Seysenbi, 2 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 11571. Jazılğandar — 5757. Qaytıs bolğandar — 41
Jañalıqtar 2584 0 pikir 29 Qazan, 2012 sağat 13:35

Aytaqın Bwlğaqov: Ömirdiñ küngeyin de, köleñkesin de kördim

Aytaqın Bwlğaqov - Almatı oblıstıq «Alatau» qoğamdıq-sayasi gazetiniñ bas redaktorı. Atı altı alaşqa aytıskerligimen şıqqan. Jwrt jurnalistiginen bwrın, «haylaylimin» qattıraq qwrmetteydi. Bwğan qosımşa, Moñğoliya Demokratiyalıq partiyasınıñ «Moñğoliya täuelsizdiginiñ, azamattarınıñ qwqığın qorğaudağı isine qosqan ülesi üşin» ordenimen, Moñğoliyadağı Qazaq jastarı odağınıñ «Köşbasşı» altın jwldız medalimen marapattalğan.«Aqındar jırı - Aq orda», «Täuelsizdik - tağdırım», «Nwr Otan» halıqtıq demokratiyalıq partiyasına - 10 jıl», «Qazaqstan til turalı zañınıñ qabıldanğanına - 20 jıl» jır sayıstarınıñ jeñimpazı. Biz bügin «Qozı Körpeş - Bayan swlu» fil'mindegi röli üşin «baqsı» atanıp ketken jurnalist, bas redaktor Aytaqın Bwlğaqovtı 
söyletsek deymiz.

Qızdıñ «qarğısı»

Aytaqın Bwlğaqov - Almatı oblıstıq «Alatau» qoğamdıq-sayasi gazetiniñ bas redaktorı. Atı altı alaşqa aytıskerligimen şıqqan. Jwrt jurnalistiginen bwrın, «haylaylimin» qattıraq qwrmetteydi. Bwğan qosımşa, Moñğoliya Demokratiyalıq partiyasınıñ «Moñğoliya täuelsizdiginiñ, azamattarınıñ qwqığın qorğaudağı isine qosqan ülesi üşin» ordenimen, Moñğoliyadağı Qazaq jastarı odağınıñ «Köşbasşı» altın jwldız medalimen marapattalğan.«Aqındar jırı - Aq orda», «Täuelsizdik - tağdırım», «Nwr Otan» halıqtıq demokratiyalıq partiyasına - 10 jıl», «Qazaqstan til turalı zañınıñ qabıldanğanına - 20 jıl» jır sayıstarınıñ jeñimpazı. Biz bügin «Qozı Körpeş - Bayan swlu» fil'mindegi röli üşin «baqsı» atanıp ketken jurnalist, bas redaktor Aytaqın Bwlğaqovtı 
söyletsek deymiz.

