(پوەما)

 ى

كىم ەكەن

ۋىسىندا ساۋدىراتىپ

تابيعاتتىڭ بار اسىلىن،

جارقىراتا قويعان،

ادام جانىنىڭ قۇپياسىن جاسىرىن؟

 

قانداي اقىل-وي ول

ءجۇز جىلىڭنان اسىپ،

تۇرعان ءالى سونداعىداي

التىن نۇر شاشىپ!

 

بىلمەيمىن،

ءوڭىم بە، ءتۇسىم بە؟

تاڭ قالامىن،

پوەزيانىڭ وسى كۇشىنە!

 

كەيدە ءبىر شىتىرمان  –

ۇيقىڭ اشىلىپ،

ميشا بىلىعادى،

سان ساققا ويىڭ شاشىلىپ.

 

نە ءبىر ەلەستەر،

الدە اقىندىق قيال.

شەت-شەگى جوق،

جۇدىرىقتاي باسىڭا ول

قايتىپ سيار!؟

 

جەردەمىن بە ياپىر-اۋ، وسى مەن،

كوكتەمىن بە؟

جەردە بولسام  –

تارتۋ كۇشى ازايىپ;

ەبەلەكتەتىپ جۇرگەندەي

ەرتەگى مە، الدە فانتازيا ما عاجايىپ.

كوكتە بولسام،

بۇلت ۇستىندە،

قالماسام بولدى عوي ايتەۋ،

كۇلكىسىنە.

 

توزاق پەن جۇماقتىڭ ەكى اراسى،

جەر دەيدى عوي قوڭىرجاي.

تۇرادى دەيدى مۇندا

اقىندار ىڭعاي.

 

سالقىن سامال باياۋ ەسەدى،

جاعالاي وتىرىپ،

تىنباي گۋلەسەدى.

 

ءبارى اقىن با دەيمىن،

ءجۇز قارالى

و دۇنيەگە كەتكەندەر

قالاماقى الىپ،

بۇل دۇنيەدە تىرلىك ەتكەندەر.

 

ارىعى – ارىقتاي،

سەمىزى  – سەمىزدەي.

اتالىپ جاتىر ءبارى دە،

سەن كىم دەگىزبەي.

 

ولەڭ جازعاندار دا وتىر

قويدى ماقتاپ.

جازباسا بولا ما

قويشىلار ەلىنىڭ ءۇمىتىن اقتاپ.

 

دەيدى ول ءوزى دە مارسيىپ:

«قوي سەكىلدى

قالامىم دا ايىر تۇياق،

سوندىقتان

جۇگىرتەمىن ماڭىراتىپ».

قوزداتادى-اي كەپ سودان ەركىن ءسوزدى

ولەڭ جولدارىن قوزىداي جامىراتىپ.

باستەسە قالادى ونىمەن تاعى ءبىرى

وگىز بەن ادامدى،

جۇگەرى مەن بيدايدى قاتار قويىپ:

«پوەزيا دەگەن سول  –

قامپيىپ تۇرسا بولدى عوي قارنى تويىپ».

 

تۇيەلەر، اتتار، بۇلىق-سوقالار

قالمايدى بىردە-ءبىرى

كەلە قالدى ۇيقاسىپ.

قازىلا قالادى توعاندار دا

ءوز-وزدەرىنەن جىر بولىپ،

اتىز-ارىقتاردا سۋ تاسىپ.

 

ىلعي وسى

وقيدى-اي كەپ ەلىرىپ،

زەرىگۋدەن بە، جوق، الدە الاعىزۋ  –

ءوز تىزەسىن ءوزى كەمىرىپ.

 

شىركىن سابازدار-اي،

باياعى سول بەينەسى.

كەڭ دە ەمەس، تار دا ەمەس،

ءوز قۇرساعىنا ءوز جەيدەسى.

 

ۇشقالاقتارى دا بار،

ءسوز بەرمەي;

قۇداي الدىندا دا،

اباي الدىندا دا

باياعى مىنەزىنەن وزگەرمەي.

 

ءجۇرىپ تۇر،

ماقتانىپ ەسىرۋگە،

ءبىر قوڭىرجاي تارلىق ەتەتىندەي،

شىرەنىپ كوسىلۋگە.

 

ەستىلىپ قالدى سوندا،

مالەكسوس دەگەن ءبىر ءسوز.

ورناي قالدى جىم-جىرتتىق،

ءدال سول كەز.

 

وڭاي ما،

اتانىڭ سىنىنان ءوتۋ  –

دانىشپان، قىراعى.

جول قالسىن ونىڭ قاسىندا،

پەرىشتەلەردىڭ سۇراعى.

 

ءبىر قاراپ قويدى ۇلى ادام،

سول دا جەتەر.

ۇيات بولسا ەگەر

ۇيات بولماس ەدى ودان وتەر.

 

قىزىق قوي،

ءبىر عاسىر الدىندا

اباي ءوزى كورگەن،

قۇداي-وۋ،

سول ادامدار ما

الىگە دەيىن جۇرگەن؟!

