(اڭگىمە)

1

ءوز ەسىمى انار. ەدى. ەسۋاس دەگەن دارەجە بەرگەن – ءوز اكەسى. ول وقيعا بىلاي بولعان.

اكەسى، داۋكەن، كەڭەس وكىمەتىنىڭ كەزىندە ايتۋلى ازاماتتاردىڭ ءبىرى ەدى. ۇلكەن ءبىر اۋدان بۇنىڭ اشسا – الاقانىندا، جۇمسا – جۇمىرىعىندا. «كىمسىڭ؟ داۋكەڭمىن!»، «وۋ، اعاتاي، ۇيگە كىرىڭىز!»، «وۋ، اعاتاي، تورگە شىعىڭىز!». قايدا بارسا، بۇنىڭ ورنى ءتور. جينالىس بولسا، داۋكەڭ پرەزيديۋمدا قونجيىپ وتىرعانى. ءبىر قۋاقى قۇرداسىنىڭ شىعارعان ءازىل-كەكەسىنى بار. «ءبىزدى داۋكەڭ پرەزيديۋمدا تۋعان، و دۇنيەنىڭ پرەزيديۋمىندا دا بۇنىڭ الدىن الا برونداپ قويعان ورنى دايىن!» دەيدى ەكەن سول سۋمۇرىن. سۋمۇرىن دەپ ات قويىپ، ءوش الىپ جۇرگەن – وسى داۋكەننىڭ ءوزى.

سول قىلجاقباس قۇرداسى: «كەڭەس وكىمەتى قۇردىمعا كەتكەندە قۇس جاستىعىن قۇشاقتاپ، وكiرiپ-وكiرiپ جىلاعان ءبىر-اق ادام بولدى، ول – مەنىڭ قۇرداسىم داۋكەن بايعۇس!» دەپتى.

داۋكەننىڭ بايعۇس بولىپ قالعانى راس. بۇل ايانباي، شىن بەرىلىپ، شىن سەنىپ قىزمەت ەتكەن پارتياسىن بۇنىڭ ءوزى بۇگىندە – الا جازداي دوڭعالاعى مايلانباي، ءتورت دوڭعالاعى ءتورت جاققا قيسالاڭداپ، ءولدىم، ويباي، ءولدىم دەپ وكiرiپ بارا جاتاتىن وگىز ارباعا تەڭەيتiن، ال ءوزىن-ءوزى ىڭىرشاعى اينالىپ، جۇرە الماي قالعان سۋمۇرىن جاۋىر وگىزگە ۇقساتاتىن.

بۇگىندە عوي، ەمىن-ەركىن سويلەپ، پارتيانى كەكەتىپ، سول پارتيانىڭ وگىزى بولعان وسى ءوزىن، داۋكەندى، كەكەتiپ-مۇقاتىپ وتىرعانى. ول كەزدە، ول كەزدە بولسا كەكەتۋ قايدا! كەكەتۋ تۇگىلى، سولاي ويلاۋدىڭ ءوزى قيىن ەدى عوي. وي دەيسىڭ-اۋ، تۇسىندە، تۇسىڭدە عانا سونداي سۇمدىقتى كورسەڭ – ءوزىڭنىڭ ۇستىڭنەن ءوزىڭ ارىز جازىپ بەرسەم بە ەكەن دەپ، مىڭ ويلانىپ، مىڭ تولعانىپ، سارساڭعا تۇسەر ەدىڭ عوي، ەي، داۋكەن!

سول داۋكەن... ول كەزدە بۇنى ەشكىم داۋكەن دەپ ايتپايتىن. داۋكەڭ دەيتىن. داۋكەڭ! ءسوز قادىرىن بىلمەيتىن ادام بۇل ەكى ءارىپتىڭ قيتۇرقىسىن قايدان ءبىلسىن! ن ءارىپى مەن ڭ ءارىپىنىڭ ايىرماشىلىعى جەر مەن كوكتەي! سولاي عوي؟ سولاي!

بۇگىندە عوي، بۇگىندە، «ەي، داۋكەن» دەيتىن بولدى كەيبىر ناقۇرىستار... سولاردىڭ ءبىرى – اناۋ، ءوزىمنىڭ شوپىرىم بولعان سۋمۇرىن! «قۇلان قۇدىققا قۇلاسا، قۇلاعىندا قۇرباقا وينايدى» دەگەن سول! ءاي، زامان-اي، زامان-اي!

بۇگىندە سول سۋمۇرىننىڭ بۇقاكوز ۇلى ىسكەر اتانىپ، كوممەرسانت اتانىپ، «مەرسەدەس» ءمىنىپ ءجۇر. سۋمۇرىن اكەسىنە «تويوتا» اكەلىپ، سىيلاپ كەتتى. سىيلاسىن عوي، سىيلاسىن. مەنىڭ وعان ىشتارلىعىم جوق. ءمىنسىن! شايقاقتاپ ءجۇرسىن! بىراق سول سۋمۇرىن «تويوتامدى جۋامىن» دەپ توي جاسايدى. تويىنا مەنى، مىنا (مەنى!) شاقىرادى. مەن، مەن! ونىڭ تويسىماعىندا تامادا بولامىن! بۇدان ارتىق قورلىق بار ما؟ باردىم. باسقارىپ بەردىم. بىراق، بىراق، ىشىندە يت ءولىپ جاتادى ەكەن وندايدا! وي، زامان-اي دەسەڭشى! قۇم جينالىپ تاس بولعان، قۇل جينالىپ باس بولعان زامان-اي!

مەنىڭ دەڭگەيىمدەگى پارتيا-كەڭەس قىزمەتكەرلەردىڭ ءبارى، العاشقى ءبىر-ەكى جىل ەل-جۇرتتان ۇيالىپ... ءومىر-تىرلىك مايدانىنا ارالاسۋعا باتىلدارى بارماي ءجۇردى مە، الدە... دايىن اسقا تىك قاسىق بولىپ، جاتىپىشەر، ىنجىق بولىپ قالعان با... ايتەۋىر قانتالاپايعا بىردەن ارالاسىپ كەتە المادى. بىردەن ارالاسىپ كەتە المادىق. دالىرەك ايتسام، مەن ءوزىم بەل شەشىپ كىرىسىپ كەتە المادىم. ءبارىمىز حان كوتەرىپ جۇرگەن داۋكەڭ ەدى عوي دەپ شاقىراتىن شىعار دەگەن ءۇمىت تە ۇزىلمەگەن ەدى-اۋ... سويتسەم، جارىقتىق ماركس پا، الدە ەنگەلس پە ايتقان: «ادام ادامعا قاسقىر بولىپ شاباتىن كاپيتاليزم» دەگەن تاجالعا ءوزىمىز سۇرانىپ، ءوزىمىز جالىنىپ كەلىپ... گۇمپ ەتىپ، سول تاجالدىڭ اياعىن قۇشاقتاي قۇلاپپىز عوي...

