عالىمجان كوشەربايۇلى —1981 جىلى 21 تامىزدا اقتوبە وبلىسىنىڭ بايعانين اۋدانى قاراجار اۋىلىندا تۋعان. باتىس قازاقستان يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەگى. قازىرگى ۋاقىتتا سنپس-اقتوبەمۇنايگاز-عا قاراستى مۇعالجار اۋدانىنداعى جاڭاجول مۇناي-گاز وڭدەۋ كەشەنىنىڭ مامانى.

قىستىڭ قىراۋكوز قىزى

قاردان تونىن جامىلىپ،
تۇمان دۇنيە استىندا.
كونە رۋحپەن جاڭعىرىپ،
سىزى سەزىلمەي تاستىڭ دا.

ورىلگەن شاش، كۇمىس شارعى،
ۇرپاقتاردىڭ مۇراسى.
ءار بۇرىمدا كيە تۇنعان،
اجەلەردىڭ دۇعاسى.

ۇنسىزدىكتە ءۇن بار سىندى،
جەل تەربەتكەن ەتەگىن.
اق بورتەسىن جامىلعان قىز،
كونە دالام - مەكەنىم.

تاعدىر تالاي تاستا قالعان،
شەبەر شەرتىپ شەجىرە -
ساق ۇنىمەن سارناپ تۇرعان،
ارۋلار انام تورىنە.

ماقپال دالا ءتوسىن جايعان،
كوكتەمگى سۋ گۇرىلى.
جەم مەن ساعىز اراسىنان،
ەستىلەدى بوزتورعايدىڭ شىرىلى.

قىز جۇگىرىپ، الدىنان -
مۇڭسىز كوكتەم شىعادى.
كوكىرەگى كەڭ اسپانداي،
جانار-كۇننىڭ شۋاعى.

مەنىڭ قىران قاناتىم

تىرىسىندە قۇسقا قىران تورە ەدى،
رۋحىنىڭ قىرانعا اينالعانىن كورەدى.

قانات قاقسا كوك اسپاندا شارلايدى،
كورگەن جاننىڭ الەمىندە سامعايدى.

قىران-كوڭىل كوكتە قالقىپ جايناعان،
ساۋلە شاشقان اسىل تاستاي اينادان.

قىران بولار - بيىك شىڭنىڭ ساردارى،
شەكسىزدىكتىڭ شۋاعىنىڭ ايبارى!

اسقار شىڭنان قىران رۋحى سويلەيدى،
كەڭىستىككە قۇشتارلىعى سونبەيدى.

رۋحى ونىڭ توگىلگەندەي شامشىراق،
اسقاق قىران شىڭدا تۇرسا جارقىراپ.

قاراي بەرەم قايراتتانىپ قىرانعا،
قاناتتارىم اينالعانداي تۇرانعا!

كوكجيەكتى كوزىمەن بىرىكتىرگەن كوكجالىم

قىران قونىپ قارا جەردى جەلدەتەدى،
سامال ءسۇيىپ سارى بەلدى تەربەتەدى.
كوكجيەكتى كوكجال بولىپ بىرىكتىرگەن —
كوك تۇرىكتىڭ ايبارلى كەلبەتى ەدى.

كوك تۇرىكتىڭ التىن كيگەن جانارىنان،
ايبارى سۇسىن يگەن قاباعىنان.
باعزى زامان كولەڭكەسى سىر شەرتەدى،
توپشىسى جەرگە تيگەن بالا قىران.

التىن ساۋىت ساۋلەسىمەن تاڭ اتادى،
نار بالبالدىڭ جانارى پاڭدانادى.
قاشاۋمەنەن قاتقان ءۇندى وياتقانداي،
بابالاردىڭ اسقاق ءۇنىن اڭداتادى.

تاڭعى شىقپەن كۇمىس جۋسان جىلتىرايدى،
جال-قۇيرىعىن تاراپ جۋساڭ بۇرقىرايدى.
جىلقى مىنگەن جاۋ جۇرەك ءور بابامىز،
تۇياق باسقان كارى دالا شىرقىرايدى.

كىرپىگىڭدە ءىلىنىپ تۇرعان الەم

سيقىرلى الەم سىر شەرتەدى نۇرلانىپ كىرپىگىڭدە،
سەزىمىڭ بار ساقتالعان تەرەڭ جۇرەك ءبىر تۇبىندە.
كىرپىكتىڭ اراسىنان وتكەن ساۋلە جارقىراپ ىركىلۋدە،
وت شاشىپ نازىك سەزىم، بۇلقىنىپ، سىلكىنۋدە...

