باسى: «تاسديق» تراكتاتى – اباي عالاماتى

جالعاسى: «تاسديق» تراكتاتى – «الانى تانىماق» ءبولىمى

وتكەندە اللا تاعالانىڭ ەكى ۇلىق سيپاتى   (عىلىم جانە راحىم) جايلى ءىلىمدى ءسوز ەتكەنبىز. اباي حاكىم ولاردى قالاي تاعريفلادى؟ جاڭالىعى نەدە؟ جۇرتشىلىق نازارىن وسىعان اۋداردىق. ەندىگى كەزەكتە ءۇشىنشى ۇلىق سيپات، ول  – عادالات. اباي ونى قالاي انىقتاعان ەكەن؟ تومەندەگى مىندەتىمىز – وسىنى تاپسىرلەۋ، تەرەڭىنەن تانىتۋعا سايادى.  عادالات (ادىلەت) – ۇلىق سيپات ەكەندىگىن دالەلدەۋدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى: ول ءۇشىن ادام بولمىسى، تىرشىلىك يەلەرى، دۇنيە قۇبىلىستارى تۇتاس قاراستىرىلۋى شارت. 

ابىز اباي: «اللانىڭ راحىم (مەيىرىم) سيپاتى، سەگىز سيپاتتىڭ ىشىندە جازىلماسا دا، ...ءبىر ۇلىع سيپاتىنان حيساپلاۋعا جارايدى»  دەي كەلە، وعان ناقليا جانە عاقليا دالەلدەر الادى. سونىڭ ءبىرى – اللانىڭ ادام بالاسىن اقىل يەسى قىلىپ ءھام ماحابباتپەن جاراتقاندىعى. مىنە، اباي عادالات سيپاتتى دا وسى ءتاسىل ارقىلى اشىپ كورسەتەدى. ماتىنگە كوز سالايىق:

«ادام بالاسىنان ماحشاردا سۇراۋ الاتۇعىن قىلىپ جاراتقاندىعىندا ءھام عادالات ءھام ماحاببات بار. ادام بالاسىن قۇرت، قۇس، وزگە حايۋاندار سيپاتىندا جاراتپاي، بۇل گۇزال سيپاتتى بەرىپ، ەكى اياققا باستىرىپ، باسىن جوعارى تۇرعىزىپ، دۇنيەنى كوزدەرلىك قىلىپ وزگە حايۋاندار سەكىلدى تاماقتى ءوز باسىمەن العىزباي، ىڭعايلى ەكى قولدى باسقا قىزمەت ەتتىرىپ، اۋزىنا قولى اس بەرگەندە، نە ءىشىپ، نە جەگەنىن بىلمەي قالماسىن دەپ، ءيىسىن الىپ لاززاتتانعانداي قىلىپ، اۋىز ۇستىنە مۇرىندى قويىپ، ونىڭ ۇستىنەن تازالىعىن بايقارلىق ەكى كوز بەرىپ، ول كوزدەرگە نازىكتەن، زاراردان قورعاپ تۇرارلىق قاباق بەرىپ، ول قاباقتاردى اشىپ-جاۋىپ تۇرعاندا قاجالماسىن دەپ كىرپىك جاساپ، ماڭداي تەرى تۋرا كوزگە اقپاسىن دەپ، قاعا بەرۋگە قاس بەرىپ، ونىڭ جۇزىنە كورىك قىلىپ، ءبىرىنىڭ قولىنان كەلمەستەي ءىستى كوپتەسىپ بىتىرمەككە، بىرەۋى ويىن بىرەۋىنە ۇقتىرارلىق تىلىنە ءسوز بەرىپ جاراتپاقتىعى ماحاببات ەمەس پە؟ كىم وزىڭە ماحاببات قىلسا، سەن دە وعان ماحاببات قىلماعىڭ قارىز ەمەس پە؟».

عاجاپ سۋرەتتەۋ! ادام بولمىسىن اباي ءبىر-اق سويلەمگە سىيدىرعان. قالام قۇدىرەتى، ونىڭ كامالاتتى شەبەرلىگى دەگەن وسى: اللا تاعالا حيكمەتى – جان يەسى حايۋانداردى اقىل يەسى ادام بالاسى اسىرايتىن قىلىپ، سونداي-اق، ادامزاتتى «ءھام عادالات ءھام ماحاببات»-پەن جاراتقان. مىنە، جالعىز سويلەم ءمىنسىز ۇيلەسىمدىلىكتى الاقانعا سالعانداي كوز الدىڭىزعا كەلەدى.

