋشىلەردىڭ ارەكەت ەتۋ ۋاقىتىن قىسقارتىپ، ماتەريالدىق شىعىندى ازايتۋعا جانە ەڭ باستىسى – ادام ءومىرىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

قارجىنىڭ ءبولىنۋى تومەندەگىدەي جۇزەگە اسىرىلدى:

• اقمولا وبلىسى:

o «جاسىل ايماق» شجق مكك – 1 656 889 000 تەڭگە;

o كۋيبىشەۆ ورمان شارۋاشىلىعى – 562 062 920 تەڭگە;

o بۇقپا ورمان شارۋاشىلىعى – 604 819 750 تەڭگە;

o اقكول ورمان شارۋاشىلىعى – 679 156 870 تەڭگە;

o كراسنوبور ورمان شارۋاشىلىعى – 730 999 420 تەڭگە;

o كەڭەس ورمان شارۋاشىلىعى – 604 513 490 تەڭگە.

• قوستاناي وبلىسى: ناۋرىزىم مەملەكەتتىك تابيعي قورىعى – 1 354 086 800 تەڭگە.
• قاراعاندى وبلىسى:

o قارقارالى مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى – 2 115 507 868 تەڭگە;

o بۇيراتاۋ مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى – 927 984 879 تەڭگە.

• پاۆلودار وبلىسى: باياناۋىل مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى – 1 045 995 589 تەڭگە.
• الماتى وبلىسى:

o ىلە-الاتاۋى مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى – 1 884 362 289 تەڭگە;

o «كولساي كولدەرى» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى – 1 452 915 015 تەڭگە.

• تۇركىستان وبلىسى: سايرام-وگەم مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى – 1 661 830 639 تەڭگە.
• شىعىس قازاقستان وبلىسى: كاتونقاراعاي مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى – 1 635 428 178 تەڭگە.

بۇل جوبا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق باستاماسى اياسىندا، قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن جانە «جاسىل دامۋ» اق-نىڭ ۋتيلتولەم قاراجاتى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

ورماندى ءوسىرۋ ءۇشىن ونداعان جىل، كەيدە تۇتاس ءبىر ۇرپاقتىڭ عۇمىرى قاجەت. ال ونى جوعالتۋ ءۇشىن بىرنەشە ساعات جەتكىلىكتى. سوندىقتان بۇگىن ەنگىزىلىپ جاتقان ءاربىر زاماناۋي تەحنولوگيا – ەرتەڭگى جاسىل قازاقستاننىڭ كەپىلى.

تابيعاتتى قورعاۋ – تەك ەكولوگتاردىڭ نەمەسە ءورت سوندىرۋشىلەردىڭ مىندەتى ەمەس. بۇل – ءار ازاماتتىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگى. ويتكەنى ورمان ورتەنسە، اعاش قانا جانبايدى. بولاشاقتىڭ ءبىر بولشەگى بىرگە كۇلگە اينالادى.

Abai.kz