Senbi, 10 Qantar 2026
Áne, kórding be? 832 0 pikir 9 Qantar, 2026 saghat 15:09

Tramptyng «segiz soghysy»: Qiyal jәne shyndyq

Suret: JY arqyly jasaldy.

Ótken jyldyng 19 tamyzynda «cbsnews.com» arnasyna bergen súhbatyndaghy AQSh preziydenti Donald Tramptyn: «Men alty soghysty toqtattym, kóp adamdar jeti soghys deydi, óitkeni eshkim de bilmeytin taghy bir soghys bar», - degen sózderi әlemge tarap ketip, keybir qazaq basylymdardy «beybitshilik preziydenti» dep aspangha kóterip jýr.

AQSh preziydenti ózi «toqtatqan» soghystar sanyn ósire týsip, 2025 jyldyng 10 jeltoqsanynda Ýndistannyng «ANI» aqparat agenttigine: «Anyghynda men segiz soghysty toqtattym», - dep mәlimdedi.

Álemdegi alyp memleketting basshysy aitqan sózderge Amerikanyng ózinde de Tramp «soghys» dep otyrghan Tayland-Kambodja, Kosovo-Serbiya, Ruanda-Kongo Demokratiyalyq Respublikasy (KDR), Pәkistan-Ýndistan, Mysyr-Efiopiya, Armeniya-Ázirbayjan, Izraili-HAMAS, Izraili-Iran qaruly qaqtyghystaryn sheshudegi Tramptyng «enbegine» kýmәnmen qaraydy.

Anyghynda búl qaqtyghystar iri kólemdegi soghys emes, búrynnan beri birde bәsendep, birde qaytadan órship mezgil-mezgil tútanyp túratyn jergilikti territoriyalyq shekteuli kólemdegi shiyelenister, nemese qysqa merzimdegi, eki taraptyng ózara kelisimimen Tramptyng qatysuynsyz sheshilgen qaqtyghystar.

Mysaly, Ýndistan men Pәkistan arasyndaghy dauly Kashmir aimaghy tóniregindegi qaruly qaqtyghys nebәri tórt kýnge ghana sozylyp, eki jaqtyng 10 mamyrdaghy kelisimi negizinde ayaqtaldy. Pәkistan jaghy osyghan ýn qosqan Trampty maqtap, Nobeli beybitshilik syilyghyna úsynsa, Ýndistannyng syrtqy ister ministri Vikram Misry beybitshilikting eki jaqty kelisimmen ornaghanyn, Tramptyng búghan esh qatysy joghyn aityp, búl úsynystan bas tartty.

2025 jyly 24 shildede bastalghan Kambodja men Tayland arasyndaghy shekara dauynda da Tramp ózin «beybitshilik ornatushy» etip kórsetpek bolyp, 28 shildede «atysty toqtatu turaly kelisimge qol jetkizdim» dedi. Biraq, Kuala-Lumpurda qol qoyylghan búl kelisim Malayziya premier ministri Anuar Ibrahimning aralyq etuining nәtiyjesi edi. Sonyng ózinde jeltoqsan aiynda Kambodja-Tayland qaqtyghysy qayta bastaldy.

Ótken jyldyng qazan aiynda Izraili men HAMAS úiymy arasynda eki jyldan asqan qaruly qaqtyghystan keyin atysty toqtatu kelisimi jasalghanda da Tramp múny ózining diplomatiyalyq jetistigi sanap, әlemge jar salghan edi. Alayda AQSh-qa arrqa sýiegen Izraili búdan keyin de әue shabuylyn toqtatqan joq.

Iran men Izraili arasyndaghy on eki kýnge sozylghan soghystan keyin de jaghday túraqtalghan joq. Eki el arasynda beybitshilik kelisimi jasalmady.

Al Tauly Qarabaq mәselesinde Armeniya men Ázirbayjandy kelisimge keltirude Tramptyng emes, Týrkiya preziydenti Erdoghannyng yqpaly zor boldy.

AQSh preziydentining «soghysty toqtattym» degen aimaghyndaghy Kongo Demokratiyalyq Respublikasy men Ruanda mәselesi de sheshilgen joq. Ruandanyng M23 dep atalatyn qaruly kóterilisshiler toby Kongo Demokratiyalyq Respublikasynyng miyneraldyq shiykizatqa bay shyghys bóligin basyp alghannan keyin, ótken jyly mausym aiynda Uashingtonda ekijaqty beybit kelisimge qol qoyylghanymen, sol jyldyng shilde aiynda M23 jasaqtary KDR aimaghynyng shyghysynda 140 adamdy qyryp salyp, qaqtyghys qayta órshidi.

Nil ózenining jogharghy saghasynda su bógetin salyp jatqan Efiopiya men Mysyr, Kosovony óz jeri dep sanaytyn Serbiya men Kosovo arasyndaghy shiyelenis te kýrdeli qalpynda qalyp otyr.

Týiindep aitsaq, Tramptyng «segiz soghysynyn» biri de toqtaghan joq. Úlybritaniyanyng Brukingz strategiyalyq zertteu institutynyng qorghanys jәne syrtqy sayasat mamany Maykl Hanlonnyng aituynsha: «Bizding is jýzinde kórip otyrghanymyz – atysty uaqytsha toqtatu turaly kelisim ghana, búl soghysty toqtatu emes».

Býgingi әlemde beybitshilik ornatu eng myqty degen preziydentting de qolynan kelmeydi.

Marat Ermúqanov

Abai.kz

0 pikir