ابايعا ماقسۇت – اللانىڭ عادالات سيپاتىن كورسەتپەكتىك دەدىك. سونىڭ تاعى ءبىر دالەلىنە تابيعات پەن دۇنيە كوركىن كەلتىرەدى:

«اقىل كوزىمەن قارا: كۇن قىزدىرىپ، تەڭىزدەن بۇلت شىعارادى ەكەن، ول بۇلتتاردان جاڭبىر جاۋىپ، جەر جۇزىندە نەشە ءتۇرلى داندەردى ءوسىرىپ، جەمىستەردى ءوندىرىپ، كوزگە كورىك، كوڭىلگە راحات گۇل-بايشەشەكتەردى، اعاش-جاپىراقتاردى، قانت قامىستارىن ءوندىرىپ، نەشە ءتۇرلى ءناباتاتتاردى[1] ءوستىرىپ، حايۋانداردى ساقتاتىپ، بۇلاقتار اعىزىپ، وزەن بولىپ، وزەندەر اعىپ داريا بولىپ، حايۋاندارعا، قۇسقا، مالعا سۋسىن، بالىقتارعا ورىن بولىپ جاتىر ەكەن. جەر ماقتاسىن، كەندىرىن، جەمىسىن، كەنىن، گۇلدەر گۇلىن، قۇستار ءجۇنىن، ەتىن، جۇمىرتقاسىن; حايۋاندار ەتىن، ءسۇتىن، كۇشىن، كوركىن، تەرىسىن; سۋلار بالىعىن، بالىقتار يكراسىن، حاتتا ارا بالىن، بالاۋىزىن، قۇرت جىبەگىن – ءھامماسى ادام بالاسىنىڭ پايداسىنا جاسالىپ، ەشبىرىندە بۇل مەنىكى دەرلىك ءبىر نارسە جوق، ءبارى – ادام بالاسىنا تاۋسىلماس ازىق. ميلليون حيكمەت ءبىرلان جاسالعان ماشينا، فابريك ادام بالاسىنىڭ راحاتى، پايداسى ءۇشىن جاسالسا، بۇل جاساۋشى ماحاببات ءبىرلان ادام بالاسىن سۇيگەندىگى ەمەس پە؟ كىم سەنى سۇيسە، ونى سۇيمەكتىك قارىز ەمەس پە؟».

كورىپ وتىرسىزدار، زاھيري دۇنيە كوركىن اباي قالامى رۋحاني دەڭگەيدە تەربەگەن. ياعني اللانىڭ حيكمەتى مەن قۇدىرەتتىلىگىن جانى-تانىمەن سەزىنگەن كىسىنىڭ ءسوزى. بۇل دۇنيە ادام بالاسى ءۇشىن  جاراتىلعان!  ول ءتاڭىرىنىڭ جەر بەتىندەگى ورىنباسارى. بىراق اباي جەتكىزبەك يدەيا جالعىز بۇل ەمەس. كۇللى عالامدى ۇيلەستىرۋشى قۇداي زاڭى بار، ول –  ماحاببات ءھام عادالات! ەكەۋى اجىراماس ەگىزدەر! مىنە، حاكىمگە كەرەگى – وسى حاقيقات يدەيانى ادامزات ساناسىنا ءسىڭىرۋ. اباي عادالات كاتەگورياسىن اشىقتاپ، ايشىقتاۋىن بىلايشا جالعاستىرادى:

