قازىرگى قوعامنىڭ الدىندا تۇرعان ەڭ ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى، سانالى ۇرپاق تاربيەلەۋ. بۇل – تەك مەملەكەتتىڭ نەمەسە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ عانا ەمەس، ەڭ الدىمەن وتباسىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى. وسى تۇرعىدان العاندا، «سەنىمەن بولاشاق» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ميسسياسى، قوعامدا ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك پەن ازاماتتىق سانانى قالىپتاستىرۋ. ال بۇل ماقساتقا جەتۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى – سانالى اتا-انا مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ – قازاقتىڭ ۇلى ويشىلى اباي قۇنانبايۇلىنىڭ تاربيەلىك كوزقاراستارىمەن تەرەڭ ۇندەسەدى.

اباي ادام تاربيەسىنىڭ نەگىزىن ەڭ الدىمەن وتباسىدان ىزدەيدى. ول ادامدى بىلىمگە، ەڭبەككە، ار-ۇياتقا، ادىلدىككە، مەيىرىمگە باۋلۋ ارقىلى عانا قوعامنىڭ داميتىنىن ايتتى. ونىڭ قارا سوزدەرىندە ادام ءوز مىنەزىن ءوزى تاربيەلەۋىمەن قاتار، بالانىڭ تاربيەسىنە وتباسىنىڭ ىقپالى ەرەكشە ەكەنى ايقىن كورىنەدى.

ۇلى ابايدىڭ: «ادامنىڭ ادامشىلىعى – اقىل، عىلىم، جاقسى اتا، جاقسى انا، جاقسى قۇربى، جاقسى ۇستازدان بولادى» دەگەن تۇجىرىمى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن وزەكتىلىگىن جوعالتقان جوق.

بۇل ءسوزدىڭ استارىندا بالانىڭ تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىنا ەڭ الدىمەن اتا-انانىڭ ىقپالى زور ەكەنى جاتىر. دەمەك، قوعامنىڭ ساپاسى – وتباسىنداعى تاربيەنىڭ ساپاسىنا تىكەلەي بايلانىستى.

اباي تاربيەنى تەك اقىل ۇيرەتۋمەن شەكتەمەيدى. ول ەڭ الدىمەن ۇلگى كورسەتۋدى ماڭىزدى دەپ سانايدى. بالانىڭ بويىنداعى ادالدىق، جاۋاپكەرشىلىك، ەڭبەكقورلىق، مەيىرىمدىلىك سياقتى قاسيەتتەر اتا-انانىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنەن قالىپتاسادى. سوندىقتان اتا-انا بالاسىنا تەك سوزبەن ەمەس، ىسىمەن تاربيە بەرەدى.

«سەنىمەن بولاشاق» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ اتا-انانى قوعامدى وزگەرتەتىن نەگىزگى قۇرال رەتىندە قاراستىرۋى دا وسى اباي ۇستانىمىنان باستاۋ الادى. سەبەبى سانالى اتا-انا تاربيەلەگەن بالا ەرتەڭ ءوز وتانىنا ادال قىزمەت ەتەتىن، زاڭدى قۇرمەتتەيتىن، قوعام يگىلىگى ءۇشىن ەڭبەك ەتەتىن ازامات بولىپ قالىپتاسادى. بۇل – ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ نەگىزى.

ابايدىڭ «تولىق ادام» ءىلىمى دە وسى يدەيامەن ساباقتاس. تولىق ادام – تەك ءبىلىمدى ەمەس، جۇرەگى ىزگىلىككە تولى، ار-وجدانى تازا، وزىنە دە، قوعامعا دا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن تۇلعا. مۇنداي ادام كەزدەيسوق قالىپتاسپايدى. ونىڭ نەگىزى وتباسى تاربيەسىندە قالانادى.

بۇگىنگى تاڭدا تەحنولوگيا دامىپ، اقپارات اعىنى كۇشەيگەن زاماندا اتا-انانىڭ ءرولى بۇرىنعىدان دا ماڭىزدى. بالانىڭ بويىنا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى، ادامگەرشىلىكتى، ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى، جاۋاپكەرشىلىكتى ءسىڭىرۋ – سانالى اتا-انانىڭ باستى مىندەتى. اباي ايتقان عىلىم مەن تاربيەنى، اقىل مەن اردى قاتار ۇستانعان وتباسى عانا قوعامنىڭ بەرىك ىرگەتاسىن قالايدى.

ۇلى ويشىلدىڭ مۇراسى بىزگە ءبىر عانا اقيقاتتى ۇقتىرادى: قوعامدى وزگەرتۋدىڭ جولى – ادامدى تاربيەلەۋ، ال ادام تاربيەسىنىڭ باستاۋى – وتباسى. سوندىقتان ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك پەن ازاماتتىق سانانى قالىپتاستىرۋ جولىنداعى ەڭ ءتيىمدى ينۆەستيتسيا – سانالى اتا-انا مادەنيەتىن دامىتۋ.

ابايدىڭ تاربيەلىك فيلوسوفياسى مەن «سەنىمەن بولاشاق» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ميسسياسىن توعىستىراتىن نەگىزگى يدەيا – قوعامدى وزگەرتۋدىڭ ەڭ سەنىمدى جولى اتا-انانى قولداۋ جانە وتباسى تاربيەسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ. سانالى اتا-انا – سانالى ۇرپاقتىڭ، ال سانالى ۇرپاق – جاۋاپتى قوعامنىڭ كەپىلى.

سۆەتا ساتبايقىزى

Abai.kz