Senbi, 7 Jeltoqsan 2019
46 - söz 1442 24 pikir 12 Qaraşa, 2019 sağat 12:56

Til bilimi institutı kimniñ müddesin közdep otır?

«A.Baytwrsınwlı atındağı Til bilimi institutı qazaq tiliniñ latın grafikasına negizdelgen jaña älipbiin tanıstırdı» degen habarlamanı oqıp, men bizdegi ğalımdardıñ rasında da özge keñistikte, özge ölşemdermen ömir süretinine kezekti ret köz jetkizdim. Eger, bwlar rasında osı ğalamşarda, Qazaqstan attı memlekette ömir süretin bolsa, onıñ halqınıñ, Elbasınıñ pikirimen sanasatın bolsa, däl bwlay jasamas edi...

Halqı ne dedi? Bizge qoldanuğa ıñğaylı, filolog-ğalımdar üşin emes, qarapayım halıq twtınatın älipbi jasap berseñiz dep otır. Elbası ne dedi? «Bizge Türkiyanıñ äreketin qaytalaudıñ qajeti joq. Olardıñ jağdayında, Atatürik şwğıl türde Europamen ıntımaqtasuı üşin, özi älipbi jasap, asığıs engizip jiberdi. Al, bizdiñ jağdayda – eşqanday astın-üstin türtpey, ütir, nüktelersiz älipbi jasau kerek» dedi. Endigi saual – Erden Qajıbek bastağan wjım sonda aldında özderi Elbasınıñ aldında bas şwlğıp maqwldağan nwsqadan bas tartıp, onısımen qoymay, onıñ bergen tapsırmasın qasaqana keri orındap otır ma? Mwnı qalay tüsinuge boladı?
Bwrın ğoy, kirill grafikasına ötkende orıs tiliniñ, Keñestik Reseydiñ ıqpalında boldıq. Jaraydı, olarğa bodan boldıq. Nätijesinde tilimizdiñ bükil zañdılıqtarı bwzılıp, bılığıp ketti. Endi, täuelsiz el bolıp otırğan twsında elimizdiñ bir top ğalımı – türki birligi degen sıltaumen bizdi – Türkiya respublikasına bodan qılmaqşı. Bwl sözim – bazbireulerge baybalam, populistik äreket körinui mümkin. Biraq, ekonomikada, IT tehnolojida vendorlıq täueldilik degen wğım bar.

Bwl degen söz, tüsinikti tilmen aytsaq, eger seniñ älipbiiñ, bağdarlama jazu tiliñ jalpığa ortaq, beytarap halıqaralıq standarttarğa säykes jasalmay, bwğan deyin aynalımda bar belgili bir tildiñ grafikasına negizdelip jasalsa, ğılımi-tehnikalıq, halıqaralıq qatınastar standarttarınıñ bärinde sen sol eldiñ jalpığa ortaq standarttar negizinde jasalğan transliteraciyasın qoldanuğa mäjbürsiñ. Demek, sen ortadağı deldal memleketke Vendorlı täueldisiñ. Qarjı, ekonomika, IT, bağdarlamalau tilinen bastap, memlekettik qorğanıs mäselesine deyin sol el aralasa aladı. Reseylik transliteraciyanıñ "Jaysañbek" - "Zhaisanbek" (dwrısı Jaisangbek bolu kerek edi) siyaqtı jemisteri sonıñ ayğağı. Sözim qiındau bop ketse, mısalmen tüsindirip köreyin. Sen üyleneyin dep niet ettiñ. Şañıraq köteruge swlu da, sımbattı, aqılına körki say, qolınan türli is keletin ismer qızdı kezdestirip, üyleneyin dep äreket etip jatsañ, mına jaqtan, bir alıs qwdandalı bolıp keletin bir kisi: "Eşteñeni bilmeymin, meniñ mına qarındasımdı alasıñ, men senderdiñ qaşan jatıp, qaşan twratındarıñdı, qanşa balalı bolatındarıñdı, janwyalıq byudjetteriñdi, kimmen aralasıp twratındarıñdı, bärin körip, baqılap otıratın bolamın!" dep bwyıradı. Tıqpalap otırğan qarındası onıñ üstine köriksiz, olaq, ne minezge jarımağan bolsa. Sizdiñ äreketiñiz qanday bolmaq?
Altı şaqırım aulaq jür deytiniñiz anıq!

Endi, tura sonday Türkiyağa täueldilikke äkeletin latındı tıqpalap, soğan lobbi jasap otırğan Til bilimi institutınıñ Erden Qajıbek bastağan qızmetkerleriniñ äreketin qalay bağalauğa boladı? Eşteñeni wqpaytın sauatsızdıq pa, älde "Elbasıñnan bastap, bäriñniñ pikirleriñdi wrğanım bar!" degen mensinbeuşilik pa?!.

Nwraddin Sadıqovtıñ facebook paraqşasınan

Abai.kz

24 pikir