Júma, 20 Aqpan 2026
Arasha 139 0 pikir 20 Aqpan, 2026 saghat 15:44

«Beybitshilik kenesi» jәne Qazaqstannyng bastamasy

Suret: UN News saytynan alyndy.

Vashingtonda ótken «Beybitshilik kenesinin» alghashqy otyrysynda Gaza sektoryn qalpyna keltiru men qauipsizdik jýiesin qayta qúru mәseleleri talqylandy. AQSh bastamasymen qúrylghan búl jana qúrylym aimaqtaghy úzaqqa sozylghan qaqtyghysty toqtatugha baghyttalghanymen, oghan halyqaralyq qauymdastyqtyng kózqarasy әrtýrli bolyp otyr.

Gaza soghysy 2023 jyldyng 7 qazanynda HAMAS úiymdastyrghan Izrailiding ontýstigine jasalghan shabuyldan keyin bastalghan edi. Sol shabuyl kezinde shamamen 1200 adam qaza tauyp, 251 adam kepilge alynghan. Búghan jauap retinde Izraili Gazagha keng auqymdy әskery operasiya jýrgizdi. HAMAS baqylauyndaghy densaulyq saqtau ministrligining mәlimetinshe, sodan beri 72 mynnan astam adam qaza tapqan.

Soghys saldarynan Gaza ekonomikasy kýirep, infraqúrylymnyng basym bóligi qiraghan. BÚÚ keltirilgen shyghyn kólemin shamamen 70 milliard dollar dep baghalaydy.

Izraili premier-ministri Biniyamin Netaniyahu Gaza tolyq demilitarizasiyalanbayynsha, yaghny qarudan tolyq tazartylmayynsha, aimaqty qayta qalpyna keltiru júmystary bastalmaytynyn mәlimdedi. Búl ústanymdy AQSh ta qoldap otyr.

AQSh preziydenti Donalid Tramp kenesting alghashqy otyrysynda BÚÚ-men tyghyz júmys jýrgiziletinin aityp, Gaza «radikalizm oshaghy boludan shyghuy tiyis» ekenin atap ótti. Onyng aituynsha, Qazaqstan, Ázerbayjan, Birikken Arab Ámirlikteri, Marokko, Bahreyn, Katar, Saud Arabiyasy, Ózbekstan jәne Kuveyt elderi gumanitarlyq paketke 7 milliard dollardan astam qarjy bóluge kelisken. Sonymen qatar BÚÚ 2 milliard dollar, al FIFA úiymy 75 million dollar kóleminde qoldau kórsetpek.

Kenes qúramyndaghy Gaza boyynsha joghary ókil Nikoláy Mladenov jana palestinalyq polisiya kýshin jasaqtau bastalghanyn habarlady. Alghashqy saghattardyng ózinde eki myngha juyq adam ótinish bergen.

Degenmen, AQSh pen Izraili jana kýsh HAMAS baqylauyndaghy qúrylymdardan jasaqtalmauy tiyis dep otyr. Sonday-aq Batys jaghalaudaghy Palestina әkimshiligining qauipsizdik kýshteri de tolyq qúramda qabyldanbaydy. Búl – qauipsizdik jýiesin nólden bastap qúru qajet degen sóz.

AQSh josparyna sәikes, Halyqaralyq túraqtandyru kýshi Izraili jәne Mysyrmen birge júmys istep, janadan dayyndalghan palestinalyq polisiyamen shekara qauipsizdigin qamtamasyz etui tiyis. Alayda sarapshylar HAMAS-ty tolyq qarusyzdandyru әzirge shynayy maqsatqa ainalmaghanyn aitady.

Vashingtondaghy otyrysta Qazaqstan Preziydenti Qasym-Jomart Toqaev elding jana bastamalargha belsendi qatysugha dayyn ekenin mәlimdedi. Qazaqstan Halyqaralyq túraqtandyru kýshine әskery bólimsheler, onyng ishinde medisinalyq mamandar jiberu mýmkindigin qarastyryp otyr.

Preziydentting aituynsha, Qazaqstan «eleuli qarjylyq ýles» qosugha dayyn jәne Gaza qalpyna keltiru jobalaryna halyqaralyq kompaniyalar arqyly qatysa alady. Búl jobalargha túrghyn ýiler, mektepter, auruhanalar jәne basqa da azamattyq nysandar salu, sonday-aq qiraghan aimaqtardy tazartu kirui mýmkin.

Sonymen qatar Qazaqstan aldaghy bes jylda palestinalyq studentterge 500 bilim grantyn bóludi josparlap otyr. El sifrlyq damu jәne elektrondyq ýkimet salasyndaghy tәjiriybesimen de bólisuge niyetti.

Qazaqstan gumanitarlyq kómek ayasynda astyq jetkizuge dayyn ekenin mәlimdep, Tayau Shyghystaghy túraqty damu jana senim men yntymaqtastyqqa negizdelui tiyis ekenin atap ótti.

Degenmen, jana bastamagha barlyq elder birdey qoldau bildirgen joq. Úlybritaniya, Kanada, Fransiya jәne Germaniya sekildi memleketter kenes qúramyna kiruden bas tartty. Keybir sarapshylar búl qúrylymdy BÚÚ-ny shettetuding amaly retinde baghalaydy.

Freedom House úiymy Qazaqstandaghy sayasy jýiege qatysty syny pikir bildirip, eldegi saylau prosesteri men sóz bostandyghy mәselelerine nazar audardy. Soghan qaramastan, Toqaevtyng Vashington sapary barysynda amerikalyq iri kompaniyalar basshylarymen kezdesuler ótkizu josparlanghan.

Sarapshylardyng pikirinshe, Gaza mәselesindegi basty týiin – qauipsizdik pen basqaru jýiesin halyqtyng keng qoldauyna ie bolatyn dengeyde qúru. Eger búl mәsele sheshilmese, Gaza aimaghy Izraili baqylauyndaghy jәne HAMAS yqpalyndaghy eki bólek aumaqqa bólinip qalu qaupi bar.

Vashingtondaghy kezdesu Donalid Tramptyng Tayau Shyghysqa qatysty kózqarasynyng ereksheligin taghy da kórsetti: beybitshilikke qol jetkizu kóbine investisiya, infraqúrylym jәne ekonomikalyq damu arqyly qarastyryluda. Alayda búl tәsilding qanshalyqty nәtiyjeli bolatyny aldaghy uaqyttyng enshisinde.

Abai.kz

0 pikir