ەندى، مىنە، ءبۇبىش بايعۇس جوقشىلىقتىڭ قورلىعىنا شىداي الماي، اھىلاپ-ۇھىلەپ ءجۇردى-ءجۇردى دە، ەكى اياقتان سال بولىپ جاتىپ قالدى. جالعىز ۇلدىڭ سيقى اناۋ... كەتتى. «انگليادا ءجۇرمىن» دەپ ءبىر حات جازدى. «امەريكادا ءجۇرمىن» دەپ ەكى حات جازدى. سينگاپۋر، گونكونگ دەگەن جەردەن دۇعاي-دۇعاي سالەم جولدادى. سودان ءۇنى ءوشتى. قايدا جۇرسە دە، جەر باسىپ امان-ەسەن جۇرسە ەكەن! ءوزى دە... ءتىلىن تراكتوردىڭ شىنجىرىمەن ماتاپ سۇيرەسەڭ دە ءبىر اۋىز ءسوز شىقپايتىن جارىقتىق ەدى. قالىڭ-قالىڭ داپتەردى الدىنا جايىپ قويىپ، اندا-ساندا مۇرنىن تەرەڭ ءبىر تارتىپ قويىپ، ەسەپ-قيساپ شىعارعاننان باسقا قولىنان تۇك كەلمەيدى عوي، تۇك كەلمەيدى. وزىمنەن دە بار. پارتيانىڭ تاپسىرماسى دەپ شاپقىلاپ جۇرە بەرىپپىن، جۇرە بەرىپپىن. ماڭدايىمداعى جالعىز ۇل انارىم اڭىرىپ دالادا قالىپتى. اكە تاربيەسىن كورمەگەن ۇل بالا ماڭگىرىپ قالماي، قايتسىن ەندى! وزىمنەن! بار پالە وزىمنەن!».

داۋكەن كۇن سايىن، اپتا سايىن، اي سايىن، جىل سايىن وسىلاي كۇڭىرەنەتىن. كۇڭىرەنەتىن دە جۇرەتىن.

ءسويتىپ جۇرگەندە...

2

ءسويتىپ جۇرگەندە سۋمۇرىن ۇلى بۇقاكوز بۇلاردىڭ بىرنەشە جىلدان بەرى اشىلماعان بييىك اعاش قاقپاسىن شيقىلداتىپ، ويبايلاتىپ اشقىزىپ («اعاتاي! ءبىز ءسىزدى ادەيى ىزدەپ كەلدىك!» دەپ جالىنىپ-جالپايعان سوڭ، بۇل قانشا جىلدان بەرى قاڭسىپ تۇرعان قاقپانى اشۋعا رۇقسات بەرگەن), ەڭگەزەردەي ماشينە مىنگەن ەكى جىگىت بۇنىڭ ۇيىنە كىرىپ كەلسىن.

ءبۇبىش وتى سونبەگەن تاناداي كوزى مولدىرەپ:

– كەلىڭدەر! كەلىڭدەر! تورگە وزىڭدار! – دەگەن نيەتىن ىممەن عانا ءبىلدىرىپ، وڭ قولىنىڭ الاقانىن اشا ءتۇسىپ، ءتور جاقتى ءۇنسىز نۇسقاپ، يشارات ءبىلدىردى. «زامانىمىز دۇرىلدەپ تۇرعان كەزدە قوناق شاقىرۋعا، قوناق كۇتۋگە قۇشتار-اق ەدى، جارىقتىعىم! ەندى قاراشى! ءمۇساپىر بولىپ وتىرىسىن!».

بۇقاكوزدىڭ قاسىنداعى اسا ۇقىپتى كيىنگەن (قارا كوستيۋم، اپپاق قارداي كويلەك، قىزعىلت گالستۋك) جىگىتتىڭ ءتۇر-ءتۇسى تانىس سياقتى كورىندى بۇعان. داۋكەننىڭ سۇقتانا قاراعانىنا قۋانىپ كەتكەندەي سۋمۇرىن ۇلى بۇقاكوز (اكەسىنە سۋمۇرىن دەگەن، ۇلىنا بۇقاكوز دەگەن ەسىم بەرگەن داۋكەننىڭ ءوزى ەدى) قيپاقتاپ، ءسال-ءپال ءۇنسىز وتىردى دا:

– اعا! – دەپ ءسوز باستادى بۇقاكوز. – تانىپ وتىرسىز با؟ تاعى دا مۇقيات، زەرتتەي قاراڭىزشى! قاراڭىزشى! – دەپ باستىرمالاتىپ كەتتى. سودان كەيىن ناساتتانا، ءماز بولىپ: – قاراڭىز. قاراپ الىڭىز! بىراق ءبارىبىر جىعا تانىمايسىز! – دەپ قۋتىڭداپ قويدى.

بۇل، شىنىندا دا، شىرامىتىپ وتىر. بىراق كىم ەدى؟ تانيتىن ءتارىزدى. تاپ باسىپ ايتا الماي وتىر. كىم ەدى، قۇداي-اۋ؟! ءوڭى تانىس قوي، تانىس.

– جارايدى! سىزبەن اكەم قۇرداس ەكەن دەپ، مەن تانتىپ كەتپەيىن! ءسۇيىنشى بەرىڭىز! بۇل جىگىت ءسىزدىڭ قىبىراي ەلىندەگى ناعاشىڭىز بەردىبەكتىڭ كەنجەسى! ەسىمى كەلدىبەك! – دەدى.

داۋكەننىڭ ميى شىڭ ەتە قالدى. كوزى قاراۋىتىپ، باسى اينالدى.

– ءبا-ءا-سە! – دەپ، ورنىنان كوتەرىلە بەردى. كوزىنەن جاس شىعىپ كەتكەنىنە قىسىلىپ تا ۇلگەردى. – بəسە دەيمىن-اۋ! بەردىبەكتى مەن اعا دەيتىن ەدىم عوي! بار بولعانى ەكى-اق جاس ۇلكەن بولسا دا! ازداپ اناڭا دا تارتىپسىڭ. مەنىڭ بىردەن تانىماي قالعانىم سول ەكەن، سول ەكەن! اكەڭ وزبەكستانعا كوشىپ كەتپەگەندە، ول ەكەۋىمىز ءبىر اۋلادا وستىك ەمەس پە؟! «قازاقستاننان كوشپەي-اق قوي، قاسىمدا بول» دەپ قانشا جالىندىم مەن وعان! بالالارىمىز جاتباۋىر بولىپ كەتەدى دەپ ايتپادىم با مەن وعان! ايتقامىن مەن وعان! ەندى، مىنە، ءبىر-ءبىرىمىزدى ارەڭ تانىدىق. مەنىڭ انارىم سەنەن ءتورت جاس كىشى ەدى عوي! سەن ونى كورگەن ەمەسسىڭ. كانە، ورنىڭنان تۇرشى! قايتا قۇشاقتاپ امانداسايىن!

داۋكەن كەلدىبەكتى قۇشاقتاپ تۇرعاندا بايقادى، ديۆاندا وتىرعان ءبۇبىشتىڭ كىرپىكسىز ۇلكەن دە ۇيالى كوزدەرىنەن ەكى سالا بولىپ جاس، كادىمگى ايەل ادامعا عانا ءتان مەيىرىم جاسى سورعالاپ، يەگىنە جەتىپ قالىپتى.

