اقان سەرىنى كوبىمىز ءانشى-اقىندار شىعارماشىلىعىنىڭ ءىرى وكىلى، سال-سەرىلەر پوەزياسىنىڭ التىن تۇعىرى دەپ بىلەمىز.

ال ەندى كوبىمىز اقان سەرىنىڭ كەي ولەڭدەرىنىڭ جازبا پوەزيا داستۇرىنە، ونىڭ ىشىندە اباي پوەزياسىنىڭ داستۇرىنە جۋىقتاۋ كەلەتىنىن ءبىل ە بەرمەيمىز. اقان سەرىدە جازبا پوەزياعا        ءتان اقىندىق شايىرلىق سيپاتتار ءجيى كەزدەسەدى. وسى جاعى كوپ ءسوز بولماي ءجۇر. اقان سەرىنىڭ يسلامياتقا ، ماحاببات، سۇيىپەنشىلىك، باسقا دا تاقىرىپتاعى ولەڭدەرىنە قاراپ وتىرساق، وعان وڭاي-اق كوز جەتكىزەمىز. مىسالعا: «عاشىققا»، «ءبىزدىڭ كوڭىل قايدا جاتىر»، «اقكويلەك»، «سۇلۋقىزعا»، «تاعرىپىڭ»، «مىلتىق پەن مەرگەنشىلىك»، «ج-عا» ت.ب. بىرەۋگە ارناۋ، البومدىق ولەڭ جازبا پوەزياعا ءتان. ەۋروپا، ورىس پوەزياسىندا (گەتە، بايرون، شيللەر، گەينە، پۋشكين، لەرمونتوۆ، تيۋتچەۆ، ەسەنين), قازاق پوەزياسىندا (م.جۇماباەۆ، ب.كۇلەەۆ، س.تورايعىروۆ) بار ءداستۇر. اقان سەرىنىڭ «ج-عا» اتتى ولەڭىندە جازبا پوەزيانىڭ وسى سيپاتى، بەلگىسى بار.

دەگەندە ماقبۋباجاننان قوزعالامىن،
حات جازىپ، قاعاز، قالام قولعاالامىن.
ءپارۋانا وتقا تۇسكەن مىسالىنداي،
ديدارىڭا تىراپىندا تولعانامىن

جاقسىنىڭ جامان قايدان ءبىلسىن زاتىن،
قازاققا بولعان ماعلۇم مەنىڭ اتىم.
تاعدىرىڭا عاشىق بوپ جازدىم نازىم (ليريكا),
زارلانعان سەنى جات قىپ جازعان حاتىم.

«عاشىق جارعا» ولەڭىندە:

كاۋسەردىڭ ءتىلىڭ ءتاتتى شارابىنان،
ءحالىمدى قىلدىم اعلان قارابىنان.
ءبىر ءبايىت قۇسالانىپ نازىم جازدىم،
قاسىرەتىم- شوق، ءىشىم – جالىن بارابىنان.
ءبىر جىلى سوققان جەلدەي بولسا پايدا،
داريعا، جان ساۋلەمنىڭ تارابىنان – دەپ البومدىق ولەڭ سيپات-بەلگىلەرىن بىلدىرسە، وسى ولەڭدەگى ءبايىت، نازىم سوزدەرى شىعىس پوەزياسىنان ەنگەن سوزدەر بولا وتىرىپ، شاعاتاي پوەزياسىنىڭ جازبا ءداستۇرىن ەسكە تۇسىرەدى. جالپى ءبايىت، نازىم سوزدەرى – جازبا پوەزياداعى ليريكا ۇعىمىن بىلدىرە وتىرىپ، جازبا ءداستۇردىڭ تەرميندەرى بولىپ تابىلادى.

اراب ارىپتەرىن ولەڭگە قوسۋ ابايدا بار. ول ەجەلگى شىعىس پوەزياسىنان تامىر تارتقان كوركەمدىك ءداستۇر. وسى ءداستۇر اقاندا دا بار. «عاشىققا» ولەڭىندە: «اياعىۇش ا.ز.م. ياتاراككى//جۇمباعىم باسقان ءىزى جىنىس قۇمدا»، «تاعى دا حات جازامىن سىن مەن زيدان،// //تاعرىپىڭ كەيىنە مەسالىپ، بيدەن// //و.ر.ز.م.ل. ايناكارىم// // كوڭىلىمنىڭ ىڭكارىسى – دال مەن ميم،نون» دەسە «ءبىزدىڭ كوڭىل قايدا جاتىر» ولەڭىندە: «تاڭىرىمە ايتار ءسوزىم سوندا جاتىر...// //ا.ق.م.ل. رادۋبايىن// ء//بىرليانت گاۋھار ءجۇزىڭ سوندا جاتىر» - دەيدى. «اقكويلەك» ولەڭىندە: «جاستىقپەن تاعدىرىڭدى تانىمايمىن، // //ا.ن.د. مەن و. بەستە دەگەن. // //شىرىن مەن ماجنۇنعا شىعىنداي، // // ءتۇسىردىڭ عاشىق وتىن ىشكە دەگەن» - دەيدى. بۇل ولەڭدەردە ابايدىڭ «ءاليف-بي» ولەڭىنىڭ اسەرى بار. اقانسەرى دە اراب ارىپتەرىن ولەڭگە قوسىپ، ونى ماحاببات، سۇيىسپەنشىلىك سەزىمدەرىمەن ورايلاستىرعان. مۇنداعى اراب ارىپتەرىن جەكە-جەكە ولەڭگە قوسۋ سيپاتى بار ولەڭدەردى اۋىزشا شىعارىلدى دەيتىن بولساق، كەز-كەلگەن ادام جەكە-جەكە ارىپتەرى بار ولەڭدەردى ەسىندە، جادىندا ساقتاۋى وتە قيىن. اۋىزشا  پوەزيانىڭ ستيحياسى     بۇعان      كونبەيدى. بۇل جەردە جازباشا پوەزياعا ءتان گرافيكالىق دالدىك، ورفوگرافيالىق ۇسىناقتىق، زاڭدىلىق مۇقيات ساقتالۋى قاجەت. بۇل – جازبا پوەزيانىڭ ءتول سيپاتى. اقان سەرىنىڭ «مىلتىق پەن مەرگەنشىلىك» ولەڭى ابايدىڭ «قانسوناردا بۇركىتشى شىعادى اڭعا» ولەڭى مەنرۋحتاس. اقان سەرى اڭشى ادامنىڭ باسىنداعى پسيحولوگيالىق كوڭىل-كۇيدى، احۋالدى جازبا ليريكانىڭ زاڭدىلىعىمەن، سيپاتى  مەن   ورنەكتەيدى. بۇعان نە ايتاسىز؟!..

