Júma, 6 Aqpan 2026
Janalyqtar 353 0 pikir 6 Aqpan, 2026 saghat 19:22

«Konstitusiyany jýieli janghyrtudyng ghylymy negizderi» taqyrybynda dóngelek ýstel ótti

Últtyq ghylym akademiyasynyng úiymdastyruymen «Konstitusiyany jýieli janghyrtudyng ghylymy negizderi» taqyrybynda dóngelek ýstel ótti.

Basqosudyng basty maqsaty Qazaqstanda jariyalanghan jana Konstitusiya jobasy ayasynda ghylym, bilim, adamy kapital jәne innovasiyanyng memleket damuynyng strategiyalyq ózegine ainaluyn talqylaugha arnaldy.

Jiyn barysynda ghalymdar men sarapshylar konstitusiyalyq reformalardyng mazmúnyn ghylymi-eksperttik dengeyde qarastyryp,  Ata Zanda úsynylyp otyrghan ózgeristerdi talqylady. Búghan QR Parlamenti Mәjilisining deputattary, Konstitusiyalyq komissiya mýsheleri, akademikter qatysty. 

Is-sharany Akademiyanyng preziydenti Kýrishbaev Aqylbek Qajyghúlúly jýrgizip, elimizding damuyndaghy tarihy kezeng – Ata Zangha engiziletin jana ózgeristerding mәni men manyzyna toqtaldy.

Aqylbek Qajyghúlúly óz sózinde: «Qazir biz memleketimizding damuyndaghy tarihy kezendi bastan ótkizudemiz. Elimizding jana Konstitusiyasynyng jobasy talqylanuda. Birinshi bolyp Ýkimet ýiinde, kýni keshe óz aramyzda akademiktermen, elimizding jetekshi ghalymdarynyng qatysuymen jana Ata Zanymyzdyng jobasyn talqyladyq. 

Konstitusiyanyng jobasynda adamy kapitaldy, ghylym men innovasiyalardy damytu, alghash ret memleket qyzmetining strategiyalyq baghyty retinde anyqtalyp otyr. Búl jana konstitusiyalyq modeli – elding bolashaghyna baghyt, baghdar beretin damudyng zyatkerlik kartasy deuge bolady.

Qazir elimizding bolashaghy aiqyndalatyn tarihy kezen. Ata Zang qúqyqtyq kepildikterdi qamtamasyz etip qana qoymay, memleketting úzaq merzimdi ghylymiy-tehnologiyalyq damuynyng irgetasyn  qalaytyny anyq.

Adamy kapitaldy damytu memleketting strategiyalyq túraqtylyghy men órkendeuining basty tiregi ekeni belgili. Osyghan oray ghylymy qauymdastyq jauapkershilikti sezinip, Konstitusiyalyq reformalar boyynsha týsindiru júmystaryn jýrgizu qajet. Óitkeni, ókinishke qaray әleumettik jelilerde keybir azamattar Konstitusiya jobasy mәtinin múqiyat oqymay, sonyna deyin týsinbey әrtýrli negizsiz aqparattar taratuda.

Osy jaghdaydy eskere otyryp, elimizge enbegi singen kórnekti ghalymdar, onyng ishinde Qazaqstannyng Enbek Erleri bar akademikter konstitusiyalyq reformalargha qatysty óz ústanymyn ashyq bildirip, qoghamdyq pikirge ýndeu jariyalaudy úighardyq» - dep atap ótti.

Osy orayda otyrysqa qatysqan mamandar konstitusiyalyq janghyrudy tek qúqyqtyq akt retinde emes, bilimdi, innovasiyany jәne syny oilaudy baghalaytyn jana qoghamdyq kelisimning negizi retinde týsinuge jol ashatynyn basa aitty.  

Akademikter óz sózderinde Konstitusiyalyq ózgerister últtyq qúndylyqtargha negizdelip, qoghamnyng úzaq merzimdi damuyna qyzmet etui tiyis ekendigin atap ótip, bilim men ghylymgha memleket tarapynan kórsetilip otyrghan qoldaudy ong qadam retinde baghalaytyndyqtaryn atap ótti. El ekonomikasyn damytu ghylymgha negizdelui tiyis ekendigin atap, әlemning damyghan memleketteri dәl osy ghylymiy-tehnologiyalyq jolmen órkendegenin mysalgha keltirdi.

Akademiya atynan jariyalanghan akademikterding ýndeuinde: «Biz, Qazaqstan Respublikasynyng akademikteri, el bolashaghy ýshin jauapkershilikti tereng sezinetin ghylymy qauymdastyq ókilderi retinde, memleket damuynyng taghdyrly kezeninde óz ústanymymyzdy ashyq bildirudi azamattyq paryzymyz dep sanaymyz.

Ghylym – uaqyttyng tynysyn dәl basatyn, qogham damuynyng baghytyn tarazylaytyn aqyl-oydyng alany. 

Al Konstitusiya – sol damudyng irgetasy, últtyng ertenine baghyt beretin eng biyik qúqyqtyq ólshem.

Sondyqtan elimizde qolgha alynghan konstitusiyalyq reformalar ghylymy túrghydan saralanyp, qoghamdyq sanada bayyppen qabyldanuy tiyis dep sanaymyz.