– سەنىڭ ماماڭ، سەنىڭ ماماڭ... مەنىڭ ەڭ جاقىن پəدروشكەم ەدى عوي... ساراتايىم امان با، ساراتايىم؟ سارا قايدا؟

ىستىق كوز جاسىمەن جۋىلعان ىستىق قاۋىشۋ جارتى ساعاتقا سوزىلدى. سودان كەيىن اماندىق-ەسەندىك سۇراسۋ، «اناۋ iنiڭ بار ەدى عوي، اناۋ قارىنداسىڭ بار ەدى عوي; ولار قايدا؟» دەگەن سياقتى سۇراق-جاۋاپتارعا جانە جارتى ساعات كەتتى. سودان كەيىن عانا داۋكەن بايقادى: ەكى جىگىت تىقىرشىپ، مازاسىزدانىپ، الدەقايدا اسىعىپ وتىر ەكەن. شايگە دە، ەتكە دە قارايتىن ۋاقىتتارى جوق سەكىلدى. مال سويۋ، قوناق بولىپ قونىپ كەتۋ دەگەنگە ەكەۋى دە شىر- پىر بولدى. ابىر-سابىر باسىلعان كەزدە، ەكى جاقتىڭ دا قۋانىشتان جارىلىپ كەتە جازداعان جۇرەكتەرى ورنىنا تۇسكەن كەزدە، كەلدىبەك «ەندى سەن سويلە» دەگەندەي بەلگى بەردى قاسىنداعى سەرىگىنە.

سوندا سۋمۇرىن ۇلى بۇقاكوز ەكى جانارى مايلانىپ، ەرەكشە شابىتتانىپ وتىرىپ، ءسوز مايىن تامىزىپ وتىرىپ، بىلاي دەدى:

– كوكو! – دەپ باستاسىن دا، قىزىل ءتىلىن جورعالاتا جونەلسىن ءبىر، جورعالاتا جونەلسىن. الىستان سەرمەپ، جۇرەكتەن تەربەپ، مىنا وتىرعان دوسىنىڭ انا تىلىنە شورقاقتاۋ ەكەنىن ەسكەرتىپ، ول ءۇشىن كەشىرىم سۇراپ الىپ، جوسىلتتى ءبىر دەيسىڭ، جوسىلتتى.

«قۇددى اكەسى ءتارىزدى شەلەكتەگى قارا سۋدان ساپىرىپ-ساپىرىپ سارى ماي الاتىن الاياقتىڭ ءوزى عوي مىنا سۋدىراق!» دەپ ءتۇيىپ قويدى داۋكەن. ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى، داۋكەننىڭ تۇسىنگەنى، ۇققانى: ءبىر اۋلادا بىرگە وسكەن ناعاشى اعاسى بەردىبەكتىڭ جاعدايى جامان ەمەس كورىنەدى، تاسكەنت توڭىرەگىندەگى قىبىرايلار (قازاقتىڭ ءبىر رۋى) سول كىسىنىڭ اشسا الاقانىندا، جۇمسا جۇمىرىعىندا ەكەن! «شەكارا اشىلسا، ايىبىمدى ارقالاپ بارارمىن!» دەپتى. «ازىرشە، مىنا وزبەك ماشينەسىن مەنىڭ ايىبىمنىڭ وتەۋى دەپ الا تۇرسىن! – دەپتى. – اماندىق بولسا «لاند كرۋزەر» دەگەن سۋداي جاڭا جاپوندى اپارىپ بەرىپ، جيەنىمنەن كەشىرىم سۇرايمىن!» دەپتى.

سونىمەن، نە كەرەك، داستارحان جايىلىپ، اسىعىس-ۇسىگىس ءبىر-ەكى پيالا ءشاي ءىشىپ، بۇلار سىرتقا شىقسا – اۋلا ىشىندە وزبەكتىڭ سۋداي جاڭا ماشينەسى تۇر! ەڭگەزەردەي-ەڭگەزەردەي ەكى جىگىت ءيىلىپ، تاعزىم ەتىپ، سۋداي جاڭا وزبەك ماشينەنىڭ ەسىگىن ايقارا اشىپ:

– كوكو، كانەكي، وتىرىڭىز! مىنەكي، كىلتىڭىز! يگىلىگىڭىزگە ءمىنىڭىز! – دەدى.

ول ەكى جىگىتتىڭ ايتقانى راس دەگەندەي بۇقاكوز دە باسىن شۇلعىپ-شۇلعىپ قويدى:

– كوكو! تۇلپارىڭىز قۇتتى بولسىن! – دەپ ءماز بولىپ تۇر. ناعاشى اعاسىنىڭ ۇلىن ءوزى تاۋىپ اكەلگەنىن سەزدىرىپ قويعىسى كەلگەندەي: – ءوزىڭىزدى پاپام ەكەۋىمىز ىلعي ماقتان تۇتىپ وتىرامىز! – دەپ، اۋزىنان شىققان لەبىزىن نىعىزداپ قويدى.

بۇلار تىلەكشىلەر عانا، ماشينەنى سىيلاپ تۇرعان مەن عوي دەگەندەي، اسا سەنىمدى، قورىتىندى ءسوزدى، ماڭعازدانا تۇرىپ، كەلدىبەك ءوزى قورىتتى:

– تاپسىرماڭىزدى ورىندادىم دەپ پاپامنان ءسۇيىنشى سۇرايمىن، كوكو! الگىندە ايتقان ۋادەم – ۋادە: استاناعا بارىپ كەلگەن سوڭ، ەڭ كۇشتى ماشينە «لاند كرۋزەردى» ءوزىم، ءوز اتىمنان سىيلايمىن! – دەپ توقتادى.

ول ءجاي عانا سىپايىگەرشىلىك ءسوز عوي دەپ ويلاعان داۋكەن:

– اماندىق بولسىن. اماندىق بولسا، ءبارى بولادى عوي! – دەپ باسىن شۇلعي سالدى.

3

ءبۇبىش ەكەۋى تاڭ اتقانشا ۇيىقتاي المادى. ۇيىقتايمىز-اق دەپ جاتادى. ۇيقى قاشىپ كەتكەن، دوڭبەكشىپ، اھىلاپ-ۇھىلەپ، قايتا تۇرادى. شاي قايناتىپ ىشەدى. بەردىبەك ناعاشىسىن ەسكە الادى. سارا قۇربىسىن ەسكە الادى. قايتا جاتادى، قايتا تۇرادى. تاڭ بوزارىپ اتقاندا ەكەۋى دە قالاي مۇلگىپ كەتكەنىن بىلمەدى. الدەكىم قاقپا سىرتىنداعى قوڭىراۋدى باسىپ تۇرسا كەرەك. ول جارىقتىقتىڭ، قوڭىراۋدى سولاي اتايتىن داۋكەن، ول جارىقتىقتىڭ داۋىسى قارلىعىپ قالعالى قاشان! مىڭق-مىڭق ەتەدى دە، قۇمىعىپ تىنادى. كيىنىپ، شايىنىپ، باستىق بولىپ تۇرعان كەزىندە قوقىرايعان باس كيىمنىڭ استىنا سىيماي قوبىراپ تۇراتىن بۇيرا شاشتى، بۇگىندە جۋاسىپ قالعان سارى-قوشقىل شاشتى... جۇرە سيپاي سالىپ، كۇڭكىلدەپ، كۇبىرلەپ، بارىپ، قاقپانى اشسا – سۋمۇرىننىڭ بۇقاكوزى ەكەن. جىمىڭ-جىمىڭ ەتەدى.

