ۆاشينگتوندا وتكەن «بەيبىتشىلىك كەڭەسىنىڭ» العاشقى وتىرىسىندا گازا سەكتورىن قالپىنا كەلتىرۋ مەن قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن قايتا قۇرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. اقش باستاماسىمەن قۇرىلعان بۇل جاڭا قۇرىلىم ايماقتاعى ۇزاققا سوزىلعان قاقتىعىستى توقتاتۋعا باعىتتالعانىمەن، وعان حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ كوزقاراسى ءارتۇرلى بولىپ وتىر.

گازا سوعىسى 2023 جىلدىڭ 7 قازانىندا حاماس ۇيىمداستىرعان ءيزرايلدىڭ وڭتۇستىگىنە جاسالعان شابۋىلدان كەيىن باستالعان ەدى. سول شابۋىل كەزىندە شامامەن 1200 ادام قازا تاۋىپ، 251 ادام كەپىلگە الىنعان. بۇعان جاۋاپ رەتىندە يزرايل گازاعا كەڭ اۋقىمدى اسكەري وپەراتسيا جۇرگىزدى. حاماس باقىلاۋىنداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، سودان بەرى 72 مىڭنان استام ادام قازا تاپقان.

سوعىس سالدارىنان گازا ەكونوميكاسى كۇيرەپ، ينفراقۇرىلىمنىڭ باسىم بولىگى قيراعان. بۇۇ كەلتىرىلگەن شىعىن كولەمىن شامامەن 70 ميلليارد دوللار دەپ باعالايدى.

يزرايل پرەمەر-ءمينيسترى بينيامين نەتانياحۋ گازا تولىق دەميليتاريزاتسيالانبايىنشا، ياعني قارۋدان تولىق تازارتىلمايىنشا، ايماقتى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى باستالمايتىنىن مالىمدەدى. بۇل ۇستانىمدى اقش تا قولداپ وتىر.

اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ كەڭەستىڭ العاشقى وتىرىسىندا بۇۇ-مەن تىعىز جۇمىس جۇرگىزىلەتىنىن ايتىپ، گازا «راديكاليزم وشاعى بولۋدان شىعۋى ءتيىس» ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان، ازەربايجان، بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى، ماروككو، باحرەين، كاتار، ساۋد ارابياسى، وزبەكستان جانە كۋۆەيت ەلدەرى گۋمانيتارلىق پاكەتكە 7 ميلليارد دوللاردان استام قارجى بولۋگە كەلىسكەن. سونىمەن قاتار بۇۇ 2 ميلليارد دوللار، ال FIFA ۇيىمى 75 ميلليون دوللار كولەمىندە قولداۋ كورسەتپەك.

كەڭەس قۇرامىنداعى گازا بويىنشا جوعارى وكىل نيكولا́ي ملادەنوۆ جاڭا پالەستينالىق پوليتسيا كۇشىن جاساقتاۋ باستالعانىن حابارلادى. العاشقى ساعاتتاردىڭ وزىندە ەكى مىڭعا جۋىق ادام ءوتىنىش بەرگەن.

دەگەنمەن، اقش پەن يزرايل جاڭا كۇش حاماس باقىلاۋىنداعى قۇرىلىمداردان جاساقتالماۋى ءتيىس دەپ وتىر. سونداي-اق باتىس جاعالاۋداعى پالەستينا اكىمشىلىگىنىڭ قاۋىپسىزدىك كۇشتەرى دە تولىق قۇرامدا قابىلدانبايدى. بۇل – قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن نولدەن باستاپ قۇرۋ قاجەت دەگەن ءسوز.

اقش جوسپارىنا سايكەس، حالىقارالىق تۇراقتاندىرۋ كۇشى يزرايل جانە مىسىرمەن بىرگە جۇمىس ىستەپ، جاڭادان دايىندالعان پالەستينالىق پوليتسيامەن شەكارا قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس. الايدا ساراپشىلار حاماس-تى تولىق قارۋسىزداندىرۋ ازىرگە شىنايى ماقساتقا اينالماعانىن ايتادى.

