Särsenbi, 8 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 41065. Jazılğandar — 13614. Qaytıs bolğandar — 188
46 - söz 2506 2 pikir 30 Mamır, 2020 sağat 11:41

Ölmegeni üşin qorlau...

Sayasi quğın-sürgin qwrbandarın eske alu küni dep jatırmız ğoy. Soğan oray bir jağday eske tüsedi. 1992 jıldıñ jazında bizdiñ «Halıq Keñesi» gazetiniñ redakciyasına ayagözdik Zeynel-Ğabiden Temirğaliev degen jası jetpiske tayağan ülken kisi keldi. 1942 jılı 17 jasında öz erkimen swranıp maydanğa attanğan eken. Köptegen şayqasqa, onıñ işinde Kursk iinindegi äygili teketireske qatısqan. 1943 jılı 2-mausımda auır jaralı küyde nemisterdiñ qolına tüsedi.

Esin jiğan bozbalanı Poltava qalasındağı twtqındar lagerine qamaydı. Arı qaray qorlıq pen azap. Top bolıp wyımdasıp birneşe ret twtqınnan qaşadı. Qayta qolğa tüsedi. Jaza! Ölimşi etip wrıp soğu, tepkileu. Auzındağı külli tisin tepkilep sındırğan. Pol'şa jerinde auır jer qazu jwmıstarında jürgende irikteuden ötkizip Çehoslovakiyanıñ Miyaua degen jerindegi Alimov degen bireu basqaratın mwsılman polkine äkeledi.

Jeltoqsan ayında polkten jappay qaşu wyımdastırılıp, Zeynel-Ğabiden äzer degende ukraindıq partizandar qatarına qosılğan. Bwl keñes oficeri, podpolkovnik A.Snejickiy basqaratın partizan brigadası edi. Jas qazaq jauıngeri partizan otryadında özin jaqsı jağınan körsetedi. Tapqırlığı men adaldığı üşin joldastarınıñ arasında bedeldi boladı. Aymaqtı keñestik twraqtı äskerler bosatqan kezde ayırıqşa bölim mwqiyat tekseruden ötkizip, Ukrain maydanındağı 239 polkke qatardağı jauınger etip bekitedi. Birneşe jauıngerlik medal'darğa ie boladı.

1947 jılı densaulıq jağdayımen demoblizaciyalanıp, elge qaytıp oralğanda KGB qızmetkerleri twtqındap, äygili 58 stat'yanıñ birinşi tarmağımen 25 jılğa sottap jibergen. Tergeuşilerdiñ qorlığı, adam aytqısız qinau men zäbirleu nemis lagerlerinen de asıp ketken.

Anadırdağı altın öndirisinde jwmıs isteydi. Jolda parahod tryuminde sıqastırılğan 3700 twtqınnıñ birazı qaza tabadı. Zeynel-Ğabiden Stalin ölgen soñ, 1956 jılı ğana aqtalıp, elge oraladı. Beybit eñbekke aralasadı. Biraq maydanger retinde törge şığarıp, qwrmet körsetilmek tügili bosağağa jolatılmaydı. Qolında Ukraina memlekettik arhiviniñ Snejinskiy basqarğan partizan brigadasında jauınger bolğandığın rastaytın anıqtamasına da qaramaydı. Toqsanınşı jıldardıñ özinde Taskesken audandıq äskeri komissarı Orısbay Mwqajanov degen «sen satqınsıñ» dep maydangerdiñ kuäligin de tartıp alğan. Sol Zekeñ soğısta ölip qalmağanına qattı ökinetin. Qazir ömirde bar ma, joq pa bilmeymin. (Zekeñniñ maydandıq jäne twtqındıq tağdırı meniñ 2010 jılı jarıq körgen "Jeñis qayğısı" attı kitabımda bayandalğan).

Mine, osı sayasi quğın-sürginge jata ma, jatpay ma? Sol 58 stat'ya! Sovet-german soğısında orıs komandirleriniñ äskeri sauatsızdığınan nemese satqındığınan bes millionday qızıl äsker twtqınğa tüsken. Solardıñ işinde 50 mıñday qazaq soldatı men oficeri bolğan. Twtqınnan qaşıp şeteldik Qarsılasu qozğalıstarına qatısqandarı qanşama?! Elge tiri oralğandarınıñ köbi Zekeñniñ kebin kigen. Aldı 25, artı 10 jıl arqalap kete bergen. Täuelsiz Qazaqstan jağdayında solardıñ tağdırı da bizdi bey-jay qaldırmağanı dwrıs.

Sayasi quğın-sürgin qwrbandarınıñ tizimine osı Zeynel-Ğabiden ağalarımız tärizdi quğınğa wşıratılğan maydanger esimderi de qosıluı kerek dep oylaymın!

Marat Bäydildawlı Toqaşbaev,

Jazuşı, publicist.

Abai.kz

2 pikir