– كوكە! – دەيدى. – مەنىڭ دوسىم كەلدىبەك گەني عوي، گەني! ماعان تۇنىمەن ۇرىستى. «سەن، اقىماق، مەنىڭ ەسىمە نەگە سالمادىڭ؟» دەپ. «استانادا تۇراتىن انارعا نەگە بارىپ كەلمەسكە» دەپ... «داۋكەڭدى نەگە جالعىز بالاسىنا اپارىپ كەلمەسكە» دەپ! «داۋكەڭنىڭ زەينەتاقىسى قايبىر ماردىمدى دەيسىڭ! ءوزىمىز ۇشاققا ليۋكس بەلەت الىپ، ليۋكس قوناقۇيدەن ليۋكس ءنومىر الىپ، اكەسى مەن بالاسىن ليۋكس ىرىسترانعا اپارىپ، ءبىر جىرعاتىپ قايتپايمىز با» دەپ! – كەلدىبەك سولاي-سولاي كوسىلىپ ارەڭ توقتادى.

سونىمەن، نە كەرەك، كەلەسى كۇنى ءتۇس əلەتىندە ەكى جىگىت، ءبىر زەينەتكەر ۇشاقتىڭ تراپىنان ءتۇسىپ كەلە جاتتى. بۇلاردى، كەلدىبەك ايتقانداي، ليۋكس ماشينە كۇتىپ تۇر ەكەن. ليۋكس ماشينەنىڭ شوپىرى كەشە عانا داۋكەنگە وزبەك ماشينەنىڭ كىلتىن تاپسىرعان ەكى ەڭگەزەردىڭ ءبىرى ەكەن. ەكى ەڭگەزەردىڭ ەكىنشىسى ليۋكس كولىكتىڭ ارتقى ەسىگىن ايقارا اشىپ، الدىمەن داۋكەندى جايعاستىردى، سودان سوڭ كەلدىبەك ىزديىپ كەلىپ ورىن تاپتى، شوپىردىڭ قاسىنا بۇقاكوز وتىردى. سودان سوڭ عانا ەكى ەڭگەزەردىڭ ەكىنشىسى ءوزى جەڭىل قوزعالىپ، لىپ ەتىپ ورنالاسا قويدى. ورنالاسا قويدى دا:

– پوەحالي! – دەپ پارمەن بەردى.

بۇلاردى استانانىڭ ەڭ بيىك قوناق ءۇيى كۇتىپ تۇر ەكەن. داۋكەننىڭ «كۇتىپ تۇر ەكەن» دەيتىنى – بۇلاردىڭ ليۋكسى توقتار-توقتاماستان ەسىك الدىندا تۇرعان ليۋكس كيىمدى ليۋكس قىزمەتكەر تۇرا ۇمتىلىپ كەلىپ، ليۋكس ماشينەنىڭ جۇمساق ەسىگىن اشا بەرىپ:

– قوش كەلىپسىزدەر! – دەپ ايتىپ ۇلگەردى.

ليۋكس قوناقۇيدىڭ ليۋكس ءنومىرى تىم كەڭ ەكەن. «ۇشەۋىمىز دە وسىندا جاتارمىز» دەپ قورىتىندى جاساي بەرگەندە... تىم سىپايى ناعاشى كەلدىبەك:

– جيەن اعا، تاماقتانىپ الايىق... زاۋحاناعا بارامىز با؟ الدە ءبارىن وسىندا الدىرايىن با؟ – دەپ ىزديىپ تۇر. كەشەگى كەلمەسكە كەتكەن ومىرىندە، تالاي-تالاي ليۋكستەردى كورگەن داۋكەن بۇگىنگىنىڭ ليۋكسىن دە كورەيىن دەگەن ويمەن:

– رەستوران! – دەپ ادەيى اكتسەنتسىز ءتىل قاتتى. «مىنالار مەنى اۋىلدىڭ جامان-جاقىباي شالىنا اينالدىرا باستادى-اۋ!» دەپ، ىشتەي شيرىعىپ الدى. ەڭسەسىن كوتەرىپ، قومدانىپ قويدى.

رەستوران دا قۇلپىرىپ تۇر ەكەن. اسىرەسە توبەسىن ايتساڭشى، توبەسىن! كوگىلدىر اسپاننىڭ وزىمەن استاسىپ تۇر دەسە دە بولعانداي. اقىرىن-اقىرىن جىلجىپ بارا جاتقان قارا الا شابىر بۇلتتار تامساندىردى بۇنى.

ءوزىنىڭ داۋرەنى ءجۇرىپ تۇرعان كەزدەگىدەي-اق داۋكەن ەڭ قىمبات كونياكتىڭ ءبىر شىنىسىن تاۋىسىپ، ەكىنشىسىن اشقىزدى.

– ءبىزدىڭ زامانىمىزدا ەڭ قىمبات تاعام – بيفشتەكس دەگەن بولۋشى ەدى. مىنالارىڭ ول بيفشتەكستى ون وراپ الاتىن شىعار! – دەپ ءبىر قويدى. سودان كەيىن داۋكەن شىن كوسىلدى. قىزارا ءبورتىپ الىپ: – مىنا... مىنا وتىرعان كەلدىبەكتىڭ اكەسى بەردىبەك ەكەۋمىز نە كورمەدىك! نە ىستەمەدىك! – دەپ باستاپ، جاس كەزدەرىندەگى حيكاياتتارىن جىر عىپ ايتىپ وتىردى. ءوزى ايتىپ، ءوزى كۇلەدى، جارىقتىق. اناۋ ەكەۋى باس شۇلعىپ، جالعان كۇلىپ وتىرعانىن بايقار ەمەس. سۋمۇرىن ۇلى بۇقاكوزدىڭ مازاسىزدانىپ، قايتا-قايتا زالدان شىعىپ، قايتا كىرىپ، كەلدىبەكتىڭ قۇلاعىنا الدەنە دەپ سىبىرلاپ، كۇبىرلەپ، ينەنىڭ ۇشىندا (بۇل ورىس تىلىنەن الىنعان تەڭەۋ) وتىرعانداي قۇتى قاشىپ، سىرعاناقتاي بەردى.

كەلدىبەك ءتورتىنشى مارتە سىرتقا شىعىپ، قايتىپ كەلىپ، قۇلاعىنا سىبىرلاعاندا، كەلدىبەكتىڭ قاباعى ءتۇيىلىپ، ەڭسەسى ءتۇسىپ كەتكەنىن داۋكەن بايقادى، بىراق ءمان بەرمەدى. كۇنى وتكەن، قىزىعى ۇمىتىلعان زامانىنىڭ ەشكىمگە كەرەگى جوق جىرىن جىرلاي بەردى، جىرلاي بەردى.

سۋمۇرىن ۇلى بۇقاكوز بەسىنشى مارتە سىرتقا شىعىپ، قايتىپ كەلىپ، يىعىن قيقاڭ ەتكىزىپ، باسىن شايقاعان كەزدە كەلدىبەكتىڭ ۇنجىرعاسى ءتۇسىپ، قاباعى تۇنەرىپ كەتتى. جيەن اعاسىنىڭ تاۋسىلماس جىرىن دوروكىلەۋ ۇنىمەن ءۇزىپ جىبەرىپ:

– جارايدى، اعا! اڭگىمەڭىزدىڭ قالعانىن نومىرگە بارىپ جالعايىق! – دەدى.

«نومىرگە بارىپ جالعايىق» دەۋىن دەگەنمەن، بۇنى اپانداي بولمەگە كىرگىزىپ جىبەرىپ، وزدەرى عايىپ بولدى. جارتى ساعاتتاي ۋاقىت وتكەندە سۋمۇرىن ۇلى بۇقاكوز، قولىندا ەكى شىنى قىمبات كونياگى بار، مينەرال سۋلارى بار، وڭكەڭدەپ جەتىپ كەلدى.