Qazaqstan Respublikasy Últtyq ghylym akademiyasy – el damuynyng strategiyalyq baghyttaryn aiqyndaytyn, ekonomika men qogham ómirindegi manyzdy mәselelerdi ghylymy túrghydan zerdeleytin, memleket sayasatynyng ghylymy negizin qalyptastyrugha ýles qosyp kele jatqan irgeli úiym. 

Ótken jyldyng qyrkýiek aiynda Memleket basshysy halyqqa Joldauynda Parlamenttik reformalar turaly bastama kótergen sәtten bastap, Últtyq ghylym akademiyasy búl ýderisten tys qalghan emes.  Ghalymdarymyz, sarapshylarymyz óz oi-pikirleri men ghylymy negizdelgen úsynystaryn joldap, reformalardyng mazmúnyn terendetuge atsalysyp keledi. 

Biylghy Últtyq qúryltayda Memleket basshysy el Konstitusiyasyna týbegeyli ózgerister engiziletinin jariyalap, sayasy janghyrudyng jana kezenin bastady. Osyghan oray Konstitusiyalyq komissiya qúrylyp, onyng qúramyna týrli sala ókilderimen qatar ghylymy qauymdastyq mýsheleri de tartyldy. 

Últtyq ghylym akademiyasynyng ókilderi jana Konstitusiya jobasyn әzirleu júmysyna belsendi týrde, jauapkershilikpen qatysty. Sonyng nәtiyjesinde úsynylyp otyrghan jana Konstitusiyanyng ortalyq iydeyasy retinde ghylym men bilim, mәdeniyet pen innovasiya airyqsha aiqyndalyp otyr. 

Búl – elimizding damu baghyty tabighy baylyqtargha ghana emes, eng aldymen adam kapitalyna, bilimdi últ pen ziyatkerlik әleuetke sýienui tiyis degen týbegeyli kózqarastyng kórinisi. Jana Ata Zannyng basty iydeyalarynyng biri – Qazaqstannyng bolashaghy azamattarynyng bilimimen, ghylymymen, shygharmashylyghymen jәne janashyl oiymen aiqyndalatynyn naqty bekitu. 

Konstitusiyanyng Kirispesinde mәdeniyet, bilim, ghylym jәne innovasiya negizgi qúndylyqtar retinde aiqyndalsa, onyng «Konstitusiyalyq qúrylys negizderi» bólimining 3-babynda adam kapitaly memleketting strategiyalyq basymdyghy retinde tanyldy.  Konstitusiyanyng 23-babynda sóz bostandyghyna, ghylymi, tehnikalyq jәne kórkem shygharmashylyq erkindigine kepildik berilude. Sonday-aq, 33-babynda Azamattardyng aqysyz bastauysh jәne orta bilim alu qúqyghy, joghary bilimge konkurs negizinde qol jetkizu mýmkindigi saqtalghan. 

Bilim beru jýiesining zayyrly sipaty naqty bekitilip, memlekettik bilim standarttarynyng barshagha birdey bolatyny aiqyn kórsetilgen. Búl – qogham bolyp, el bolyp júmylghan enbekting nәtiyjesi. 

Úsynylyp otyrghan Konstitusiya jobasy Qazaqstannyng qalyptasqan memlekettik qúrylymyn, halyqaralyq bedelin saqtay otyryp, bolashaqqa senimdi qadam jasaugha baghyttalghan. Jalpy aitqanda, jana preambulada ótken tarihy tamyrymyz qúndylyq retinde aiqyndalyp, býgingi uaqyttyng negizgi qaghidattary naqty belgilenip, bolashaqqa baghdar bolatyn ústanymdar bekitilip otyr. Osy orayda, Últtyq ghylym akademiyasynyng akademikteri men ghalymdary barsha otandastarymyzdy Qazaqstan halqyna úsynylghan Konstitusiya jobasyn múqiyat zerdeleuge, onyng mәni men mazmúnyn tereng týsinuge shaqyrady. 

Qoghamda jýrgizilip jatqan týsindiru júmystaryn jandandyryp, jalghan aqparat pen shyndyqqa janaspaytyn arandatushylyq pikirlerding jeteginde ketpeuge ýndeymiz. 

Biz jana Konstitusiyany qoldau arqyly Qazaqstannyng ziyatkerlik, әdiletti әri ornyqty damuyna ýles qosa alamyz.

Barshanyzdy el taghdyry ýshin manyzdy tarihy tandauda belsendilik tanytyp, jana Konstitusiya jobasyn qoldaugha shaqyramyz» dep jazylghan.

Dóngelek ýstel talqylau formatynda jalghasyp, qatysushylar Konstitusiya jobasynyng ghylymi, әleumettik jәne institusionaldyq aspektileri boyynsha oi-pikirlerin ortagha saldy. Akademikter men sarapshylar ghylymgha negizdelgen konstitusiyalyq normalardyng elding bәsekege qabilettiligin arttyrudaghy róline erekshe nazar audardy. 

Akademiyalyq qauymdastyq jana konstitusiyalyq modelidi tek qúqyqtyq qújat emes, elding «damu ziyatkerlik kartasy» retinde baghalap, birauyzdan qoldau bildirdi.

Abai.kz

0 pikir