Qızdıñ «qarğısı»
- Men bwrınğı Taldıqorğan oblısı, Panfilov audanı, Üşaral auılında dü­niege kelippin. Qazir oylap otırsam, ba­lalıq bal şağım öte qısqa bolğan siyaqtı. Öytkeni ekinşi sınıpqa barğan jılı äkem dünie saldı. Ol kisi meni bes balasınıñ işinde erekşe jaqsı köripti. Tizesine otırğızıp erkeletip otıratını büginge deyin esimnen ketpeydi. Janwyada tört wl, eki qız edik. Äkem köz jwmğanda bir jıl bwrın äsker qatarına şaqırılıp twñğış wlı, yağni ülken ağamız Jaqıp teñiz flo­tında azamattıq borışın ötep jürgen edi. Auılğa kelip topıraq sala almadı, odan qaralı habardı jasırıp qaldıq. Aman-esen tuğan jerge taban tiregennen keyin bir-aq estidi. Ökiniştisi, äskerden oralğan soñ üş aydan keyin üylenip, jaña qosıl­-ğan jarımen nebarı altı ay ğana ömir sürdi. Kolhozda traktor aydauşı edi, jol apatınan qaytıs boldı. Bir jıl bwrın Qwday qosqan qosağınan ayırılıp, qara jamılıp jürgen şeşeme balasınıñ ölimi jığılğan üstine jwdırıq bop tidi. Basın tauğa da, tasqa da soqqan şeşemdi tağdır tağı da sınaqqa aldı. Balasınıñ topırağı keppey jatıp, bir jıl ötkende tuğan bauı­rı ömirden ozdı. Osılayşa bes balamen jesir qalğan anamnıñ köz jasın körip ösken biz erte eseydik. Kolhozdıñ siırın sauatın şeşemizben birge tañda twrıp, qolğabıs jasaytınbız. Qanşa qinalsa da anam bizge jamau kiim kigizbedi. Oqıttı, toqıttı, el qatarınan qaldırmadı. 
Anamızdıñ qas-qabağına qarap, bala kezdiñ qızığına köp bata qoyğanımız joq. Äytse de ol kezeñderde küzgi jügeri jinau nauqanında oquşılar sabaqtı sırıp qoyıp, egistik alañınan tabılatınbız. Jügeri sorttau kezinde Äsiya degen sınıp­tasım meniñ wşqalaq minezimdi paydala­nıp «Sen jüyriksiñ ğoy, mına közildirikti ana bettegi qwrbıma aparıp bere salşı» degen soñ, tanauım deldiip jügirip bara jatıp sürinip-qwlap, sındırıp alğanmın. Sınıptasım jılap, meni qarğap-silegeni bar-dı. Osı oqiğa esimde qalıp qoyıptı.


«Arpa işinde bir biday»
- Bizdiñ auıl - ülken auıl, üş mıñ twr­ğını bar. Qazir odan da köp şığar. Ja­sıratın nesi bar, mektepte sabaqtı man­dıtıp oqımadım. Matematika, fizika degen pänder miıma kirip-şıqpaytın. Ädebietke öte jaqın edim. Türli üyirmeler­ge qatısıp, körkemönerpazdardıñ qata­rın­da jürdim. «Sen adam bolsañ, mwrnımdı ke­sip bereyin» deytin keybir mwğalimder. Biraq ta sınıpta er balalar arasınan joğarı bi­lim alğan men ğanamın. Äkem Mw­hamadi, anam Külşariya ekeui de qara öleñge jorğa bolğan adamdar. Şeşem jiın-toylarda körşimiz Küläş apamen qosılıp, qarsılastarımen aytısıp otıratın edi. Ata-anamnan darığan şığar, mektep qa­bırğasında jürgen kezimde men de äzil-ospaqtar jazıp jüretinmin. Alayda onı eşkimge oqıtpaytınmın. Maqala türtken emespin. Mektep bitirgen soñ, el qatarlı oquğa barğım keldi. Sarqan audanında körkemöner uçilişesine Äset Kerimbaev degen aytısqa alğaş baulığan wstazım jetektep äkelip, mwğalimderge tabıstadı. «Emtihan bolatın uaqıtta kelesiñ» dedi. Anamnıñ qasınan wzap şığıp körme­­gen basım oquğa barğım kel­mey qaldı. Şı­­nın aytqanda, oquğa baratın jağday da joq edi. Sodan soñ auılda halıq teatrı bar bo­la­tın, sonda jwmıs istedim. Eñ alğaş «Qozı Körpeş - Bayan swlu» dra­masında Qozı­-nıñ rölin somdadım. Röldi oynay almay, rejisser «Nemeneñe jetise­siñ, sen de ja­rımağan jetimsiñ» dep silki­legende bir 
kün jılap, «endi artist bol­maymın» dep, jwmısqa barmay jatıp alğanmın. Alayda ertesi küni sahnağa qayta oraldım. Bwl meniñ öner baspaldağındağı sätti qada­mım boldı. Birneşe bastı rölderdi som­dap, respublikalıq halıq teatrları bay­qauınıñ laureatı atandım. Teatrda jürgende 1979 jılı audandıq gazetke alğaş ret «Arman» degen öleñim ba­sıldı. Qat­tı tolqıdım. Tipti birde au­dan­dıq ga­zettiñ tilşisi arnayı teatrğa ke­­lip «öleñdi öziñ jazdıñ ba?» dep swra­ğa-­­nı bar. Sodan soñ ile-şala mal qırqu nau­qa­nı turalı aqparatım jarıq kördi. Ne kerek, jii-jii jazıp twrdım. Öleñ jazğan adam­ğa maqala jazu asa qiın emes. Oblıs or­talığına qazaq tili qoğamına qızmetke kelgende de «Jetisu», aytıs aqın­darı tu­ralı sol kez­degi «Jerwyıq» oblıstıq gazetine maqa­lalarım şığıp twrdı. Keyinnen oblıs­tıq teleradioda reporter qızmetterin atqar­dım. Halıq emşileri turalı josparlı habarlar jasadım. Qıs­qası, jurnalisti­ka salasın arnayı bi­tirmesem de jurnalis­tikağa kezdeysoq kelgem joq. Küni büginge deyin Jurnalister odağına müşelikke de öt­peppin. Meniñ alğan joğarı bilimim bas­tauış sınıp mwğalimi. Onıñ özin sırt­tay bitirdim. 1996 jılı Taldı­qor­ğandağı jalğız oqu ornı İ.Jansügirov atındağı institutta otız qızdıñ işinde jalğız oqıdım. Sessiyağa kelgen qızdardıñ zaçet­kalarına aqın atımdı paydalanıp bağa qoyğızıp be­retinmin. Oquğa tüskenim tipti qızıq boldı. Men tuğan auılda özen joq. Biologiya päninen «balıqtıñ qanday türlerin bi­lesiñ?» degen swraq keldi. «Fa­rel', it ba­lıq» dedim kümiljip. Bar bile­tinim sol. Emtihan aluşı «Arı qaray» dedi, basım­dı tömen salıp ündemedim. «Kit ba­lıqqa jata ma?» dep swradı. Sasqanım­nan «Oy­bay, ol kemeni töñkeredi ğoy, alıp qoy, ol balıqqa jata ma?» deppin. «Biz senen swrap twrmız ba desem, sen bizden emtihan alıp twrsıñ ğoy» degen sınaq aluşı «Jaraydı, eldiñ namısın qorğap jürsiñ ğoy» dep oquğa tüsirip jibergen.