– اعا، كەشىرىڭىز! كەلدىبەكتى ۇلكەن ءبىر باستىق شاقىرىپ كەتتى. مەن دە ءبىرازدان سوڭ سوندا بارامىن. سىزبەن ازداپ وتىرا تۇرايىن، – دەپ مايموڭكەلەدى.

ازداپ وتىرا تۇرعانىمەن، الدەنەگە تىقىرشىپ مازاسى كەتتى. قولىنا ۇستاپ وتىرعان قالتافونىنا قايتا-قايتا قارايدى. بۇل كەكەتە ويلاپ قويدى: «بۇنى بىرەۋ ىزدەسە – قوڭىراۋ شالادى ەمەس پە؟ سونى دا بىلمەي مە؟!». ءبىر كەزدە قالتافونى قىسقا عانا زىڭ ەتتى دە، ءۇنى ءوشتى. سۋمۇرىن ۇلى بۇقاكوز شوق باسىپ العانداي ورنىنان اتىپ تۇردى.

– ال، كوكە، مەن كەتتىم! باستىق شاقىرىپ جاتىر... – دەدى. بۇقا كوزى مۇلدە الارىپ كەتكەن.

«مەنى كوكەلەپ الىپ كەلگەن مىنا ەكەۋدىڭ ارەكەتى جۇمباق بولا باستادى ما، قالاي؟» دەپ، قىسقا عانا ويلادى دا قويدى. داۋكەن ۇزاق ويلاي المايتىن. بار ءومىرى، بار تىرلىگى تەرەڭ دە ۇزاق ويلانۋ دەگەن قاسيەتتەن جۇرداي عىپ تاستاعان ەدى. «تاڭ اتسىن. اناردى تاۋىپ الايىن. ار جاعىن كورە جاتارمىز! سولاي ەمەس پە؟» دەپ جاڭا بوتەلكەنىڭ تىعىنىن ءوزى بىلەتىن، ءوزى داعدىلانعان ادىسپەن وپ-وڭاي اشىپ الدى دا، الدەكىمدى كەكەتكەندەي، الدەكىمدى مۇقاتقانداي جىميىپ، pۇمكەگە قول سوزدى.

4

قانشا كەش جاتسا دا، تاڭعى التىدا وياناتىن داعدىسى. وياندى. جۋىندى-شايىندى. «مىنا اپانداي ەكى بولمەنىڭ ءرا-ءاا-ءھاتىن (راحات دەگەن ءسوزدى داۋكەن سولاي ايتاتىن) ءبىر كورەيىن!» دەپ ءتۇيدى قىرما ساقال كەيىپكەرىم. بۇنى استاناعا قوياردا-قويماي الىپ كەلگەن ەكى جىگىتتەن حابار-وشار بولماعان سوڭ، جارىقتىق، توپىراعىڭ تورقا بولعىر كەڭەس وكىمەتىنىڭ كەزىندەگى داعدىسى بويىنشا، ەلەكتر شاينەككە شاي قايناتىپ، اسىقپاي-ساسپاي وتىرىپ، تاماق ءجىبىتتى. شايدىڭ الدىنان، ارينە، ءبىر رۇمكەنى قىلعىتىپ جىبەرگەن... ءبىرىنشى رۇمكە جەتىمسىرەپ قالماسىن دەپ، ونىڭ قاسىنا سەرىگىن جىبەردى. «ەر كەزەگى ۇشكە دەيىن» دەگەن ماتەلدى دە ۇمىتقان جوق. ءبىرازدان كەيىن كوڭىلدەندى. تىلبەزەر جالعادى. سوڭعى حاباردى كورمەيتىن. كورە قالسا، جىنى كەلىپ، اشۋلانىپ، قوزىپ كەتەتىن. سوندىقتان دا ءوزى داعدىلانعان كانالدى تەز تاۋىپ الىپ، ءانشى-بيشىلەردى قىزىقتاي باستادى.

«قىزمەتىڭ قاي جەردە؟» دەپ ءبىر مارتە بۇل اناردان سۇراعاندا، ىنجىق نەمە: «ونى قايتەسىڭ، پاپا!» دەپ قىلجاقتاپ قويعان. «ايتساڭشى-ەي!» دەپ، بۇل قادالا تۇسكەندە، ۇلى: «ءبارىبىر تۇسىنبەيسىڭ، پاپا!» دەپ قاشقالاقتاي بەرگەن. «ءاي، كۇڭكيگەن ۇلىم-اي، مəتيمəتيكا دەگەن شيماي-شاتپاقتان باسىڭدى كوتەرمەيتىن ەدىڭ، رەۆيزور شىعارسىڭ!» دەگەنى بار بۇنىڭ. سوندا انار: «سىزگە مەنىڭ قىزمەتىم كەرەك پە، ءوزىم كەرەكپىن بە؟» دەپ، جاس كەزىندەگى ءبۇبىش سياقتى جىمىسقىلانا جىميعان. «اكەگە تارتپاي، اناسىنا قاراي قيسايعانىن قاراشى، كۇشىكتىڭ!» دەپ ءبىر قىجىرتىپ قويعانى بار داۋكەننىڭ. سول ەسىنە ءتۇستى. «مەيلى دە، قاتارىنان كەم قالماي، امان جۇرسە بولعانى. تەك قانا، تەزىرەك ۇيلەنىپ، ءبۇبىش ەكەۋىمىزگە نەمەرە سۇيگىزسە بولعانى».

ءسويتىپ، كەيىف قۇرىپ وتىرعاندا، ليۋكس بولمەنىڭ ەسىگىن لاقتىرا اشىپ، سۋمۇرىن ۇلى بۇقاكوز كىرىپ كەلسىن. كىرىپ كەلسىن دە، بۇقا كوزى الارا ءتۇسىپ، تەرشىپ تۇرعان تامپىك مۇرنىن اقشىل كəستۇمىنىڭ جەڭىمەن بiر ءسۇرتىپ قويىپ:

– كيىنىڭىز، كوكو! ءجۇرىڭىز، كوكو! كەتتىك، كوكو! – دەپ بۇنى اسىقتىرا باستادى.

– جاۋ قۋىپ كەلە مە سەنى؟ – دەپ مىسقىلداي، ورنىنان كوتەرىلە بەردى بۇل.

– جاۋ دەيسىز-اۋ، كوكو، جاۋدان دا جامان! ۇلكەن باستىق كۇتىپ وتىر، كو-ءو-كو-ءو! – دەپ اپتىعىپ تۇر سۋمۇرىن ۇلى بۇقاكوز.

بۇنى سونشاما اسىقتىرىپ الىپ شىققانىمەن، بەردىبەك ۇلى كەلدىبەك اسىعىستىق تانىتپادى. ول بۇنىڭ قولىنان بەكەم ۇستاپ الىپ، نارەستەدەي جەتەلەپ اكەلىپ، ليۋكس ماشينەگە وتىرعىزدى. ليۋكس ماشينەگە وتىرعىزىپ الىپ، الدەبىر باتىردىڭ باسىنان ۇشىپ كەتىپ، قارا جەرگە قۇلاپ تۇسكەن دۋلىعا ءتارىزدى بييىك دۇكەنگە الىپ كەلدى. الىپ كەلدى دە، سول جەتەلەگەن قالپى ەكىنشى قاباتقا كوتەرىلدى. سول ارادا ەركەك ادامدارعا ارنالعان كيىم ساتىلادى ەكەن، اسىقپاي ءجۇرىپ، بەردىبەك ۇلى كەلدىبەك وتە قىمبات كوستيۋم اپەردى داۋكەڭە.

