2026 jylghy 3 aqpanda Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti Qasym-Jomart Toqaev Islamabadqa memlekettik saparmen bardy. Búl sapar Qazaqstannyng syrtqy saudada ontýstik baghytqa belsendi bet búra bastaghanyn kórsetti.

Álemdik logistikalyq baghyttar ózgerip jatqan kezende Pәkistan Astana ýshin jay ghana seriktes emes, Ýndi múhityna shyghatyn strategiyalyq qaqpagha ainalyp otyr. Karachy men Gvadar porttarymen baylanys tenizge tikeley shyghuy joq Qazaqstan ýshin geografiyalyq shekteudi artyqshylyqqa ainaldyrugha mýmkindik beredi. Kelissózderding basty maqsaty - yntymaqtastyqty naqty kelisimdermen bekitip, tranzitpen qatar 250 millionnan astam halqy bar Ontýstik Aziya naryghyna tikeley jol ashu.

Songhy jiyrma bes jylda eki el arasyndaghy baylanys birtindep damydy. 2000-jyldardyng basynda sauda kólemi jylyna 25–30 million dollar shamasynda bolsa, 2016 jyldan keyin әriptestik jýieli sipat aldy. 2023 jyly tauar ainalymy 138 million dollargha jetti, al 2024–2025 jyldary ósim qarqyny aiqyn ýdey týsti: 2025 jyldyng alghashqy on bir aiynda sauda kólemi eki eseden astam artty, Qazaqstan eksporty birneshe ese kóbeydi.

Eki elding ekonomikalary ózara tolyqtyrushy sipatqa iye. Qazaqstan Pәkistangha astyq pen metall eksporttasa, Pәkistannan toqyma, dәri-dәrmek jәne azyq-týlik keledi. Kýrish pen mausymdyq kókónister ishki naryqtaghy bagha túraqtylyghyn ústap túrugha yqpal etedi. Kelissózder saudany keneytip, ony túraqty arnagha baghyttaudy kózdeydi. Úzaq merzimdi perspektivada ekijaqty sauda kólemin 1 mlrd AQSh dollaryna deyin jetkizu әleueti bar.

Agroónerkәsiptik yntymaqtastyq búl ózara is-qimyldyng eng perspektivaly baghyttarynyng biri. Qazaqstan Pәkistandy astyq ónimderin ótkizuding syiymdy naryghy әri Afrika men Tayau Shyghysqa shyghatyn tranzittik hab retinde qarastyrady. Pәkistan porttarynda logistikalyq infraqúrylymdy damytu jәne birlesken óndeu quattaryn qúru seriktestikke úzaq merzimdi sipat beredi. Búl ózara is-qimyl azyq-týlik túraqtylyghyn kýsheytedi: Qazaqstan astyq pen miyneraldyq tynaytqyshtardy túraqty jetkizse, Pәkistan mausymdyq kókónis-jemis ónimderimen qamtamasyz etedi. Qosymsha әleuet «Halal» standarttaryn birizdendirumen baylanysty, al fitosanitarlyq jәne veterinarlyq kelisimder eksporttaghy tehnikalyq kedergilerdi azaytugha mýmkindik beredi.

Manyzdy baghyttardyng biri ol kólik jәne logistika. Karachi, Kasim jәne Gvadar porttaryn paydalanu Tayau Shyghys pen Afrika naryqtaryna tikeley shyghugha jol ashady. Aughanstan men Iran arqyly ótetin baghyttar damyghan jaghdayda jýk jetkizu merzimi 10–12 kýnge deyin qysqaruy mýmkin. «Týrkimenstan - Gerat - Qandaghar - Spiyn-Buldak» temirjol dәlizi de bolashaqta Euraziyadaghy jana kólik jelisining bir bóligine ainaluy yqtimal.

Sapar barysynda tranzittik sauda turaly kelisim men temirjol jәne port infraqúrylymyna qatysty memorandumdar әzirlenedi. Olardyng maqsaty - tauar ótkizu rәsimderin jenildetip, biznes shyghyndaryn azaytu. Sonymen qatar logistikany sifrlandyru, elektrondy jýk qújattaryn engizu jәne sifrlyq dәlizder qúru mәseleleri qarastyryluda.

Qoryta aitqanda, Pәkistan baghyty Qazaqstan ýshin tek jana naryq emes, ontýstik logistikalyq torapqa ainalyp keledi. Josparlanghan kelisimder iske assa, búl elding eksporttyq mýmkindikterin keneytip, syrtqy ekonomikalyq baylanystaryn edәuir nyghaytady.

Ghaly Dinmúhammed Ázimbayúly,

Qoldanbaly etnosayasy zertteuler instituty ortalyghynyng diyrektory

Abai.kz