ءمولدىر كوزىڭ كۇلىمدەپ مەنى ەستەن تاندىرادى،
اشىپ-جۇمعان كىرپىگىڭ سىردى قالاي الدىرادى؟!
بۇنى سەزىپ مەنىڭ بويىم قاتتى تولقىپ بالبىرادى.
كىرپىكتەرىڭ نايزاعايدىڭ جەبەسىندەي جاسىن وتىن قالدىرادى.

كوز بەن كىرپىك اراسىنداعى ءبىر مەزەتتىك قوزعالىس،
شەكسىزدىككە جول اشاتىن كوڭىلدەگى تولعانىس.
سەزىمدەردىڭ ۇشقىنىنا سەكىرەدى بالۋان جۇرەك جولبارىس،
تىنىق ءتۇننىڭ جۇلدىزىنداي جىمىڭدايدى ورناپ ءىس.

قۇس جولىندا قۇرالاي كوزدەرىڭ قىدىرىپ

كۇنمەن بىرگە اسىر سالعان ارمانىن،
ءتاتتى قۇشاق كوتەرەتىن تاڭدارىن.

كۇن استىندا كۇلكىمەنەن جۇگىرگەن،
بولاشاققا باقىت جەڭى تۇرىلگەن.

مەيىرلەنە ەكى عاشىق تىلدەسىپ،
قۇس جولىنا كەتتى ەكەۋى بىرلەسىپ.

عاشىقتاردىڭ جۇلدىزدارى جانادى،
ماحابباتتىڭ جارىعى كوككە تارادى.

قۇس جولىندا قيال قانات قاعادى،
جۇلدىز نۇرى ارمانداردى جاعادى.

قۇس جولىندا شەكسىزدىككە جول جاتىر،
جۇلدىز ءسوزى جۇرەكتەرگە بەردى اقىل.

ءتاتتى قۇشاق، مامىراجاي كۇن كەشىپ،
قۇس جولىنا قۇس بوپ قونىپ ءۇن قوسىپ...

ايەلدىڭ جانىنداي اشىلعان ءىنجۋ

ءىنجۋ - تەرەڭنەن جارىق قىپ تارتار ءبىر كۇيدى،
كىرشىكسىز تازا ويىمدى مەنىڭ سىلكيدى.
سۇلۋ قىزداي جانارىڭنان جىر ءتۇيدى،
سەزىمدەرىم تولقىندانىپ جۇرەگىڭە سىر قۇيدى...
تەڭىز تۇبىندە قالعان سىردىڭ ۇنىندەي.

تەڭىز تۇبىندە كوپ ۋاقىت قالىپتاسىپ،
ارىن جوعالتپاعان ايەلدەي انىق باسىپ.
تۇڭعيىقتىڭ حابارىن بالىق تاسىپ،
تولقىننىڭ تىنىسىن تەرەڭىنەن شابىت باسىپ...
جارقىرايدى ءىنجۋ تۇڭعيىقتىڭ كۇنىندەي.

تۇڭعيىقتا ءىنجۋ سىرىن جاسىرىپ،
جارقىرايدى جىلتىرى جان-جاعىنا تاسىنىپ.
تەربەتىلگەن تولقىنعا ءىنجۋ اسىلىپ،
كۇلىمدەگەن ايەل جانىنداي اشىلىپ...
تىنىشتىعىن ساقتار ماقپال تۇنىندەي.

تەڭىزدىڭ تەربەتىلگەن ءىنجۋى تەرەڭىندە،
مولتەەتەپ تۇر الەمىڭ جارقىراعان رەڭىڭدە.
اقتىق بار اق مونشاقتاي بىلەگىڭدە،
ىنجۋلەر اينالادى اق تولقىن تىلەگىمدە...
جۇرەگىمدە ءۇنسىز تولقىندار تولقىپ بىلىنبەي.

تولقىنمەن بىرگە ءومىر تەربەلەدى،
ءىنجۋ-ارمان جۇرەككە جىر بەرەدى.
تەڭىزدە تەربەتىلىپ ءار تولقىن ارلەنەدى،
قىز جايلى ۇلى سىردىڭ ورنەگى ەدى...
قول سوزام ساعان سۇلۋىم سۋدا سۇرىنبەي.

