«Jol eki airylsa, búralqy itting basy qatady». Tantyq Jantyqovtyng әdildikten ýmit ýzip, «aspan jaqqa» kózin sýzip, jan balasyna sene almay, bir sheshimge kele almay, әnki-tәnki kýige týskenine de biraz jyldyng jýzi bolghan edi.

Biraqta búl kisi kóringen kóshke eretin qayqy qúiryq kýshik emes, bildey bir kompaniyanyng basshysy. Basynyng qatatyny da sol – bas tyqpaytyn jerge basyn tyghyp, bastyq bolghandyqtan. Búl kýnde ózin sýirep túryp diyrektor qyp ketken «pirine» syrtynan aitpaytyn qarghysy joq. Qarghaytyny, basshy bolghaly alghan alghysy joq. Qazir tóbesinen toqpaq ketpey jýr. Tóbesin kórinde toqpaqtaghyrlar, múny ne aqtap ketpey jýr, ne isti bir jayly ghyp sottap ketpey jýr. Tantyqtyng aldynda eki tandau ghana bar tәrizdi.  Biri – sot, biri – ot (oq). Kýiinip, kýirep jýrgen, tópiliyin kózimen sýrtip, әreng sýirep jýrgen kýnder edi.

Kenet...

Osy jerden sәl tizgin tartyp, tanystyra keteyik. Tantekeng ústaghan qalaghyna, úrttaghan araghyna mәz qatardaghy kóp qúrylysshynyng biri edi. Jaqsy jeri – basqalardan az úrlaytyn, jaman jeri – basy bir «auyrsa» jarty aisyz jazylmaytyn. Saytan alghyr Sodyr Soyqanov, qay «qasiyetin» únatqanyn iytim bilsin (dәu de bolsa ii júmsaqtyghyn eskergen bolar), songhy jyldary múny jii iyektey bastady. Soyqanov jii iyektegen sayyn, Tantyqty jyn iyektey bastady.

Áueli delebesin qozdyryp prorab qyldy. Búl prorab bolysymen onsyz da onbay túrghan qúrylys, mýldem túralap tyndy. Júrt múny kór de túr «sottalady», nemese ornynan týsip, «ohrana» bop qalady» dedi. Alayda, Sodyr Soyqanov elding bәrin tang qyldy. Kóp ótpey ózine әueli «zam», sodan song oryntaghyn tegin tastap, «sam» qyldy. Arqadan qaghyp tórin, týiening tabanynday mórin berdi.

– «Saspa, «basbuhyn» – bajam, orynbasaryng – qúdam. Ong qolyng – úlym, sol qolyng – qyzym. Kómekshing kýieu balam bolady, qinalghanda sýieu, panang bolady. Solardyng aitqanymen jýre ber, «kýl» dese – kýle ber, «ýr» dese – ýre ber, «týs» dese – týse ber, «min» dese – mine ber. Sonda aiyng onynnan, júldyzyng sonynnan tuady» – degen edi qalyndyghy eki qarys qújattargha qol qoydyryp túryp.

Osylaysha Tantyq Jantyqúly atauy aghylshynsha bir kompaniyanyng diyrektory bop shikireyip shygha keldi. Bar bәle sodan keyin bastaldy.

Soyqanovtyng kezinde salynyp jatqan nysannyng «múrty» bar edi. Jantyqov kelgesin saqal shyqty. «Sodyrgha ergen sorlaydy, oghan ergen onbaydy» degen maqal shyqty. Sonymen ne kerek, tenderden «shotaly» otalyp kelgen qarjydan úly úrlapty, qyzy «jyrlapty», kýieu – sýieu emes, kýie bopty, baja men qúda da biraz mýlikke «iye» bopty. Qolynda bardyng bәri qarpyp qalypty, sonynda sorlap Tantyq qalypty.

Tekseris te tekseris, búltarayyn dese, bar jauapkershilik qújat boyynsha múnyng moynynda. Onyng syrtynda júmyskerler jalaqysyn súraydy, ýleskerler úlarday shulaydy. Tantyq ne bú dýniyening sotyna bararyn, ne o dýniyening tozaq otyna bararyn bilmey, asylyp óluge asyghyp, jaryq kýnnen ýmiti kesilip bitken-di.