 

از ەمەس جاڭا بەلگىلەر دە:

اسىعىس كەتكەندەر

مىسالى: اۆانساسى الىنباي.

ەندى بىرەۋلەرى

جۇرە تۇرسا بولاتىن ەدى

اراققا سالىنباي.

 

اپىر-اۋ،

مىنا بىرەۋ داڭعوي اقىن

مازاسىن الدى-اۋ

جامبىلدىڭ قاسىنداعى،

جاسى جۇزگە جەتپەسە دە

ادام ەدى ول پايعامبار جاسىنداعى.

 

جىلجىپ كەتتى قاريا،

جىراۋلارعا جاقىن بارىپ،

تىنىشتاعانداي بولدى ەندى ءبىر ءسات،

سول قاتاردان ورىن الىپ.

 

ءۇنسىز ەدى ءبارى دە

شىركىن ماڭعازدار-اي،

تاۋداي سالماعىمەن

تانىتقانداي بەينە وزدەرىن

كيەلى ارۋاعىمەن.

 

توگىلىپ تۇر ساقالدارى

توگىلىپ اققانداي جىراۋلار سارىنى.

جىلدار، عاسىرلار ءوتسىن مەيلى

ءبىر تولاستاپ كورمەگەن

بايىرعى ارىنى.

 

نەمەن ولشەنبەك بۇگىن،

ارىسى جانە بەرىسى؟

ونەر عوي  –

وڭاي ۇزىلمەكشى ەمەس

سول ونەردىڭ التىن جەلىسى!

 

باسى كىم، سوڭى كىم،

تىرەلىپ توقتالادى كىمگە كەلىپ

جىراۋلار ءداۋىرى  –

ول قانداي داۋىرگە ورىن بەرىپ؟

 

بۇحار اتاڭ قالاي،

ايتپاسا دا ءبىلىنىپ تۇر-اۋ.....

ايتەۋىر ءبىر كىربەڭدىك،

ءوڭى دە سولعىن،

كوڭىلى دە قىرىق قۇراۋ.

 

اباي اعاڭ نە دەر

ايتار تورەلىگىن بالكىم سول كىسى

سول كىسى عوي  – الىپ ءبىر فيگۋرا،

زامان-زامانداردىڭ ورتاق ۇلگىسى.

بىلمەيمىن مەن

جەر مەن كوكتىڭ اراسى ما ايتەۋ،

قونارعا جەر تاپپاي

ۇشىپ ءجۇر

مەنىڭ كوڭىلىم  –

ەلەسى الاڭعا ءتۇسىپ ءجۇر.

 

كۇڭكىل سوزدەر دە بار،

الىستاي بەردىم.

راسىندا دا

اپىر-اۋ، وسى قايدان كەلدىم.

 

– بۇزباسا – دەيتىن شىعار،

الدە بىرەۋدەر دەپ جاتىر  –

اقىن ەمەس!

بار ەدى ەلدە جۇرگەندە دە

وسىنداي داۋ، وسىنداي ەگەس.

 

دەيتىن وندا:

– قازاق ونداي ولەڭ جازبايدى.

فورمانى، سالتتى بۇزعان،

ۇرپاق وعان ازبايدى.

 

قوزعالىپ تۇر كەيبىر مويىندار

(ۇياتقا قالدىرماسا بولدى عوي

ابايعا ايتىپ).

قولىن سىلتەپ قالدى ول انە:

– قوڭىرجايدا تۇرماسىن،

كەتسىن ەلىنە قايتىپ!

 

ورە تۇردى ءۇش جىگىت،

تانيمىن ۇشەۋىن دە.

ۇندەمەسە بولاتىن ەدى،

بولماي قالدى-اۋ كەشەۋىلدەۋگە.

 

ەسىل ەرلەر-اي،

جاپ-جاس

بۇرىن دا جاقتايتىن،

اراققا تويىپ اپ

جاتىپ كەپ ماقتايتىن.

 

جىلاعىم كەلەدى:

كەمەلىنە ەندى جەتكەندە...

شىركىن بوزداقتار،

سىرقىراۋشى ەدى

ساي سۇيەگىڭ ولەڭدەتكەندە.

 

جوقتاپ تا قايتەسىڭدەر، باۋىرلارىم،

ۇمىت بولعان

كوكقانات قۇس قوي مەن دە ءبىر

قۋ اعاشقا قونعان.

 

قيىن عوي وقتى كوزدەر،

تۇسپەي-اق قويايىن سونىڭ قيىعىنا.

كەكەسىندى كۇلكى دە بار

مەنىڭ مىناۋ جۇدەۋ سيىعىمدا.

ءىى

اتا قونىسى ەكەن دەيمىن،

ناعاشى جۇرتىمنىڭ.

ءدال سونداعىداي،

وزگەرمەي تۇرعانى-اي شىركىننىڭ.