– بۇنىڭ نە؟ – دەپ ەدى بۇل، بەردىبەك ۇلى كەلدىبەك، ءسال قىسىلا تۇرىپ:

– بۇل – ناعاشىڭىزدىڭ تاپسىرماسى! – دەدى. – ول كىسى ءسىزدى تاۋىپ العانىما ءجۇد-ءدا ريزا! اماندىق بولسا، بيىل كۇزدە ءوزىم ىزدەپ بارامىن دەپ وتىر! – دەپ قىسقا قايىردى.

قىمبات كوستيۋم، قىمبات كويلەك، سىقىرلاعان سۋ جاڭا تۋفلي كيگەن بۇرىنعى باستىق، بۇگىنگى زەينەتكەر داۋكەن، دالادا قالعان قايقى قىلىشتاي سوزىلعان بيىك ءۇيدىڭ الدىندا تۇرىپتى. ماڭدايشاسىنا قاراپ ەدى: ءىرى-ءىرى ارىپتەرمەن «ءۋازiرياتتار عيماراتى» دەپ جازىلىپتى.

بۇلار سالتانات ساتىسىمەن جوعارى كوتەرىلدى. ىشكە كىردى. ماگنيت ەسىكتىڭ الدىن كەس-كەستەپ ەكى ساقشى تۇر ەكەن.

– قايدا؟ – دەدى، قىز با، ايەل مە، ايتەۋىر ساقشى.

– ءبىز داۋكەن ۇلى انارعا بارامىز! – دەپ قاتقىل ءتىل قاتتى سۋمۇرىن ۇلى بۇقاكوز. – ول كىسى «ساعات ۇشكە كەلىڭىزدەر. پروپۋسك جازىپ قويامىن» دەگەن، – دەپ لىپ-لىپ ەتە قالدى تاعى دا.

ايەل مە، الدە قىز با، ايتەۋىر ساقشى الدەبىر داپتەردى اشىپ، ۇزاق ءۇڭىلدى. سودان سوڭ كەسىپ ايتتى.

– داۋىلباي ۇلى داۋكەن، بەردىبەك ۇلى كەلدىبەك، كىرىڭىز، – دەپ، دىك-دىك ەتە قالدى، قىز با، ايەل مە، ايتەۋىر ساقشى. سۋمۇرىن ۇلى بۇقاكوزدىڭ ونسىز دا بادىراق جانارى شاراسىنان شىعىپ كەتە جازدادى.

– مەن شە؟

– ءسىز تىزىمدە كورسەتىلمەپسىز! – دەپ كەسىپ تاستادى فورماسى وزىنە جاراسقان قىز با، ايەل مە، ايتەۋىر ساقشى. داۋكەن سوزگە ارالاسايىن دەپ وقتالىپ ەدى، بەردىبەك ۇلى كەلدىبەك بۇنىڭ قولىنان قاتتى ۇستاپ الدى دا، جەتەكتەي جونەلدى. سول جەتەكتەگەن قالپى، ليفتىگە وتىرعىزدى، سول جەتەكتەگەن قالپى ون ءبىرىنشى قاباتقا كوتەرىلدى، سول جەتەكتەگەن قالپى ءۇزۇۇۇن دالىزبەن ءجۇرىپ-ءجۇرىپ كەلىپ... «توراعا ورىنباسارى داۋىلباەۆ انار داۋكەنۇلى» دەگەن كابينەتتىڭ كىرەبەرىسىنە ءبىر-اق توقتاۋعا مۇرشا بەردى.

– اناۋ بايعۇس قالىپ قويدى عوي... – دەپ سەنىمسىزدەۋ كۇبىرلەپ ەدى بۇل، اناۋ:

– ونى قايتەسىز، اعا، ول كەيىن... كەيىن... – دەپ، ناعاشىلارىنا ءتان ءدوڭ مۇرىنىن ءشيىردى بەردىبەك ۇلى كەلدىبەك.

ات شاپتىرىم كىرەبەرىس بولمەدە وتىرعان وتە قاتتى بويانعان ۇزىن سيراق قىز:

– سىزدەر... – دەپ، ورنىنان كوتەرىلە بەرگەندە، بيىك ەسىك سەرپىلىپ اشىلىپ، ىشتەن... بيىك تە شيديگەن داۋكەنۇلى انار شىعا بەردى. شىعا بەردى دە:

– پاپا! – دەپ، جۋان دىڭگەككە وراتىلعان شىرماۋىقتاي يرەلەڭدەپ كەلىپ باس سالدى. – پاپا!

اكەسىن ابدەن ساعىنعان با، قالاي، انار داۋكەننىڭ قولىنان جەتەكتەپ الىپ، ىشكە كىرگىزىپ، دەرمانتينمەن قاپتالعان قارا ەسىكتى جاۋىپ الدى. اڭىرىپ تۇرىپ قالعان كەلدىبەك، باستىعى شىعا كەلگەندە قارعىپ تۇرىپ، سىلەيىپ قالعان ۇزىن سيراققا قارادى، ۇزىن سيراق «مەن قايدان بىلەيىن» دەگەندەي جۇپ-جۇمىر يىعىن قيقاڭ ەتكىزدى دە، ورنىنا جايعاسا بەردى. ىڭعايسىز جاعدايدا قالعانىن سەزگەن كەلدىبەك امالسىز كوپ ورىندىقتىڭ بىرىنە جامباستاي جايعاستى.

قانشا جىلدان بەرى كەزدەسۋدىڭ ءساتى تۇسپەگەن اكەلى-بالالى ەكەۋدىڭ العاشقى ءتىل قاتىسۋى ىلعي ءبىر وداعاي سوزدەر مەن لەپ بەلگى، سۇراق بەلگىلەردەن تۇرعاندىقتان، ول ون-ون بەس مينۋتتى وتكىزىپ جىبەرەيىك. ەكى جاقتىڭ دا ەكپىنى باسىلىپ، ەكى جاق تا ساباسىنا تۇسكەن كەزدە اكە جاعى تەز ءجىبىدى.

– جارايدى. ساعىنعان اكە، ساعىنعان انا نە دەمەيدى، ارتىق كەتسەم – ءتۇسىن مەنى، – دەپ قىمبات ديۆانعا جامباستاي بەردى بۋرىلباس.

– ءتۇسىندىڭىز عوي؟ كەشىردىڭىز عوي؟ – دەپ يرەلەڭدەپ كەلىپ، «ماعان وسى دا جەتەدى» دەگەندەي، ديۆاننىڭ قۇلار شەتىنە ءدۇم ءىلدى كىرپىباس.