Esenqwlmen «ereges»
- Socializm däuirinde aytıs köp bolmaytın. Biraq bizdiñ auılda körkem­önerpazdar üyirmesi jaqsı jwmıs istedi. Osı üyirmege jetekşilik etetin Äset Ke­rimbaev eñ alğaş qız ben jigittiñ aytısın özi jazıp, onı Jaylauhan degen qız ekeu­miz orındadıq. Sodan bastap aytısqa añ­sa­rım audı. Äsekeñ künde üyine ertip apa­rıp, jaz­ğan öleñderimdi taldaytın. Birde dom­bıra wstap otırıp, qaljıñdarına öleñ­men jauap berdim. Ol ornınan atıp twrıp, «sen suırıp saladı ekensiñ ğoy» degeni bar. Köp wzamay audandıq aytısqa qatısıp jülde aldım. Arağa bir jıl salıp Qalqa Jap­sar­baevtıñ 100 jıldığına arnalğan oblıstıq aytısta bas jüldeni ielendim. 1990 jılı respublikalıq naurız aytısında üşinşi orın aldım. Odan ke­yingi ömirim özderi­ñizdiñ köz aldarıñızda. «Haylaylim» atı­men aytıs tarihında qoltañbam qaldı.
«Qaysı birin aytayın, öñşeñ ğana aq swñqar-ay» demekşi, ıqılas-qoşemettiñ arqasında biz de seri boldıq, sergeldeñge tüstik. Qızdı auıldıñ mañayında qarañ­ğıda jortqan qarsaqtay jügirdik. Qazirgi Qwday qosqan qosağımmen mektep qabır­ğasında jürgende bala mahabbattan bastal­ğan ğwmır, dana mahabbatqa wlasıp baradı. Qazaq «Kimmen ağarsañ, sonımen qaray» demey me? Al arularğa öleñ arnau jağınan Esenqwldan kem soqqan joqpın.