ۆاشينگتونداعى وتىرىستا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلدىڭ جاڭا باستامالارعا بەلسەندى قاتىسۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەدى. قازاقستان حالىقارالىق تۇراقتاندىرۋ كۇشىنە اسكەري بولىمشەلەر، ونىڭ ىشىندە مەديتسينالىق ماماندار جىبەرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ وتىر.

پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان «ەلەۋلى قارجىلىق ۇلەس» قوسۋعا دايىن جانە گازا قالپىنا كەلتىرۋ جوبالارىنا حالىقارالىق كومپانيالار ارقىلى قاتىسا الادى. بۇل جوبالارعا تۇرعىن ۇيلەر، مەكتەپتەر، اۋرۋحانالار جانە باسقا دا ازاماتتىق نىساندار سالۋ، سونداي-اق قيراعان ايماقتاردى تازارتۋ كىرۋى مۇمكىن.

سونىمەن قاتار قازاقستان الداعى بەس جىلدا پالەستينالىق ستۋدەنتتەرگە 500 ءبىلىم گرانتىن ءبولۋدى جوسپارلاپ وتىر. ەل تسيفرلىق دامۋ جانە ەلەكتروندىق ۇكىمەت سالاسىنداعى تاجىريبەسىمەن دە بولىسۋگە نيەتتى.

قازاقستان گۋمانيتارلىق كومەك اياسىندا استىق جەتكىزۋگە دايىن ەكەنىن مالىمدەپ، تاياۋ شىعىستاعى تۇراقتى دامۋ جاڭا سەنىم مەن ىنتىماقتاستىققا نەگىزدەلۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

دەگەنمەن، جاڭا باستاماعا بارلىق ەلدەر بىردەي قولداۋ بىلدىرگەن جوق. ۇلىبريتانيا، كانادا، فرانتسيا جانە گەرمانيا سەكىلدى مەملەكەتتەر كەڭەس قۇرامىنا كىرۋدەن باس تارتتى. كەيبىر ساراپشىلار بۇل قۇرىلىمدى بۇۇ-نى شەتتەتۋدىڭ امالى رەتىندە باعالايدى.

Freedom House ۇيىمى قازاقستانداعى ساياسي جۇيەگە قاتىستى سىني پىكىر ءبىلدىرىپ، ەلدەگى سايلاۋ پروتسەستەرى مەن ءسوز بوستاندىعى ماسەلەلەرىنە نازار اۋداردى. سوعان قاراماستان، توقاەۆتىڭ ۆاشينگتون ساپارى بارىسىندا امەريكالىق ءىرى كومپانيالار باسشىلارىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزۋ جوسپارلانعان.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، گازا ماسەلەسىندەگى باستى ءتۇيىن – قاۋىپسىزدىك پەن باسقارۋ جۇيەسىن حالىقتىڭ كەڭ قولداۋىنا يە بولاتىن دەڭگەيدە قۇرۋ. ەگەر بۇل ماسەلە شەشىلمەسە، گازا ايماعى يزرايل باقىلاۋىنداعى جانە حاماس ىقپالىنداعى ەكى بولەك اۋماققا ءبولىنىپ قالۋ قاۋپى بار.

ۆاشينگتونداعى كەزدەسۋ دونالد ترامپتىڭ تاياۋ شىعىسقا قاتىستى كوزقاراسىنىڭ ەرەكشەلىگىن تاعى دا كورسەتتى: بەيبىتشىلىككە قول جەتكىزۋ كوبىنە ينۆەستيتسيا، ينفراقۇرىلىم جانە ەكونوميكالىق دامۋ ارقىلى قاراستىرىلۋدا. الايدا بۇل ءتاسىلدىڭ قانشالىقتى ناتيجەلى بولاتىنى الداعى ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە.

Abai.kz