«ادام بالاسى قاناعاتسىزدىقپەنەن بۇل حايۋانداردىڭ تۇقىمىن قۇرتىپ، الدىڭعىلار ارتقىلارعا ءجابىر قىلماسىن دەپ، مالدى ادام بالاسىنىڭ ءوزىنىڭ قىزعانىشىنا قورعالاتىپ، وزگە حايۋانداردى ءبىرىن ۇشقىر قاناتىنا، ءبىرىن كۇشتى قۋاتىنا، ءبىرىن جۇيرىك اياعىنا سۇيەنتىپ، ءبىرىن بيىك جارتاسقا، ءبىرىن تەرەڭ تۇڭعيىققا، قالىڭ ورمانعا قورعالاتىپ، ءھام ءاربىرىن ءوسىپ-ونبەككە قۇمار قىلىپ، جاس كۇنىندە، كىشكەنە ۋاقىتىندا شافعات ساحارىمەنەن[2] باستارىن بايلاپ، قامقور قىلىپ قويماقتىعى – ادام بالاسىنا ءوسىپ-ءونىپ، تەڭدىك السىن ەمەس، بالكي، ادام بالاسىنىڭ ۇزىلمەس ناسىلىنە تاۋسىلماس ازىق بولسىن دەگەندىك. ءجا، بۇل اللا حيكمەتتەرىنىڭ ءھامماسىندا ءھام مارحامات، ءھام عادالات زاھير[3] تۇر ەكەن. ءبىز ءوز ورتامىزدا بۇل مارحامات[4], عادالاتتى يماننىڭ شارتىنان حيساپ قىلمايمىز، ونىڭ ءۇشىن مۋسليم بولعاندا، اللا تاعالاعا ءتاسليم بولىپ، ونىڭ جولىندا بولماق ەدىك، بولعانىمىز قايسى؟ بۇل ەكى – اي مەن كۇننەن ارتىق ماعلۇم تۇرعان جوق پا؟ فيعىلى قۇدانىڭ ەشبىرىن دە قارار قىلمايمىز، وزگەلەردە بولعانىن جەك كورمەيمىز، ءوزىمىز تۇتپايمىز. بۇل قياناتشىلىق ەمەس پە؟ قياناتشىلىققا ءبىر قارار (سالىنۋ) تۇرعان ادام – يا مۇسىلمان ەمەس، ەڭ بولماسا شالا مۇسىلمان».

بۇل ءۇشىنشى ۇلىق سيپات – عادالات ەكەندىگىن ۇقتىرعان ءسوزى. ويتكەنى: «اللا حيكمەتتەرىنىڭ ءھامماسىندا ءھام مارحامات، ءھام عادالات زاھير[5] تۇر».  بىراق مارحامات عادالاتتى يماننىڭ جەتى شارتىنان حيساپ قىلمايمىز. ونىڭ حاق جولى ەكەندىگىن كوبىمىز بىلمەيمىز. مەيىرىم، عادالات ساقتالماسا، قيانات قاۋلاماق. رەتى كەلگەن سوڭ ايتقان ءجون،  قازىرگى قوعامدىق ومىردە قياناتشىلىق كوپ-اق. نەگە؟ ونىڭ ءبىر سەبەبى، مەكتەپ قابىرعاسىندا يا وقۋلىقتاردا «قۇداي حيكمەتى، زاڭى» دەگەن ۇعىمنىڭ ءيىسى دە جوق. دۇنيەگە تەك قانا باتىستىڭ كوزىمەن قاراۋعا اۋىسىپ كەتتىك. وسىنى كورە بىلگەندەي اباي بىزدەرگە «اللانىڭ حيكمەتىن سەز، عادالات ونىڭ وزگەرمەيتىن اسىل زاڭى، سونى ۇيرەن» دەگەن وسيەتىن شەگەلەپ وتىر.

سونىمەن، ەستەرىڭىزگە سالا وتىرايىق، اباي ءۇش ۇلىق سيپاتتىڭ اۋەلگىسى –  عىلىمدى اللانىڭ سەگىز ءسۇبۋتيا سيپاتىن تاعريفلاۋ جونىمەنەن، ال ەكىنشى ۇلىق سيپات – راحىمدى اللانىڭ توقسان توعىز ەسىمدەرى نەگىزىندە تانىتقان بولاتىن. ال، ءۇشىنشى ۇلىق سيپات – مارحامات، عادالاتكە كەلەر بولساق، بۇل جولعى ءتاسىلى وزگەرەك. عادالاتتى باتيني ىلىممەن ەمەس، زاھيري جاعىنان، ياعني ادامنىڭ سىرتقى بولمىسى، دۇنيە كوركى ارقىلى تاپسىرلەپ، كورسەتكەن-ءدۇر. بۇل-ءبىر. ەكىنشىدەن، عادالات ادىلەتتەن وزگەرەك ۇعىم. ءبىزدىڭ تانىم-تۇسىنىكتەگى ادىلەت – پەندەلىك وي- سانا دەڭگەيىندە، يلاھي مازمۇننان ادا ۇعىم. ابايدىڭ «مارحامات، عادالات» تىركەسىن قولدانۋى جايدان جاي ەمەس. عادالات – قۇدايعا مۇقتادي (ەرۋ، ۇلگى ەتۋ) بولۋدان تۋادى. ول ۇيلەسىمدىلىك زاڭى دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. تومەندە وسىعان كوز جەتكىزەتىن بولامىز.