كۇمىس كوڭىلدى ۇلى باكىر
(باكىر تاجىبايعا ارنالعان بايراقتى جىر)

قاراتاۋدىڭ قارا كولەڭكەسىن جىرلاپ قوبىزدىڭ ۇنىنە قوسىپ،
كونە كۇننىڭ كومەس سىرىن كوڭىل تورىنە توسىپ.
ساۋراندى جىرلاپ، ساتتار تۇرعان ءۇيدىڭ ساۋلەسىن جۇزىمدەي ءۇزىپ،
بوز داۋرەن ەلەستەرىن كوڭىلدىڭ تورلەرىنە كوزىمدەي ءتىزىپ.
اققۋلاردىڭ قاناتىمەن جىر تولعاپ،
كوڭىلىمنىڭ كوكجيگىنە ءجۇردىڭ، باكىر اعا، گۇل جولداپ.
كۇيساندىققا ساۋساعى شانشىلىپ، كۇي تارتىپ، سۋىراتىن ءبىر - بىرلەپ،
وتىردىڭ ويدى تەرەڭنەن تالقىلاپ، شابىتتانىپ جىردى ۇرلەپ.
تورتتاعانعا ءتورت بۋىندى ءسوز قۇيىپ،
«اقبۇلاعىم» شاپقىلاپ، جاعاسىندا — جەزكيىك.
كوكتەمدى اڭساپ جانارىنان ايىرىلعان باۋىرى تۋرالى قاسقالداق ءسوز ۇشىرىپ،
جۇرەگىنىڭ تۇپكىرىنەن شەر تارقاتىپ، جىرلارىمدى ايدىنعا بارىپ ءتۇسىرىپ.
قارا ءتۇننىڭ قارعالارىن قارا جىردان قايتارىپ،
بولاشاققا جول اشىپ، نۇرلى تاڭدى قىردان تويتارىپ.
جالىنى جوق جۇرەكتەن ءان ۇشپايتىنىن باكىر اعام بىلگەندەي،
ايلى تۇندە سىر اشىپ، سىرلاس دوستىڭ قاسىندا جەڭىن بوتاڭ تۇرگەندەي.
دوس قۇشاققا ۇيالايتىن ىستىق ءان،
اق جۇرەكتەن نۇر سىيلايتىن دوستىق اننەن ۇشىپ شىعىپ بوس كۇمان.
ولكەنىڭ توسىنەن قارا شالدار قارا تۇتىندەي جامىراپ،
اتا قوشقاردى ىزدەيدى بالا قوزى سۇتىندەي ماڭىراپ.
اقبوكەندەر ايدى ويلايدى ەرتە تۇرىپ،
جانارىندا جاس تۇنسا دا، ساعىنىشپەن تاعدىر جازعان ءومىردى كەلتە قىلىپ.
تەمىر وزەنىنە تەبىرەنۋ ءۇشىن،
ومىرگە كەلدىك كورسەتۋگە ەڭىرەۋدىڭ كۇشىن.
ىرعىزعا ەمىرەنۋدى ۇسىن،
بابالاردىڭ اماناتىن جۇرەكپەن سەزىنۋ — ءىسىڭ.
ويىلعا ويلانۋ ءۇشىن ومىرگە كەلگەن ەكەنبىز، باكىر اعا،
وتكەننىڭ ءومىرىن ۇلىقتاپ، شاعالا داۋىسىممەن شاقىرا الام.
قارلىعاش باقىتتىڭ نە ەكەنىن ايتىپ شيقىلداپ تاسيتىن سياقتى،
قيالى كوكتەن ۇشقان، بولمىسى تەرەڭ، باۋىرىنا الىپ ۇياتتى.
«الاتاۋدىڭ كۇنىن-اي شاشىراعان!» دەپ نۇرىڭدى شاشىراتا سويلەدىڭ،
اسىل ءسوزدىڭ مارجانىن، وي تۇبىنەن قازىلعان جاقۇتتاي جارقىراتا تۇيرەدىڭ.
«جەزقازعان جۇلدىزدارىن» جۇرەككە توقىپ تا ۇلگەردىڭ،
اقيقاتتىڭ لەبىمەن، اسىل ءسوزدى مارجانداي ەتىپ وقىپ تا جىر بەردىڭ.
كۇن مەن ءداندى جۇرەگىڭە ەگىپ، جۇزىڭنەن جىميىستى مەيىر قىلىپ شىعارىپ،