 

كەڭ ساحارا

تۇر شەتكەرەك ءبىر توبە –

ءۇيسىن توبەسى.

مۇزداپ قاتقان وسىندا،

تالاي تىرناقتاردىڭ

جاسىل كوبەسى.

 

توبە ۇستىندە وبا بار،

تاستان جيىپ قيۋىن تاپقان.

تۇعىر بەكىتىپ،

ۇستىنە كيىز جاپقان.

 

قويسىن با قونباي،

قايتا ءبىر ورالىپ،

ءبىر قونىپ ۇشقان قۇس!

جىلىتىپ الۋعا تابانىن

قوس قاناتىن ساباۋلاپ

جەتەدى-اي اسىعىس!

 

قارشىعا تۇيعىن،

سۇڭقار ما؟

ياكي ءبىر لاشىن.

قاقپانعا ءتۇسىپ تە بولادى،

جيىپ بولعانشا-اق قۇلاشىن.

 

الداۋعا كەلگەندە،

قيىن-اق قوي ادام بالاسى.

از با بۇل دۇنيەدە ونداي ىستەر

ادامنان بولعان جالاسى.

 

بىراق سەنىڭ وزىڭە دە بار

سونداي ءبىر قاقپان،

قۇتقارماس سەنى ول

اجالدىڭ الا بۇيداسى

موينىڭا تاققان.

 

بالكىم، قوڭىرجايدىڭ ءبىر شەتى –

وسى وبا،

قونعان ەكەنمىن دەيمىن،

قۇس بولىپ.

ناعاشى اتام ولگەن باياعىدا،

تالاي كۇز ءوتىپ،

تالاي قىس كەلىپ.

 

جۇمساق كيىز عانا تابانىمداعى،

تۋىرلىعىنىڭ ءبىر بۇرىشى

كوشپەلى ەلدىڭ ءوز زامانىنداعى.

 

مەن دە ەندى ءبىر قۇسپىن،

وتىرمىن سول وبادا

موينىمدى قايىرىپ.

ءوڭىم بە، ءتۇسىم بە،

ايتىپ بەرە المايمىن ايىرىپ.

 

ءبارى دە وسى دالادا،

كەيدە اقىنمىن،

«ازيا ۇستىندەگى كوشە» دەپ جازىپ;

كەيدە قۇسپىن،

بىلە المايمىن اقىلىمنان ازىپ.

 

ءوتىپ جاتىر زور ءبىر كەرۋەن،

تۇيە ۇستىندە كۇيمەدە وتىرىپ،

قاريتاسىن سىزادى

ءبىر عالىم

قاشقاريانىڭ انكەتاسىن تولتىرىپ.

 

قايسى اقىن ەكەن

بايان مەن نويان تراگەدياسىن جازعان؟

ەكى ماحاببات –

ەكەۋىنە ءبىر قابىر قازعان.

 

كورىنىپ تۇر،

كوكشە تاۋ ەكەن دەيمىن،

و دا ءبىر قوڭىرجاي

ارقانىڭ ارۋ قىزدارى-اي،

پاي! پاي!

 

قاتار تۇرىپ تۋ كوتەرىپ،

ءتورت شايتان الدا كەلەدى.

ءبىرجان سال عوي –

وڭكەي سىلقىم

سەرىلەر زامانىنان ەلەس بەرەدى.

 

ساقتاسىن قۇدايىم ءسىبىرياسىنان،

تەسكەن تاۋ وتكىزبەسىن!

اتا مەكەنى قوڭىرجاي سەنى،

جات تابانعا

جىن-ويناق ەتكىزبەسىن!

 

بار ما ءالى قوڭىر سامالىڭ

باياناۋىل، قارقارالى!

قوڭىرجاي! قوڭىرجاي!

ەسىل قوڭىرجايلار –

ارقاداعى.

 

ءدىلدا اپەكەمىزدىڭ توركىنى،

ءالى وتىر ما سول قونىستا

الشىنباي اۋىلى؟

ارمىسىڭ، انالار،

ارمىسىڭ، اپەكەمىزدىڭ

اعا-باۋىرى!

 

اباي ەسىك كورە بارعاندا

اقىن ەمەس ەدى وندا جاي ءبىر بالا.

قۇنانبايدىڭ ۇلى،

بالادان ەسەيمەگەن قاي ءبىر دانا.

 

وتىرمىن مەن ءالى سول وبادا،

اباي اعا،

بارا المايمىن الدىڭا يمەنىپ.

ايتا المايمىن ءوتىنىپ،

قۇس بوپ سايراعىم دا بار ەدى،

«توپاي كوك» ءانىن ۇيرەنىپ.

 

جاڭساق ايتتى عوي توعجان،

سول ءاندى

اي جارىعىندا

الپەنشەكتە تۇرىپ،

تۇزەتىپ بەرسە ەدى-اۋ،

ا، قۇداي!

اباي ءوزى ۇقتىرىپ.