ابايدىڭ «عادالاتتى ادام» يدەياسى

«قۇداي ءىسىنىڭ ءھامماسىندا مارحامات، عادالات تۇر». دەمەك، ادام ىستەرى دە سوعان ۇقساۋعا، ياعني عادالاتتى بولۋعا ءتيىستى. بۇل – ءار ادام قارىزى. سوندا بۇكىل قوعامدا قايىرىمدىلىق سالتانات قۇرماقشى. ءسويتىپ، حالىقتىڭ كوڭىل-كۇيى، ەلدىڭ دۇرىس باعىتتا دامۋى ادىلەتتىلىك ارقىلى شەشىمىن تابادى. بىراق، امال قانشا، ونىڭ دۇشپانى –  قياناتشىلىق جولدى كەسەدى. نەگە؟ وسىنىڭ تۇپكى سەبەبىن انىقتاپ بەرمەككە اباي ايات-حاديستەرگە جۇگىنەدى. ياعني «ءۇشىنشى ۇلىق سيپات – عادالات» ەكەندىگىن دالەلدەۋگە ەندى وسى ءتاسىلدى قولدانادى. ءماتىننىڭ وزىنە ۇڭىلەيىك:

«اللا تاباراكا ۋا تاعالانىڭ پەندەلەرىنە سالعان جولى قايسى؟ ونى كوبى بىلمەيدى. «تافاككارۋ فيعلا يللاھي»[6] دەگەن حاديس ءشاريفتىڭ[7] «يننالاھۋ يۋحيببۋل مۇقسيتين»[8] دەگەن اياتتارعا ەشكىمنىڭ ىقىلاسى، كوڭىلى مەنەن عىلىمى جەتىپ قۇپتاعانىن كورگەنىم جوق. «ءاتامۋرۋن ءانناسا بيلبيرري ءۋا ءيحسانۋ يننالاھۋ يۋحيببۋل مۇحسينين»[9], «ءۋاللازينا ءامانۋ ءۋا عامالۋ ساليحاتي ۋلايكا اسحابۋل ءجانناتي ءھام فيھا حاليدۋن»[10] دەگەن اياتتار قۇراننىڭ ءىشى تولعان عامالۋس-ساليح[11] نە ەكەنىن بىلمەيمىز. «ءۋا ءاممالزينا ءامانۋ ءۋا عاميلۋس ساليكاتي ءفايۋاففيھيم ءۋجۋراھۋم ءۋا اللاھۋ ءلا ءيۇحيب-بۋز-زاليمين»[12] اياتىنا قاراساڭ، عامالۋس-ساليح زالىمدىقتىڭ زيددى[13] بولار. ولاي بولعاندا عادالات رافعات[14] بولۋعا كىمدە-كىمنىڭ ادىلەتى جوق بولسا، ونىڭ حاياسى (ۇياتى) جوق، كىمنىڭ ۇياتى جوق بولسا، ونىڭ يمانى جوق دەگەن، پايعامبارىمىزدىڭ سالاللاھۋ عالايھي ءۋاسساللامنىڭ حاديس ءشاريفى «ءمان-ءلا حاياۋن لاھۋ ءۋا لا يمانۋن لاھۋ»[15] دەگەن دالەل-ءدۇر».