مۇنىڭ بارلىعى اقان سەرىنىڭ تازا اۋىزشا داستۇردەگى ءداستۇرلى پوەزيانىڭ عانا وكىلى ەمەس، جازبا ءداستۇردى مەڭگەرگەن، مۇسىلمانشا، قازاقشا، ورىسشا ءبىلىم العان ساۋاتتى اقىن ەكەندىگىن دالەلدەيدى. اقان سەرى پوەزياسىنىڭ ەداۋىر سيپاتى وڭتۇستىك وڭىردەگى مايلىقوپا، مادەلىقوجا، بازار سياقتى جازبا داستۇردەگى شايىرلىققا جاقىنداۋ.

مەدرەسەدە ءدىني ءبىلىم العان اقان سەرىنىڭ تاۋراتتىلىق ىلىمنەن دە حاباردارلىعى بايقالادى.تاۋراتتا جۇرتقا بەلگىلى مىناداي وسيەت بار: «ءبىر-ءبىرىڭدى عايباتتاماڭدار!سوندا وزدەرىڭدە عايباتتان تىس بولاسىڭدار.ەگەر سەن بىرەۋدى قالاي عايباتتاساڭ،ول دا سەنى سولاي عايباتتايدى.باۋىرىڭنىڭ كوزىندەگى ءبىر تال شوگىردى كورىپ،وزىڭدەگى شوڭگەنى نەگە كورمەيسىڭ.ارسىز،ءوزىڭنىڭ كوزىڭدەگى شوگىردى الىپ بارىپ قانا،وزگەلەرگە تورەلىك ايت!»

اقان سەرى بۇل تۋراسىندا:
التىنىن ءسويلۋ كەرەك،جەزىن ايتپاي،
قيىندى ىزدەۋ كەرەك،تەزىن ايتپاي...
بىرەۋدىڭ ءبىر شيرەگىن جاريا قىلار،
كەي بىرەۋ وزىندەگى كەزىن ايتپاي.

اقان سەرى قوعامداعى، الەۋمەتتىك ورتاداعى ءارالۋان قۇبىلىستارعا، ماسەلەلەرگە تۇرىك. جاڭا زامان وقىعان ادامداردى شىعارعانمەن، ولاردىڭ بولمىس-بىتىمىندەگى ءبىراز سيپاتتار، سول وسكەن ورتاسىنا، اتا داستۇرگە، ءجون-جوسىققا قايشى كەلىپ جاتادى. جالپى ونەر تابيعاتى، سۋرەتكەرلەر بولمىسى، ونىڭ تەرەڭ ينتۋيتسياسى، قوعام قويناۋىنداعى وسىنداي قايشىلىقتى، جاعىمسىز قۇبىلىستاردى سەزە قويادى. عىلىمدا مۇنداي سەزگىشتىكتى، سەزىمتالدىقتى، بولجاعىشتىقتى يستورياسوفيالىق كوزقاراس، بايلام دەپ جاتامىز.

سونداي يستورياسوفيا اقان سەرى دە بار.

ءبىلىمپازدان جاڭالاپ فورم شىقتى،
بۇرىنعى اتاعۇرپىن قىلىپ مانسۇق.
جاقىنداساڭ ۇشقىنىڭ تيمەي قالماس،
جاماننىڭ كەساپاتى – جايناعان شوق.

قازاق قوعامى، عىلىمى، ءبىلىمى ەۋروپاتسەنتريزمنەن، كوسپوميتيزمنەن، نيگيليزمنەن قانشالىقتى زارداپ شەككەنىن ءبارىمىز دە بىلەمىز. ولاي بولسا، اقان سەرى ساۋەگەيلىگىنە تاڭقالماسقا ءاددىمىز جوق!

ءسابيت جامبەك

Abai.kz