 

پوەزيا كۇشى –

سۇلۋ قىزدى

جاس تالداي مايىستىرىپ;

ءيىپ اكەپ ەلجىرەتە قويسا ەدى-اۋ

قابىرعاسىن قايىستىرىپ.

 

كەرەگى نە، امال قانشا

قايدا كەتتى سول قۋانىش،

قۇشىپ تۇرعانداعى؟

سىمباتى-اي سول تۇنگى

جاس سۇلۋدىڭ مويىنىن بۇرعانداعى!

 

قوش بول اقجال ات!

قانداي اسەم

ەڭ سوڭعى بۇلاڭى!

ءبىر جارق ەتىپ ءوشتى-اۋ

جال-قۇيرىعىنىڭ اپپاق قىلاڭى!

 

قايدا پوەزيانىڭ سول كۇشى،

كىم تىڭداپ كادەگە جاراتار

مەنىڭ قىڭىر-قيسىق جىرىمدى؟

ايتىپ بەرە المايمىن باسقاعا

ءوزىم عانا بىلەمىن

تەك ءوز ىشكى سىرىمدى.

 

ۇمىتقام سوندا بار ۇيقاستى،

ەنەسەي-ورحوندا جورگەگىم قالىپ.

شارشاعان شىعارمىن

تاۋتەكە سۋرەتىن سالىپ –

جارتاستارعا

پاتشالار تاريحىن ويعان دا مەن،

بۇل ءوزى ءبىر سۇرە داستان.

عاسىرلار ماڭدايىنا تاڭباسىن باسقان.

 

جوعالتتىم مەن تاعى نە اسىلىمدى

شىعىستا قىدىرقان جوتالارى باۋرايىندا

كەزىپ جۇرگەندە دە مەن،

بارىپ جەتكەندە دە

بالقان تاۋلارىنا!

 

كىشى ازيا جارتى ارالى،

ايتشى سەن

قايدا مەنىڭ رۋىم؟

انا-دولي ولكەسىندە مە،

مۇمكىن ەدى عوي

مەكەندەپ تۇرۋىم.

ءىىى

باياعى سول قوڭىرجاي،

وتىرعاندار دا بار رۋ-رۋدان

ءجۇز-جۇزگە بەيىمدەلىپ.

ءجون سۇراسىپ تا جاتىر

بىرەۋلەرى ىلگەرى

بىرەۋلەرى كەيىن كەلىپ.

 

دەگەن ەكەن اباي:

«ۇلى بول ادامنىڭ،

ۇلى بولعانشا اتانىڭ».

بولۋشى ەدى

ادامزات ءۇشىن

مۇنان ۇلكەن نە ءتالىم!؟

 

كىمدەر ەكەن كۇڭكىلدەسە قالعان –

بەرى قاراي تارتىپ

اتا تەگى ارعى زاتىنان؟

ەكى ادام –

ءبىرى – كىشى ءجۇز، ءبىرى – ورتا ءجۇز اتىنان.

 

ەستي كورمەسىنشى پەرىشتەلەر،

تۋدىرماعان، ولار تۋماعان.

اكە دە جوق، بالا دا جوق –

اتا تەگىن قۋماعان.

 

ادام دەپ عانا تۇسىنەدى ولار ;

«ون سەگىز مىڭ عالامنىڭ

ەكى اياقتى تىك جۇرەتىنى;

وسەك ايتىپ، قۋلىق سايلايدى –

وسى عانا بىلەتىنى».

 

رۋعا بولمەيدى ولار،

بولەدى كۇنا مەن ساۋاپقا.

ۇيرەنگەن جانە

سۇراق پەن جاۋاپقا.

 

قۇرۋلى تۇرادى دەيدى

ءبىر ۇلكەن ميزان تارازى،

ولشەنەدى سونىمەن

ولشەنبەيدى رۋ مەن رۋ،

اعايىننىڭ وكپە-ارازى.

 

بىلە تۇرىپ سونى،

نە ول قوڭىرجايعا سۇيرەپ كىرگەندەگى؟!

كۇلمەي مە ەستىگەندەر:

«وسى بولسا – دەپ –

اقىن دەپ جۇرگەندەرى»!

 

نەسى ەكەن رۋ قۋىپ،

وتىرماعان سوڭ

قىز الىپ، قىز بەرگەلى.

ياكي ءبىر زاڭگى، ۇكىرداي سايلاپ،

ەل بولعالى ىرگەلى.

 

قانشا جىل جازعىرعان اباي

توبىقتىنى – ءوز رۋىن،

ءيسى قازاققا عيبىرات ەتىپ

قايدا كەڭەيمەگەن

اقىن اقىلىنىڭ التىن اياسى

رۋدان ارى، تايپادان ءوتىپ.

 

جوعالتتىم مەن دە رۋىمدى،

جەر ورتا تەڭىزىنە جاقىن بارىپ،

ايىرىلدىم سوندا قوڭىر وڭىمنەن،

ءسال اعارىپ.