«Köp kördim...»
- Süyikti isim köbine kitap oqimın. Soñğı oqığan kitabım, jazuşı Janat Ahmadidiñ «Aytwmarı». Dinmwhamed Qonaev turalı «Elu jıl el ağası» attı estelik ki­taptı qayta bir şolıp şıqtım. Qolım qalt etse, köbine terme-tolğaulardı janım süyip tıñdaymın. Kögildir ekrannan, ne bolmasa radiodan qobızdıñ sarını estilse et-jüregim eljirep twrıp qalamın. Qa­zaqtıñ qayğı-qasiretiniñ barlığın osı qobız aspabı arqalap jürgendey boladı da twradı mağan. Özim de terme jazamın. Jaqında: 
- Köñildiñ kördim köktemin.
Ömirdiñ keştim ötkelin.
Armanım asqaq, körgennen,
Körmegenim köp meniñ. 
Botası ölip bozdağan,
İngenniñ kördim şökkenin.
Äkesin tarqan saqaldan,
Balanıñ kördim öskenin.
Halıqtı qoyday iirip,
Äkimniñ kördim böskenin, - degen «Köp kördim» degen tolğau jazdım. Sazger Halıq Rizabek degen wnatıp, än şığarmaq oyı bar.
Al otbasıma kelsem, eki balam bar. Ül­keni - Arman. Äli üylengen joq, joğarı bi­limdi. Jarkent qalasındağı şekara otryadında kelisimşart boyınşa qızmet atqarğan. Qazir basqa jwmısqa auısıp jatır. Kişi balam - Jandarbek, onı öz­deriñiz jaqsı bilesizder. Üylengen, qazir Astana qalasına twradı. Qwday bwyırtsa, jaqında nemereli bolamız. Zayıbımnıñ esimi -Jämila, üy şaruasındağı prem'er-ministr.

Tüyin:
- « Oyın da oylantadı oynay bilseñ, 
Oy tübine jetpeysiñ, boylay berseñ» demekşi, äsili men qiyalşılmın. Oyğa köp şomamın. Qam-qaraket tirşilik, bala-şa­ğanıñ bolaşağın oylağanda, tün wy­­qım törtke bölinedi. Şığarmaşılıq, poeziya ökili bolğan soñ, wdayı oyğa şomıp jü­remin. Qazir «Aqındar aytqan» eken degen kitap dayındap jatırmın. Endi osını «baspağa qalay berem, kim demeuşi bola­dı» dep bas qatırıp jürmin. 
Jalpı, bwl päniden wqqanım köp. Halal men haramdı, jaqsı men jamandı, dos pen dwşpandı tani biludi mına ömir özi tüsindirdi. Atam qazaq bwl dünieni «bes kün jalğan» degen ğoy. Sol jalğan ömirdiñ jarığında bireuden keyin, bireuden ilgeri degendey, qoñır tirşilik keşip kelemin. «Bes kün jalğan» demekşi, aqın, sazger Elena Äbdiqalıqova Kökşetauğa şığar­ma­şılıq saparmen barıp, halıqpen jüz­desipti. Öziniñ änderin orındap, körermen saualdarına jauap berip twrıp, «Ömirdiñ jalğan ekenin bärimiz de bilemiz, biraq bw­rınğılardıñ bes kün jalğan degenine men tüsinbedim» dese, körermender arasında otır­ğan aytısker Qwdayberli Mırzabe­­kov «Äy, Elena, qazaq, senbi-jeksenbini qos­pağan ğoy» degen eken. Sol aytpaqşı, bes­kün­dik ömirdiñ küngeyin de, köleñkesin de körip, köñilge köp närse tüyip jürgen jayı­mız bar.

Äñgimelesken 
Qanşayım BAYDÄULET

"Ayqın" gazeti

0 pikir