كوردىڭىز بە، كەلتىرىلگەن تەزيس ايات، حاديسكە تولى. ۇعىلاتىنى: اللا تاعالا – عادالاتتى، دەمەك، پەندەسىنە دە ادىلەتتى بولماق پارىز، كىم ادىلەتتى بولسا، جاقسىلىق جاساسا (عامالۋس-ساليح), سونى قۇداي سۇيەدى. «قۇر ينانىش» جەتكىلىكسىز، يمان – ىزگى ىستەر (عامالۋس-ساليح) جاساساڭ عانا شىن يمان بولماق. سوندا عانا جۇرەك تازارماق. اتىڭ ادام بولۋ شارتى دا وسى. ءسويتىپ، «كىمدە-كىمنىڭ ادىلەتى جوق بولسا، ...ونىڭ يمانى جوق». بۇل – اقيقات. بىراق مۇنى مويىنداۋ وڭاي بولماي تۇر، ءادىل ادام بولۋعا دەگەن ۇمتىلىس شامالى.

وسىمەن، اباي نەگىزدەگەن «عادالاتتى ادام» يدەياسىنا كەلىپ جەتتىك. وعان اسىقپاي توقتالعان ءجون. ۇلى ويشىل قالىڭ ەلى قازاعى قياناتشىلىق پەن پاراقورلىق باتپاعىنا بەلشەدەن باتاتىنىن، وعان قارسى «انتيۆيرۋس» كەرەكتىگىن كورە بىلگەن سياقتانادى.

اباي عادالاتتى ادام يدەياسىن مىناداي تۇسىنىك بەرۋدەن باستاعان: «ەندى بەلگىلى، يمان قۇر ينانىشپەنەن بولمايدى، عادالات ۋا رافعات ءبىرلان بولادى. عامالۋس-ساليح عادالاتتى ءۋا ءمارحاماتتى بولماق. كۇللى ءتان ءبىرلان قىلعان قۇلشىلىقتاردىڭ ەشبىرى عادالاتتى، مارحاماتتى بەرمەيدى. كوزىڭ كۇندە كورەدى ناماز وقۋشى، ورازا تۇتۋشىلاردىڭ نە ءحالاتتا ەكەندىكتەرىن، وعان دالەل كەرەك ەمەس. بالكي عادالات – بارشا ىزگىلىكتىڭ اناسى ءدۇر. ىنساپ[16], ۇيات – بۇل عادالاتتەن شىعادى».

سونىمەن، عادالات – جان قاسيەتى. سول سەبەپتى اباي ونى بارشا ىزگىلىكتىڭ اناسى دەگەن، مارحامات، رافعات، ۇيات، ىنساپ ۇعىمدارىمەن قوساقتاپ اتاعان. ال، وزىمىزگە ايان «ادىلەت» ۇعىمى جاننىڭ عانا ەمەس، ءتاننىڭ دە قالاۋى. البەتتە، ول رۋح الەمىنە قاتىسى شامالى تەرمين. ياعني جاڭاعى ماحاببات، مارحامات، شاپاعات، ىنساپ، ۇياتقا، مەيلى، قۇداي يا حاق جولى ۇعىمىنا دەيىك، بايلانباعان. رەۆوليۋتسيا اتاۋلىنىڭ «ادىلەتتىلىك ءۇشىن!» ۇرانىمەن باستالىپ، سوڭى اياۋسىز قانتوگىسپەن اياقتالىپ وتىراتىنى سونىڭ ايقىن دالەلى.

ءسويتىپ، عادالات دەگەن – شىن يمان، ابايشا، يمانيگۇل كورىنىسى.

ەندى عادالاتتى ادامعا كەلەيىك. ول كىم؟ اباي مىناداي انىقتاما بەرەدى: «ونىڭ ءۇشىن عادالاتتى ادامنىڭ (استىن سىزعان – ءبىز) كوڭىلىنە كەلەدى: مەن ءوز كوڭىلىمدە «حاللاقى مەنىمەن، سونداي-مۇنداي حالىقتارىمەن مۇعامالا[17] قىلسا ەكەن» دەپ ويلاپ تۇرىپ، ءوزىم سول حالىقتارمەن مۇعامالا قىلماعاندىعىم جارامايدى عوي دەپ. سول ءوزى ادىلەت تە ءھام نىساپ تا ەمەس پە؟ وسىنى ويلاۋ ءھامما جاقسىلىقتىڭ باسى ەمەس پە؟ ءجا، ولاي حۇلىق[18] پەنەن سول ويدى ويلاعان  كىسى حاللاقىنى[19], شۇكىردى نەگە ويلاماسىن؟ شۇكىرلىكتەن[20] عيباداتتىڭ ءبارى تۋادى. ەندى زينھار عادالات-شاپاعاتتان بوسانباڭدار! ەگەر بوسانساڭ، يمان دا، ادامدىق تا ھامماسى بوسانادى. اللايار سوفىنىڭ «ءبىر ءفاردادان ءجۇز ءفاردا بيجاي»[21] دەگەنى باسىڭا كەلەدى».