 

نەشە وزگەرمەگەن بۇل ءوڭ

ەرتە-ەرتەدە سارعايىپ،

اق ناسىلدەنمىن بە

اپىر-اۋ وسى مەن

قاشان ۇيرەندىم مال جايىپ؟

 

ساۋلە مەن نۇر،

قايسىسىڭ جەڭىپ;

توتىقتىم با الدە

جەر ەمشەگىن ەمىپ؟!

 

نەگىر ەمەس ەكەنىم راس،

قىپشاق دالاسىندا وتكەن –

مەن ەدىم سول

قولىما قىل ارقان الىپ،

اساۋ ۇيرەتكەن.

 

بىلەدى شىڭعىس ۇرپاقتارى،

الىپ قاشقاندا

قوينىنداعى قاتىنىن;

جەتكىزبەي كەتكەم سول كۇيى

جۇيرىكتىگى عوي اتىمنىڭ.

 

قالسا وندا ءبىر ءناسىل،

سولاي ءوربيدى

ءبىر ناسىلدەن مىڭ ءناسىل.

قالماق – قالماق بولعالى

تىنىش وتكەن قاي عاسىر؟!

 

بۇتارلاپ-اق بىتىرگەن ەدىك،

باتىرلار زامانى ەدى ول.

شاڭى عانا قالدى تاريحتا،

شاۋىپ وتكەندە

اتتى كايساك قالىڭ قول.

 

وتىرار ەدى ءوز تورىندە

ابىلايداي اتاعىمەن،

ەل – ەلدىگىمەن،

حان – تاعىمەن.

 

رۋ سول ما الدە

اق تاتارلار،

قارا تاتار – قالماق.

مەن قارا تاتار ەمەسپىن،

قايسى تايپا ەندى مەنى

ءوز قۇرامىنا الماق!

 

ۇلى ءجۇز بە، الدە ورتا ءجۇز؟

قاراقالپاق پا الدە

ءشول دالالارعا كەتكەن

سول مەنىڭ ۇلىسىم –

سكيفتەر زامانىنان

اتىمنىڭ تۇياعى جەتكەن.

 

تارالادى دەيدى رۋ ءبىر اتادان،

رۋ كەرەك بولسا ەگەر ماعان،

سول اتا كىم –

بولار ەدىم مەن كىمدى تاڭداعان؟

 

دەر ەدىم – اباي،

رۋىم دا سول – ولەڭ رۋى، ولەڭ اتاسى.

دەر ەدىم جانە:

قابىل بولسىن

سونىڭ دۇعاسى، سونىڭ باتاسى!

 

ءوز اتىما كەلسەم:

ناعاشىم ءۇيسىن ەلىندە

قالىپ قويعانمىن

قازاقتىڭ ەڭ ءبىر شالعاي جەرىندە.

 

قالقامان ەمەسپىن مەن بىراق

رۋ سالتىن بۇزىپ...

وكپەلەپ كەتكەن

توبىقتى ات جاراتاتىن...

قانى قىزىپ.

 

سول جىلى عوي قالماق شاپقان،

انەت بابا تىرىدەي تاۋ باسىندا قالىپ.

كىمنىڭ كيەسى؟

توقتار ەكەن بۇل كيە قايدا بارىپ؟

 

بولساڭ ەگەر شاپىراشتى،

تۋىڭا ءبورى باسى سۋرەتىن سالىپ;

شىعار ەدىڭ ساۋىت كيىپ،

قولىڭا نايزا، قالقان، شوقپار الىپ.

 

بالكىم سەن ءبىر ۇرپاقسىڭ

وعىزداردان قالعان.

قالىڭ قول ىشىندە ءبىر اسكەر

ريمگە بارعان.

 

سول ءبورى عوي سوندا جول باستاپ

ەكى كوزى وتتاي جانىپ،

قالماي جۇرگەن سوڭىمىزدان

الىگە دەيىن ءوز ادامىن تانىپ.

بولادى دەيدى ادامنىڭ ءپىرى،

اتار ەدىم «كوكبورى» دەپ،

ءپىرى كەرەك بولسا،

ەگەر ماعان بۇگىن،

ەلەستەيدى سوندا

ءبىر كوكجال

سىپىرا توگىلتىپ قارا كوك تۇگىن.

 

اڭىز بولعان:

كوكتەن تۇسكەن سول كوكبورى

كوك ساعىم ىشىندەگى.

قىدىر ما ياكي پەرىشتە

كورىنگەن

ءدال سول ءبورى پىشىندەگى.

 

مەنىڭ دە «كوكبورىم» بار،

بىراق كەيىن «كوكپەرى» بولىپ وزگەرگەن

قونا بەرمەيدى عوي ول «پەرى» دە

ادامىنا كەز كەلگەن.

 

ولەڭدەتىپ-اق كەتۋشى ەدىم

پەرىم تۇسكەندە.

ەرتە بول، كەش بول

نە جەتسىن

پوەزيا شارابىنا قانىپ ىشكەنگە!