ەكەۋىنىڭ دە كوڭىلى ورنىنا تۇسكەن كەزدە، اكە ۇلىنا قادالا قاراپ:

– مىناۋىڭ نە، مىناۋىڭ؟ – دەپ مىناۋ اپانداي كابينەتتى وڭ قولىمەن قۇلاشتاي «سىزىپ»، مەڭزەپ ءوتتى. — وسى... ءوزى... مىنا سەنىڭ... مىنا سەنىڭ ءوز كابينەتىڭ بە؟

كىرپىباستىڭ وزىنە عانا جاراساتىن جاياۋ قىلجاعى بار ەدى، سول داعدىسىنا سالىپ:

– نەمەنە، تىم تار ما ەكەن؟ – دەدى جىميىپ. – ءمينيسترىمنىڭ كابينەتى بۇدان ۇلكەن ەمەس...

– ءمينيسترىڭ الگى... اناۋ ما؟ – بۋرىلباس ۇلىنا ريزا كوڭىلىن جاسىرماي، ءمينيستردىڭ اتى-ءجونىن بۇزباي اتادى. – سول عوي؟

– ءيا. سول!

– وووو! جامان ورنالاسپاپسىڭ، جامان بالا! – سودان كەيىن عانا بۇنى استاناعا الىپ كەلگەن ەكى جىگىت ەسىنە ءتۇستى. – الگى مەنى الىپ كەلگەن ەكى جىگىت بار ەدى عوي؟ ولار نەگە كىرمەگەن؟

– ولاردى مەن كىرگىزبەدىم، – دەپ جىميدى انار. بارلىق اتا-اناعا ءتان سىن كوز ۇلىنىڭ ەكى جاعى سۋالا باستاعانىن، ەكى كوزى شۇڭىرەيىپ، جانارى باسەڭسىپ قالعانىن بايقادى. بايقادى دا، جۇرەگى مۇزداپ سالا بەردى.

– كۇيىڭ قاشىپ كەتىپتى، ءالى ۇيلەنبەگەنسىڭ-اۋ، شاماسى؟

– ۇيلەنەتىن بولسام، مامام ەكەۋىڭىزدىڭ الدىڭىزدان وتەر ەدىم عوي. كىساپىر بولىپ كەتكەن جوق شىعارمىن. ءوز اقشاما ەكى بولمە ءۇي ساتىپ العانمىن. سوندا تۇرىپ جاتىرمىن. ماماڭ ەكەۋىڭىزدى سوندا كوشىرىپ السام با دەگەن نيەتىم بار...

– قوي، ونداي ءسوز ايتپا! كەلىننىڭ قولىنا قاراپ وتىراتىن داۋكەن مەن ءبۇبىش جوق! ايتپا وندايدى! ودان دا تەزدەتىپ ۇيلەن. ءبۇبىش ەكەۋىمىزگە نەمەرە سۇيگiز! ۆوت ۆ چەم ۆوپروس! — دەپ، باستىق بولىپ، توبەسىمەن كوك تىرەپ تۇرعان كەزدەگى ءبىر ماتەلىن كولدەنەڭ تارتتى. سودان كەيىن، كەنەت وزگەرىپ، استاناعا قالاي كەلگەنى، نەگە كەلگەنى ەسىنە ءتۇسىپ، قاتۋلانىپ، ءبىراز ۇندەمەي قالدى دا:

– مەنىڭ تۋعان ناعاشىم ساعان تاعا بولادى. سونىڭ تۋعان ۇلى – سەنىڭ دە باۋىرىڭ. سونىڭ ساعان ءبىر بولار-بولماس ءىسى ءتۇسىپ تۇر ەكەن. ءوزىڭ ءتارiزدi ەكi زام قول قويىپتى. سەنىڭ قولىڭ بولسا، مينيستر قول قويامىن دەپتى. سەنىڭ دە زام ەكەنىڭدى مەن قايدان بىلەيىن! شتيرليتس بولىپ كەتكەن ءوزىڭ عوي... سوعان قولىڭدى قويىپ بەرە سال! نەڭ كەتەدى؟ باۋىرىڭ عوي! ماعان «ىلاڭ كۇرزى» دەگەن سۋداي جاڭا ماشينە مىنگىزەم دەپ وتىر!

كوڭىلدەنىپ وتىرعان اكە بالاعا سونداي قولقا سالدى. بالا تۇلكىدەي جىميىپ، جۇمساق ۇنمەن جاۋاپ بەردى.

– پاپا! – دەدى ول. – قولقاڭىزعا قۇلدىق! – دەدى ول. – اكە بۇيرىعى – بالاعا زاڭ! – دەدى ول. (سول ساتتە، سول ءبىر قاس قاعىم ساتتە اكە ورنىنان قوپاڭداپ، ءىرى تىستەرىن اقسيتا كۇلىپ ۋلگەردى. ۇلىنا «باسە!» دەپ ايتپاقشى ەدى...) – اكە بۇيرىعى بالاعا – زاڭ! – دەدى ول تاعى. – بىراق اكە ءسوزى مەملەكەت مۇددەسىنە قارسى جۇرمەيدى عوي! سولاي ەمەس پە، پاپا؟! – دەدى ول. جىميىپ، كوزى كۇلىمدەپ وتىرىپ ايتتى ول.

بۇندايدى كۇتپەگەن اكە ورنىنان قارعىپ تۇرسىن، قارعىپ تۇرسىن دا، ۇلىنا تونە قادالىپ:

– نە دەپ وتىرسىڭ سەن! — دەسىن. – ەسىڭ دۇرىس پا؟ – دەسىن. – بۇگىندە ەكىنىڭ ءبىرى... ەكىنىڭ ءبىرى دەپپىن-اۋ، ىسپلوش ي ريادوم سولاي جاساپ جاتقان جوق پا؟ – دەسىن، اشۋ-ىزانىڭ باس بىلمەيتىن اساۋىنا مىنگەن كەزدە ول ورىسشالاپ كەتەتىن، سول داعدىسىمەن الگى تىركەستى قايتا قايتالادى: – ىسپلوش ي ريادوم سولاي ەمەس پە؟

– سولاي ەكەنى – سولاي... – دەپ مويىندادى انار. – بىراق مەن، جانە انگليادان، فرانتسيادان، گوللانديادان وقۋ ءبىتىرىپ كەلگەن بەس جىگىت، ونداي باسسىزدىقتىڭ تامىرىنا بالتا شابامىز دەپ، ءبىر-بىرىمىزگە انت بەرىسىپ كەلگەنبىز... تاك چتو، پاپا، ءسىزدىڭ ناعاشىڭىز بۋىنسىز جەرگە پىشاق ۇرماسىن!

سول ساتتە عوي، سول ساتتە، قاس پەن كوزدىڭ اراسىنداي ساتتە، اشۋدىڭ تانكىسىنە مىنگەن اكەنىڭ ءوز ۇلىنا، جالعىز ۇلىنا:

– يديوت! ەسۋاس! – دەپ ايقايلاپ جىبەرگەنى. – ول ناعاشىم ماعان «ىلاڭ كۇرزى» سىيلايمىن دەپ سالەم ايتىپ جىبەرگەن ەدى عوي... – ىلە-شالا: – يديوت-اۋ، ەسۋاسىم-اۋ... – دەپ، ءۇنى جۇمسارىپ، قىمبات ديۆانعا سىلق ەتىپ وتىرا كەتكەنى...

– راس، ءبىز ازبىز، ازىرشە ازبىز. بىراق ءبىزدى قورعايتىن پروكۋرورىمىز بار.

– پروكۋرور دەيدى... ەسۋاس! بىلەمىز عوي پروكۋروردىڭ قانداي بولاتىنىن...