ادامزاتتىڭ باعىن، ءومىردىڭ ءمانىن، وتكەن مەن بۇگىننىڭ سىرىن ۇعالىق.
مەن ىزدەگەن كوزدەرىڭ،
جانارىمنان مولدىرەپ سىر شەرتىپ، جانىمدى ۇعاتىن كوزدەگەن سوزدەرىڭ.
جادىراي ءتۇستى كەڭ دالا پەيىلىڭمەن، اعا،
جاقسىلىقتىڭ شۋاعىن توگىپ، جانىمىزدى جادىراتار زەيىنىڭمەن، توبا!
ەلىك قىزعا «ەركەم مەنىڭ» دەدىڭىز «كۇن كۇلدىرىپ كەلەتىن»:
— جانارىمنان نۇر توگىلىپ، ومىرىمە بەرەكە مەن شەكەردى تۇندىرىپ بەرەتىن.
مەن سەنى وزگە كوزدەن قورعايمىن، سوزدەردەن قورعايمىن،
جانىڭدى جارالايتىن سۋىق سەزىمنىڭ ىزعارىن جاسىرىن جەرلەرگە جولدايمىن، —
دەگەن قىسقا قايىرىمدارىڭىزبەن كەڭ دالاعا سالەم ايتامىن،
تابيعاتتىڭ تىلسىمىنا بويلاپ، تەربەلگەن ويلارمەن الەم ۇيىتامىن.
سىر- ءداريا سازدارىنا ۇشىرىپ،
تاريحتىڭ شەرىندەي بولعان دالانىڭ وتكەن جازدارىنا ءتۇسىرىپ.
ءار جانارعا ۇشىپ-قونىپ تۇرعان جىر،
ءومىردىڭ وتكەلدەرىن ارالاپ، جانىما جاي تاپتىرىپ، ىشىمدەگى قۇرعان سىر.
ءومىر جولاۋشىلارىن ولەڭىم شەتىنە شاقىرىپ،
ساعىنىشتىڭ سارعايعان ساتتەرىن ەسىمە الىپ،
تاعدىردىڭ اعىسىن وتىنە باتىرىپ،
قىزىل كۇندى كەۋدەلەرىنىڭ ىشىنە ماتىرىپ،
اق جۇرەكتىڭ الاۋىن جاڭا كۇننىڭ شۋاعى مەن تۇسىنە ساپىرىپ.
ىستىققا شىداماعان جۇرەك قۇمعا اۋناپ،
تاعدىردىڭ تاۋقىمەتىن تالاي كەشىپ، كەلەشەكتەگى بيىك شىڭعا باۋلاپ.
باكىر اعا،
قارا بۇلت شاڭنىڭ ۇستىندە جيىركەنىپ قاشىپ بارادى،
شىندىق پەن وتىرىكتىڭ اراسىنداعى ارپالىستان، نازىك سەزىمدەرى جاسىپ قالادى.
كاسپيمەن كەزدەسكەندە شارباق تولى مارجانىڭنان شاشىپ،
جاستىقتىڭ جالىنى مەن تەربەلگەن جىرلاردىڭ سىرىن ءارى جاعىنان اشىپ.
كوزدەرىڭمەن مولتىلدەپ قارايسىڭ جاسىپ،
ۋاقىتتىڭ ساعىم باسقان جولدارىندا مۇڭىڭدى شاشتىڭ ساۋلەسىندەي تارايسىڭ اشىپ.
اق جايىق تولقىپ تاسقاندا موينىڭا قاراي،
جۇرەگىمنىڭ ءلۇپىلىن تىڭداپ، ەنشىلەگەن ساتتەردە كىرەمىن ىستىق قوينىڭا اراي.
باكىر اعام،
وردادا وتىرىپ وردالى ويلاردىڭ ىشىنە كەتتىڭ تىعىلىپ،
تەرەڭنەن سىر تارتىپ، ءومىردىڭ وتكەلدەرىنەن شىعىپ،
سوڭىندا اقيقاتتىڭ شىڭىنا جەتتىڭ جىعىلىپ.
قاناتىڭدى كوتەرىپ، قايقايا ۇشتىڭ بۇگىلىپ،
تاريحتىڭ تامىرىنان ءنار العان جىردىڭ شۋاعىن سەزىنىپ، باقىتتىڭ بيىك شىڭىن قۇشتىڭ جۇگىرىپ.
جۇزىك كەرەك قولىڭا اعا، تاعاسىڭ با اي شىعىرىن اكەپ حانىمىڭا، الدە وزىڭە،