IV

بىراق بۇگىن.....

وتىرمىن ءالى سول وبا ۇستىندە،

ايتەۋىر، ءبىر قۇس سياقتىمىن،

ۇقسامايمىن باسقا ەشكىمگە.

 

قاراپ قويامىن،

ءوتتى قانشاسى سىناقتان،

قانشا باستار تۇر سالبىراپ؟

قىپ-قىزىل دوڭگەلەك جۇزدەر

ۇياتتان البىراپ.

 

بوتەن سوزبەن بىلعادى ەكەن

قانشاسى ءسوز اراسىن؟

جازعىرا الامىز بىراق بۇل ءۇشىن

قازاقتىڭ قاي بالاسىن!

 

«ءوزىڭىز عوي، اباي اعا!.....» –

دەي جازدادىم ءوز ىشىمنەن.

ويلاۋىن ويلاسام دا

سەلك ەتتىم بىراق

شوشىنعانداي تۇسىمنەن.

 

راس قوي

شەگەلەپ-اق تاستاپتى

سول كىسى

ولەڭ-شۋماقتاردى.

جاتىر اق قاعازدا

قول-اياعى بايلاۋلى

تۋلاپ ءبارى.

 

شەگەلەنىپتى

شەگەلەنگەنىندەي پرومەتەيدىڭ

قاپ تاۋىنىڭ ءبىر جارتاسىنا.

بوي بەرەر ەمەس ەندى ول

اقىنداردىڭ

تۇيتيگەن بالعا، شوت، بالتاسىنا.

 

تىقىلداتقىم كەلدى كەيدە،

ءبىر ۆەنتتى بولسا بوساتىپ.

از ەمەس ماعان تيگەن شاپالاقتار دا،

كوزىمە شۇقىپ تا كوردى

كەيبىرى جۇدىرىق اساتىپ.

 

ءتاۋىر-اق ءتورت بۇرىشتاپتى،

اينالاسىن جۇپ-جۇمىر تەگىس قىپ جيىپ.

شىعارعانداي بەينە

تۇتاس ءبىر سوم التىننان قۇيىپ.

 

قىرىق جىل – از-كەم جارتى عاسىر،

شىققىم-اق كەلدى ءبىر ەسىك تاۋىپ.

تىرناشتاپ بولسا دا،

باسقا ءبىر فورمۋلاعا نيەتىم اۋىپ.

 

قورقىپ تا كەلگەنمىن بىراق

سوزار ەكەن دەپ

قۇلاعىمنان قاي كۇنى.

قاي وڭاي دەيسىڭ،

كيەلى اتانىڭ ايبىنى!

 

جوق وندا پۋشكينگە ەلىككەن

ءبىر دە-ءبىر ولەڭ،

سول سەكىلدى مەن دە

ەلىگە الماي كەلەم.

 

ۇيقاس پەن ىرعاق

ولەڭدەگى،

ەمەس قوي جاس قوزى

كوگەندەگى.

 

ەمەس ول جانە

ولەڭ ۇيشىگى،

ءيىرىپ قامايتىن

سىنشىلاردىڭ وتكىر بيشىگى.

 

ۇلى كىسى – ۇلى رۋح

تۇر توبەمدە.

سيىنامىن،

مەن وتىرمىن تومەندە.

 

ۇقساتسام بولار ەكەن كىمگە

مويسەيگە مە – مۇساعا!

تەڭ كەلەتىن كىم بار تەگى

وسى باعاعا!

 

اقىن بولماعاندا ەگەر،

بولار ەدى-اۋ چەمپيونى –

تالاي كۇرەستىڭ.

ۇقسايدى ءوزى دە قاجىمۇقانعا،

الىپ باتىرى نە ءبىر تىرەستىڭ.

 

قانداي بولسا ولەڭ شۋماقتارى –

سول ءبىتىم;

تۇرادى ىلعي

مىزعىماي ءبۇپ-ءبۇتىن.

 

بالكىم سول الىپتىق

باباسىنان قالعان.

كىم بار دەيسىڭ ارقادا

قارا كۇش پەن اقىلدان

ىرعىزبايداي اتاق العان؟!

 

ۇقساتقان گوركي

لەۆ تولستويدى

ورىس قۇدايىنا

كەرەك-اق قوي ءبىر قۇداي مۇندا دا،

سيىپ تۇر ول ءوزى دە

ارەڭ

قازاقتىڭ تار ماڭدايىنا!

 

تەكتى اتانىڭ ۇرپاعى

ونىڭ ەلى

دالا تسيتسەرونى

قۇنانبايدى تۋعان،

نە دەر ەدىك ەگەر بىرەۋ سۇراسا:

«اباي كىمنىڭ جولىن قۋعان؟»

 

جيرەنشە بەرگەن بە الدە

شەشەندىگىن؟

مۇرا ەتىپ قالدىرعان با الدە

انەت بابا كوسەمدىگىن؟

 

وتىرمىن سول وبادا ءالى

وسى – وي.