ءشۇباسىز، بۇل تەزيس وزەگى – ۇيلەسىم مەن بىرلىك دوكتريناسى! ءتاڭىرى ءبىر، دەمەك، ەشقانداي بولىنىسكە جول جوق. عادالاتتى ادام كوڭىلى بىرلىكتى قالايدى، قانداي دەڭگەيدەگى بولماسىن ءبولىنىس، جاۋلاسۋ، اجىراسۋ وعان جات. بىرلىكتى ويلاۋ – بارشا جاقسىلىقتىڭ باسى دەيدى اباي. كەرىسىنشە، جىك-جىككە ءبولىنۋ – اللا ءبىر، بولمىس ءبۇتىن ەكەندىگىنە قارسىلىق، ياعني قياناتشىلىقتىڭ باسى.    «عادالات – بارشا ىزگىلىكتىڭ اناسى. ىنساپ، ۇيات – بۇل عادالاتتەن شىعادى»، سونداي-اق: «شۇكىرلىكتەن عيباداتتىڭ ءبارى تۋادى. ەندى زينھار[22] عادالات-شاپاعاتتان بوسانباڭدار!» ۇندەۋىندە وسى استار بار. اۋليە شاكارىم دە: «نىساپ (شۇكىرلىك), مەيىرىم، ادىلەتتى، جانىڭداي كورىپ جان ساقتا!» دەپ وسىعان شاقىرعان.

سونىمەن، عادالاتتى ادام – اق پەيىل، ادال ەڭبەك يەسى، تولىق ادام يدەالى سەكىلدى بارلىق جان يەلەرى، كۇللى تابيعي ورتامەن مۇعامالا قىلۋمەنەن ەرەكشەلەنەدى (ارابتىڭ «مۇعامالا» ءسوزىنىڭ ءمانىسى – جاقسى قارىم-قاتىناس، ادامدى ءسۇي، قۇدايدىڭ ماحاببات ءھام ادىلەت زاڭىن سەز دەگەنگە سايادى). قازىرگى تاڭدا ادامزات ۇيلەسىم مەن بىرلىك نەگىزى – مۇعامالانى ۇمىتتى. ءبىر قايعىدان ءجۇز قايعى تۋادى دەگەندەي، تالاس-تارتىس، جويقىن سوعىستار قاۋپى ءتونىپ تۇر. ەكولوگيالىق اپاتتىڭ ورنىنا وراسان قارجى كوزدەرى قارۋ-جاساق جاساۋعا جۇمسالۋدا. ادامزاتتىڭ ۇستازى ابايدىڭ  ءۇشىنشى ۇلىق سيپات – عادالات دەپ نەگىزدەۋى جانە عادالاتتى ادام كونتسەپتسياسىن ۇقتىرۋى نەلىكتەن ماڭىزدى ەكەندىگى وسىنىڭ وزىنەن-اق تۇسىنىكتى.