جاۋاپ ىزدەپ جۇرەگىڭنىڭ دۇرسىلىنەن، سۇلۋلىقتىڭ سىرىن ۇعىپ، قارايمىن اعا كوزىڭە.
و، بەيتانىس جۇرەگىم، تانىس بولشى وزىممەن،
جاڭىلما دەپ ءۇمىتتىڭ اق جولىنان —
توزىممەن،
تاۋقىمەتتىڭ تاسىپ جاتقان مۇڭىن قيىپ تاستا وتكىر كوزىڭمەن.
كۇن ديدارلى قازاقستاننىڭ «كۇمىس كوڭىلدى ۇلى باكىرمىن»،
«جىرلارىڭنىڭ شۋاعىنا، ءومىردىڭ سان قيلى ساۋلەسىنە ماڭگىلىككە بايلانعان نۇرلى زاكىرمىن»،
جەم - ساعىزدىڭ جەنت سازىنا ءۇي تىگىپ وتىرعان اۋىلدار،
قايىڭدارداي سىر ءبولىسىپ، جىر توككەندە داۋىلدار.
قويىن شۇباتقان، ايرانى - سۋاتتان بولعان باۋىرى ىستىق باۋىرلار،
قاسيەتتى قونىستىڭ قادىرىن سەزىنىپ، اق پەيىلمەن تۇستەنگەن اۋىلدار.
اقتوبە ۆالسى بولىپ تەربەلگەن قامىس قۇلاقتارى،
ەل جادىندا ماڭگى ساقتالعان جىردىڭ نامىس شىراقتارى —
باكىر بول!
ءاليانىڭ الاۋ جۇرەگىمەن اق توزاڭ اندەر بۋداقتاپ،
جاستىقتىڭ جالىنى وشپەسىن دەپ، ءومىردىڭ ونەگەسىنەن ماندەر شۋماقتاپ.
ونى دا انگە اينالدىردىڭ باكىر اعام جىلدارعا اق،
جۇرەگىڭنىڭ جىلۋىمەن نۇر سىيلاپ، ۇلدارعا باق.
«اۋىلىڭ — ءانىڭ»،
جارقىراپ جاتىر باعىڭ مەن ءسانىڭ.
«قوس شولپان» دەگەن ءانىڭ بار،
جارىق بوپ جول باستاپ، جۇرەكتەردە جانىڭدار.
«الماتىنىڭ الماسىن» دا انگە بەرىپ تاستادىڭ،
تالاي جاندى تامساندىرىپ، باقىتقا باستار باعىڭا كەلىپ جاستادىڭ.
جانارىڭدى دا ءان قىلىپ،
جۇرەككە وتىن جاقتىڭ با، سەزىمدى ءسۇيىپ ماڭگىلىك؟!
«ادەمى - اۋ» — ادەمى-اۋ، «اق قۇسىڭدى» دا ءان ەتۋىڭ،
كوڭىلگە شۋاق قۇيعان ىستىعى-اي مانەرىنىڭ!
«ەلىگىڭ — ەركەڭ» بولىپ كوڭىلگە ءدان ەگۋىڭ،
تىرشىلىكتىڭ وزەگىنە شۋاق قۇيعان انمەنەن سان ءورىمىڭ.
ساعىندى سەنى قايتقان قازدار،
جۇرەكتى تەربەپ، وتكەن كۇندەردى ەسكە سالاتىن ساعىنىش تولى ايتقان ناز بار.
«قار جاۋىپ تۇر» دەپ ءان ايتتىڭ،
ءومىردىڭ وشپەس نۇرىنداي تەرەڭ سىرىمدى مولايتتىڭ.
جامالى — جاسىل «جاڭاشا جار-جاردى» تاراتتىڭ،
ونەردىڭ قازىناسىن بابالار ۇنىمەن جالعاپ، ءبۇر جارۋىن زورايتتىڭ.
جۇرەگىڭ ءدۇرسىل قاعادى-اۋ،
سەزىمنىڭ ساۋلەسىمەن ومىرگە نۇرلى شۋاق تاعادى-اۋ،
سەنىڭ اندەرىڭنىڭ كولشىگىنە قامىستار باسىن مالادى-اۋ،
جىرلارىڭنان ءنار الىپ كوڭىلىم، سۇلۋلىق سىرىنا جاعادى-اۋ!

عالىمجان كوشەربايۇلى

Abai.kz