ومبىنىڭ سەزى

ەمەس ياكي ءبىر

ۇلى ءدۇبىر – توي.

 

ساۋدا جوق، ساياسات جوق

پوەزيانىڭ تازا جيىنى،

قوڭىرجاي – سالقىن سامال،

ەمەس باياعى عاسىرلار قۇيىنى.

سىبدىر جوق

مۇلگيدى قالىڭ توپ –

ءجۇز قارالى.

باستار شايقالىپ،

دەنەلەرى تەك

ءۇنسىز ىرعالادى.

 

اقىندار، اقىندار!

وتىرعان

بالاداي قۋانىپ.

اباي الدىندا

ءبىر جىلاپ، ءبىر ۋانىپ.

 

ۇمىتپاڭدار،

بولعانى-اق جاقسى

وسىنداي ءبىر ەل اتاسى;

دۇعاسى، تىلەگى، ۇلگىسى

كەرەك-اق قوي باتاسى!

 

اباي جازعان:

زۇلقارنايىننىڭ كوز سۇيەگى –

شەلەيگەن.

مەندە دە بولعان سونداي ءبىر قۋ باس،

ءمۇيىز جوق بىراق سەرەيگەن.

 

سول كوزدەر عوي جاھانگەزدى

تويدىرماعان

التىن، كۇمىس – الەمگە.

مەنىڭ كوزىم دە

باسقا ەمەس،

تويماعان ولەڭگە.

 

جاۋلاپ اپ باعىندىردى ول

قانشانى

قالدى قانشا ەلدەر قانسىراپ؟

جاتىر مەنىڭ ىزىمدە دە

ءبىر سوراپ پوەزيا

تىنباي تامشىلاپ.

 

ەكى تويىمسىز – ەكى كوز،

ەكى قۋىس،

تويادى ەكەن عوي ءبارى دە

تەك قانا توپىراققا

ەكى-اق ۋىس.

 

ىزگىلىك پەن جاۋىزدىقتى

بولماس ءبىر تارازىعا سالىپ.

ءجون دە ەمەس قوي

ۇقساتۋ ەكەۋىن

ءبىر مىسالعا الىپ!

 

ۇقساس، بىراق،

ەكەۋى دە داستان

داستان ەمەس مۇندا

سىز توپىراق

تارازىنى باسقان.

 

نەگە ءۇنسىز بوپ قالدى ەكەن،

ۇلى ادام،

جەلسىز تۇندەگى جارىق اي

نەگە دىرىلدەيدى ساۋلەسى سۋداعى؟

اللانىڭ اياتى ياكي ءبىر دۇعا ما

ولەڭ بولعان تابيعاتتىڭ ءبىر شۋماعى.

 

تەرەڭدىگى قانشا ەكەن سول سايدىڭ

اۋىل قاسىنداعى،

كىم كورگەن سول تۇندەگى پوەزيانى

ءار تال جاپىراق، ءار ءتۇيىر تاسىنداعى.

 

قىز قايدا جولىعاتىن

سول سايدا سونداعى

قايدا ەكەن تار توسەگى سۇلۋ جاردىڭ،

قايدا ەكەن قۇلىن-تايداي ايقاسقان

وڭ جاعى؟

 

قوڭىرجاي مەكەن،

وتىر اقىن قاعازعا كوشىرىپ.

جازدى كۇن شىلدە

كوكوراي شالعىنىن

ءوز قولىمەن ءوسىرىپ.

 

جازباق ەدىم مەن دە ءبىر ولەڭ،

جيدەبايعا بارىپ.

جەتە المادىم

بەتباقدالادا قاناتىم تالىپ.

 

تىڭداپ وتىرمىن بىراق

ەستىلىپ تۇر ەكى قايعى قوسىلىپ.

اسان قايعىسى مەن اباي قايعىسى

ءىز سالعان جەر بەتىنە جوسىلىپ.

 

جەلمايامەن جەر كەزىپ،

جەتپىس جىلدا

كەلگەن ارەڭ قايتىپ،

وتىر ەكەن دەيمىن اسان اتا

كورگەنىن ايتىپ.

 

قايدا ەكەن جەر ۇيىق...

وقىپ جاتىر اقىندار ولەڭدەرىن

و دۇنيەلىك،

وزدەرى تومەندە

تورگە شىعارىپ

ەكى ۇلى كەمەڭگەرىن.

 

ءبىر وزەننىڭ ءيىرىمى،

ءبىر كولدىڭ جاعاسى ەكەن دەيمىن،

حان شىڭعىسقا جاقىن.

– جەر ۇيىق وسى، – دەيدى

تاعى ءبىر اقىن.

 

جەتىسۋعا كەتەدى كەيدە

سول قيال – جىر ەلەس.

جاتىر ولاردىڭ الدىندا

قاراتاۋ مەن ۇلىتاۋ

نە-نەبىر ءساندى جاسىل بەلەس.

 

قوڭىرجاي! قوڭىرجاي!