– ءسىز مەنى دۇرىس تۇسىنبەدىڭىز، پاپا... ءبىزدىڭ پروكۋرورىمىز مىناۋ... كومپيۋتەر! – دەسىن سوندا جاس باستىق، وتىرعان ورنىنان كوتەرىلە بەرىپ: –وسى! وسى ءبىزدى قورعايدى، – دەسىن قورازدانىپ...

– ويبۇي، قاراعىم-اي... شەت ەلدەن وقۋ ءبىتىرىپ كەلىپ، ەل قاتارىنا قوسىلدى ما دەپ جۇرسەم... «ايداعانىڭ بەس ەشكى، ىسقىرىعىڭ جەر جارادىنىڭ» ءوزى ەكەنسىڭ عوي. بەسەۋىڭ بەس شەرتكەننەن قالمايسىڭ عوي، قيالي بالام-اۋ! – دەپ كۇرسىندى كوپتى كورگەن اككى قوراز.

جاس قوراز ساسار ەمەس. ورنىنان كوتەرىلىپ، نىق-نىق باسىپ جەتىپ باردى دا، كومپيۋتەردىڭ الدەبىر تەتىكتەرىن باسىپ-باسىپ قالدى.

– كەلىڭىز، كورىڭىز! مىنە، ول «ناعاشىڭىزدىڭ» قولىندا جۇرگەن پاپكا. وسىدان ەكى جىل بۇرىن، قىزىلوردا قالاسىندا تۇرعىن ءۇي سالامىز دەپ، قىرۋار قارجى العان. تۇرعىن ءۇيدىڭ شۇڭقىرىن دا قازعان... سودان كەيىن شەت ەلگە اقشانى اۋدارىپ جىبەرىپ، ءوزى ۇشتى-كۇيلى جوق بولىپ كەتكەن. ءبىز تاپقان مالىمەتكە قاراعاندا، ول بۇگىندە سەربيادا جاسىرىنىپ ءجۇر. ءبىر دەڭىز. ودان كەيىن ول فيرمانى، اتىن وزگەرتىپ، ءسىزدىڭ ناعاشىڭىز ءوز قولىنا الدى. ءسىزدىڭ ناعاشىڭىز قازاق-قىتاي شەكاراسىندا جىلميىپ ءجۇردى. العاش قاتتى بايىدى. بىراق ونىڭ سەنگەن قۇدايى ءىستى بولىپ، تۇرمەگە تۇسكەن سوڭ... ەندى شىمكەنت جاقتى شيىرلاپ ءجۇر. ءبىر وكىنىشتىسى، ول – ءسىزدىڭ ناعاشىڭىزدىڭ ءۇشىنشى ۇلى ەكەنى راس!

كارى قوراز العاش، ەسىنەن اداسقانداي، ءبىراز ماڭگىرىپ وتىرىپ قالدى. بىراق ءوز-ءوزىن تەز قولعا الدى. كەلدىبەك اۋلاعا اكەلىپ قويعان سۋ جاڭا وزبەك ماشينە ەسىنە ءتۇستى، «ونى قويشى!» دەپ وزبەك ماشينەنى كوڭىل تورىنەن سىزىپ تاستاپ، ونىڭ ورنىنا «ىلاڭ كۇرزiنi» جايعاستىردى. «ءبىزدىڭ اۋىلدا ماشينە ءمىنىپ جۇرگەندەر كوپ، جىرتىلىپ ايىرىلادى، ال «ىلاڭ كۇرزى» ءمىنىپ جۇرگەن ەشكىم جوق! تاك، شتو...». جالعىز ۇلىنىڭ جەتەسىزدىگىن ويلاپ، قانى قايناپ كەتتى.

– سوندا سەن مىنا مەنىڭ، كەڭەس قۇلاعان سوڭ كۇرەسىندە قالعان اكەڭنىڭ، «ىلاڭ كۇرزى» ءمىنىپ، اناۋ مۇگەدەك بولىپ قالعان شەشەڭدى وتىرعىزىپ، توي-تومالاققا «مەن باياعى داۋكەنمىن!» دەپ بارىپ جۇرگەنىنە قارسىمىسىڭ؟ – دەپ كىجىنىپ، ورنىنان اتىرىنىپ تۇردى. – ءيتتىڭ يتaقايى سولاي بايىپ جاتقان جوق پا بۇگىندە؟! كورىپ ءجۇرمىز عوي ءبارىن! ەسىڭدە بولسىن، ەل قۇلاعى ەلۋ، ۇرلىقتىڭ ءىزى سايراپ جاتادى. تاك شتو... سەن وندايدى قوي، داباي! قول قويىپ بەرە سال! نەڭ كەتەدى!

جاس قوراز تايسالار ەمەس.

– ۇياتتى قايدا قويامىن، پاپا؟! ۇياتتى؟!

ءالى دە اتىرىنىپ تۇرعان كارى قوراز:

– و-و-وي-بۇۇۇي... –دەپ، جۇمساق ديۆانعا وتىرا كەتتى. – ءاي، سوقىر! ءاي، يديوت! ءاي، ەسۋاس! كوزىڭدى اشىپ، اينالاڭا قاراساڭشى! ءاي، كورسوقىر! كرۋگوم ۇرلىق ەمەس پە؟! سول ىندەتتى سەن، مىنا مۇرىنبوق، ءوزىڭ سياقتى اناۋ بەس مولوكوسوس تىيماق پا! ءويدويت دەگەن-اي! ءويدويت، الپامىسىم-اي! ءويدويت، يساتاي-ماحامبەتىم-اي! ءويدويت، تولە بي، قازىبەك بي، ايتەكە ءبيىم-اي! شىلتيگەن كۇرەسكەرىم-اي! ءبىز بەسەۋمىز دەيدى! انتالاپ جۇرگەن ارامداردىڭ قانشاۋ ەكەنىن بىلەسىڭدەر مە؟ ءبارىنىڭ موينىندا گالۇستۇك! جىلميىپ-جىلميىپ وتىرعان جوق پا تىلبەزەردىڭ تورىندە؟ ءوي، يديوت! ءوي، جەتەسىز! ءوي، ەسۋاس! سەن سياقتىلاردى ءبىر-اق شەرتىپ، جوق قىلىپ جىبەرىپ جاتقان جوق پا، ەي، يديوت؟ ەي، ەسۋاس!

كارى قوراز جۇمساق ديۆاننان قايتادان تۇرىپ كەتىپ، جاس قورازدى شوقىپ تاستارداي، تاپتاپ تاستارداي قاسىنا جەتىپ بارعانىن ءوزى دە بايقاماي قالعان ەكەن. ەسىن ەندى جيىپ قاراسا، بالا قورازدىڭ ابىرجىپ-ساسار ءتۇرى جوق، ىرجيىپ كۇلىپ وتىر... وزىنە جاراسپايتىن اۋماقتى جۇمساق قىزمەت ورىندىعىندا.

– ەششە ىرجيىپ كۇلەدى مىناۋ ەسۋاس! مىناۋ يديوت! – دەپ كارى قوراز سىلق ەتىپ ديۆانعا وتىرا كەتتى. وتىرا كەتتى دە، ءوزى دە ىرجيىپ كۇلىپ جىبەردى.

– ءداسىبيدانيا، «ىلاڭدى كۇرزى!» – دەپ توقتادى.

بىراق ۋاقىت توقتاعان جوق، ارينە.

توقتامايدى دا.

اكىم تارازي

Abai.kz