«تاسديق» تراكتاتىنىڭ سۇيەكتى ءبولىمى «اللانى تانىماققا» جاسالعان ءتاپسىر، تالداۋلار وسىمەن ءتامام. ونان شىعار قورىتىندى: اباي حاكىمنىڭ الەمدىك تەولوگياعا قوسقان ايىرىقشا ۇلەسى – جاراتقان يەنىڭ ءۇش ۇلىق سيپاتىن (عىلىم، راحىم جانە عادالات) عىلىمي نەگىزدە جاڭعىرتقاندىعى. ادامنىڭ ءۇش سيپاتى (نۇرلى اقىل، جىلى جۇرەك، ىستىق قايرات), ارينە، وسى اتالعان ءۇش ۇلىق سيپاتتان تامىر تارتادى. ءبىر ءتاۋىرى، «ادال ازامات» يدەياسى سوڭعى ۋاقىتتا ەلىمىزدە كەڭ ءورىس الۋدا («ادال ازامات» پەن «ادىلەتتى ادام» جاقىن تۋىس ۇعىمدار، ادال جانە ءادىل توركىندەس سوزدەر). جاستاردى تاربيەلەۋ باعىتىندا الدىعا قويىلىپ وتىرعان بۇل يدەيانىڭ تەوريالىق نەگىزى اباي، شاكارىم مۇراسىندا ەكەنى تالاسسىز. كەلەسى ءسوزىمىز تراكتاتتىڭ «ءوزىن تانىماق» ءبولىمىن تاپسىرلەۋ ەكەنىن ايتا وتىرايىق.

[1] ءناباتاتتار (ارابشا) – وسىمدىكتەر.

[2] شافعات ساحارىمەن (ارابشا) – كومەكتەسۋ، ءبىرىن – ءبىرى قورعاۋ ونەرى.

[3] عادالات زاھير (ارابشا) – كورنەۋ ادىلدىك، ايقىن ادىلەتتىلىك.

[4] مارحامات (ارابشا) – جان اشۋ، جاقسىلىق ءىس جاساۋ.

[6] تافاككارۋ فيعلا يللاھي (ارابشا) – ءتاڭىرىنىڭ ءىسىن ويلانۋ، ول تۋرالى پىكىر ءتۇيۋ.

[7] حاديس شاريف (ارابشا) – پايعامباردىڭ ىزگى، قاسيەتتى ءسوزى.

[8] يننالاھۋ يۋحيببۋل مۇقسيت (ارابشا) – شىنىندا قۇداي ءادىل ادامداردى سۇيەدى.

[9] ءاتامۋرۋن ءانناسا بيلبيرري ءۋا ءيحسانۋ يننالاھۋ... (ارابشا) – ادامدارعا جاقسى ءىس ىستە دەپ بۇيىرىلعان، جاقسىلىق ەتىڭىز، ويتكەنى اللا ىزگىلىكتى سۇيەدى.

[10] ءۋاللازينا ءامانۋ ءۋا عامالۋ... (ارابشا) – يمان كەلتىرگەن جانە ىزگىلىك جاساۋشىلاردىڭ ورنى ۇجماقتا ء(جانناتتا) جانە ولار ماڭگى.

[11] عامالۋس-ساليح (ارابشا) – ىزگى ىستەر.

[12] ءۋا ءاممالزينا ءامانۋ... (ارابشا) – يمان كەلتىرگەن جانە جاقسى ءىس اتقاراتىن ادامدار بار، ولارعا قايىرىمدىلىعى تولىق قايتارىلادى، قۇداي زالىمداردى سۇيمەيدى.

[13] زيددى (ارابشا) – كەرى، قاراما-قارسى.

[14] عادالات رافعات (ارابشا) – اقتىق، ادىلەت، ادىلەتتىكتى جوعارى قويۋ.

[15] ءمان-ءلا حاياۋن لاھۋ ءۋا لا يمانۋن لاھۋ (ارابشا) – كىمدە-كىمنىڭ ۇياتى بولماسا، سونىڭ يمانى دا جوق.

[16] ىنساپ (ارابشا) – ادىلدىك، دۇرىستىق، بارعا قاناعات.

[17] مۇعامالا (ارابشا) – قارىم-قاتىناس، ارالاسۋ، قاتىسۋ.

[18] حۇلىق (ارابشا) – مىنەز، قۇلىق.

[19] حاللاقى (ارابشا) – قۇداي، جاراتۋشى.

[20] شۇكىرلىك (ارابشا) – ريزالىق ءبىلدىرۋشى، شۇكىرشىلىك ايتۋشى.

[21] ءبىر ءفاردادان ءجۇز ءفاردا بيجاي – ءبىر قايعىدان ءجۇز قايعى، قولايسىزدىق تۋادى.

[22] زينھار (ارابشا) – قالايدا، ايتەۋىر.

اسان وماروۆ، ابايتانۋشى

Abai.kz