وسى قوڭىرجاي – ءوزى ءبىر جەر ۇيىق،

ايىرباستاي قويسىن ۇجىماققا

كىم ءوز مەكەنىن قيىپ!

 

شىقسىنشى مۇندا دا ءبىر

«ۋتوفيا ارالى» اڭىز بولعان.

قايدا سول جەرۇيىق

ىرىس تولعان، باقىت تولعان؟

 

جەلمايا مىنگەن شال

قاشان كەلدى ەكەن

اقجايىقتان ورالىپ؟

وشكەن ەمەس بىراق

ول ارمان

عاسىر-عاسىرلاردان

ءبىر تابىلىپ، ءبىر جوعالىپ.

 

ەل ارمانى، ەل قايعىسى – بۇل،

ەل قايعىسىنان قايعى وتەر مە؟

پوەزيا ەتىپ اباي ونى

ۇيقاسقا تۇسىرمەگەن عوي بەكەرگە.

 

ەرتەگى ەمەس مۇنداعى،

شىندىققا جاقىن.

كىم تاۋىپ ايتا الار

ونىڭ نارقىن؟!

 

«ادىلەت پە

ءبىر جانعا ەكى كۇيمەك،

قانىم قارا،

مەن ءبىر جۇمباق اداممىن... –

دەيدى ول جانە – جانىم جارا».

 

قانداي جۇمباق،

نە سىر؟

ءجۇز جىلدان استى،

ءالى دە سول قالپى

شەشىلمەي تۇر.

 

قانداي اقىلدىڭ كەنى،

نە قالدىرماعان ارتىنا!

– ءبىر ۇرتىڭ ماي، ءبىر ۇرتىڭ قان، –

دەگەن ەكەن جانە

جىلاپ تۇرىپ حالقىنا!

V

ايتىپتى ناۋايى كەزىندە ءبىر موللاعا:

«ۇجىماق بولسىن سەنىكى،

سەن سوعان بار،

بولسىن شاراپحانا مەنىكى».

 

كوپ قايتالاۋشى ەدىم

وسى ناقىلىن ۇلى كىسىنىڭ.

وسىدان با دەيمىن

وڭعا باسپاۋى ءىسىمنىڭ.

 

از ەمەس قوي

مەنىڭ ءوزىمنىڭ دە

ەلىرىپ، ەسىرۋىم قىزىنىپ.

سوندىقتان با بىلمەيمىن

اقىلىم بۇزىلىپ.

 

دەگەن ەدىم ءبىر جىلدارى:

«قۇداي مەن مەنىڭ ارامدا دا

ءبىر سىزىق بار.

ەكى قاتىن عانا ەمەس كورشى وتىرعان،

پاتشالار مەن پاتشالاردى دا

سوعىستىراتىن وسى سىزىقتار».

 

ۇجىماق قايدا ەكەن،

قوڭىرجاي دا اشپادى

ماعان ەسىگىن،

ۇزىن ءبىر ءتىزىم،

وندا دا جوق ەسىمىم.

 

كورگىم-اق بار ەدى

اباي اتانى ءوز كوزىممەن.

جاتتاعان ەدىم ءتاۋىر-اق

بالا كەزىمنەن.

 

بوساعادا كەزىكتى عافۋر عۇلام،

ءوزى ماس ەكەن،

ءسابيتتى ىزدەپ ءجۇرىپتى،

ەستىگەن ءبىر وسەگىم راس ەكەن:

 

«جۇرە تۇرسىن – دەپتى عوي اباي مەنى، –

ءبىتىرىپ السىن داستانىن!»

بۇزباپتى قۇدەكەڭ ونىڭ لەبىزىن،

ءسوزىن تىڭداماسا دا باسقانىڭ.

 

قايتىپ كەتتىم

ەرەنتاۋدىڭ جىلى قويناۋىنا

از كۇن بولسا دا

بولادى عوي

وسىنداي ويلانۋعا.

 

جايلاۋ – ءوزى ءبىر جاسىل تون

قاراعايلار – قارا جيەگى

كوزدى اشىپ جۇمعانشا-اق،

اعىتىلعالى تۇر

اقىل-ويدىڭ تيەگى.

 

قانداي انىق

تۇنگى گۇرىلى

اي جارىعىنداعى تاسىعان وزەننىڭ،

كىمنىڭ اۋىلى ەكەن

وتىرعان

بەرگى تاساسىندا جاسىل كەزەڭنىڭ!

 

توقتاتايىن وسىمەن،

قايدا بارامىن ابايدان ءوتىپ.

جازباعان عوي ول كىسى

ولەڭدى ەرمەك ەتىپ.

 

سول ءۇشىن دە ارنادىم

تۇتاس تۇلعاسىن داستانىمنىڭ،

ا، قۇداي، تىلەك ەتەيىك:

ماڭگىلىك سونبەسىن

جارىق جۇلدىزى

پوەزيا اسپانىنىڭ!

ومارعازى ايتان

Abai.kz