Qashanghy tyghylady, qasha beruden de qajyp, qauqiyp túrghan qúrylystyng toghyzynshy qabatynan qarghyp ketuge bekindi. Kóz júmar aldynda әleumettik jelide bar shyndyqty jariyalap, «arty bylyqtardyn» «artyn ashugha» sheshim qabyldady. Telefonyn qosa bergeni sol edi beytanys nómirding qonyrauy bezildep qoya berdi.

– Allo, búl «SodyrSoiqan» holding» diyrektory Tantyq Jantyqúly ma? Marapatynyz qútty bolsyn, – dedi jylan týgili, kobranyng jýregin jibiterdey jyly dauys ózin tanystyryp jatyp.

– Qa-qa-qaaaaydaaaghy ma-ma-maaarapaaat? – dedi týk týsinbese de, kýpti kónili kýrt erigen Jantyq kekeshtenip.

– Sizge jәne sizdin kompaniyanyn 20 adamyna medali bar! Sýiinshi aghay, – dep syzyldy siqyr qyz sholjandap.

– Mazaq qylyp túrsyng ba, qaydaghy medali? – dep mәngirdi Tantyq.

– Senbeysiz be, + 40 qúrylysshygha «alghys hat».

– «Alghys hatty» atasynyng basyna ala ma?

– Tuu, aghay, seriezno aitam.

– Sonda... Búl ne degen batpan qúiryq?

– Endi diyrektor emessiz be? Znachiti, sol ýshin alasyz...

– Diyrektor bolghanda... ne ghoy, men «saqaldy qúrylystyn» diyrektorymyn ghoy. Ynghaysyz emes pe? – dedi Tantyq ta tilin qalay búrap qoyghanyn angharmay.

– Bizdin qogham da «saqaldy qúrylys» siyaqty ghoy. Basqalardyn da qatyryp jatqany shamaly. Biraq barlyq diyrektorlar alyp jatyr, –dedi hatshy qyz da qalyspay.

– Men diyrektor bolghanda ne qaryq qyldym? Qúrylysty kýirettirdim, ózim de kýirep túrmyn. Sengen júrtty qúrdymgha sýirep tyndym, – dep zarlay bastaghan Tantyqty hatshy qyz tyiyp tastady:

– Tfu, aghay, basty qatyrmanyzshy. Sýiretesin be, kýiretesin be, bolmasa biyletesin be, eto vashe problema. Bizge «taghasyn!» dedi me, – taghamyz. Sizge «alasyn!» dedi me, – alasyz! Qazir tizimin jiberem, ertenge deyin toltyryp qoyynyz. Senbi kýni saltanatty marapattau! Ministr ózi keledi. Tak chto, eki saghat erte baryp túrasyndar! Bile jýriniz aghay, qazir әrbir qazaqstandyqqa tórt medaliden keledi. Keybir «semizder» segizden taghyp jatyr. Al, sizder, songhy eki jylda bir de bir medali almapsyzdar. Búl ne súmdyq!

Ýzilip qalghan baylanys Tantyqty jaryq jalghanmen qayta jalghap ketkendey boldy. Sol sәtte onyng sanasyna «qúrylystyng qúrdymgha ketip jatqany marapattyng mardymsyzdyghynan emes pe eken?» degen saytan oy sap ete qaldy. Jaryqtyq, Sodyr Soyqan myrza aiyna alty medali, jylyna on orden alushy edi...

Tantyq ózin kemesi apatqa úshyrap, kezdeysoq aman qalghan Robinzon Kruzoday sezindi. «Aralgha shyqqan siyaqtymyn, shýkir» – dedi de, etegining shanyn qaghyp, baspaldaq boylay tómen jýgirdi.

Sandyghynyng týbinen sary kostumin tauyp alghan ol, senbi kýni sәske týste bolatyn jiyngha tanghy segizde baryp túrdy.

Kópshilik aldynda ministr Tantyq Jantyqúlynyng keudesine «Qazaqstan qúrylysyn damytugha qosqan zor ýlesi ýshin» medalin taqty. Oghan qosa «Qúrmetti qúrylysshy» ataghy berildi. Al, ailyghyn ala almaghany ýshin aryz jazghan eng belsendi brigadirlerge «Ekpindi enbegi ýshin» tósbelgisi taratyldy. Momyndarynyng salbyraghan úrty «alghys hatpen» «úryldy».

Sol kýni saqaldy qúrylystyng aulasynda úlyjingir toy bolyp jatty. Alau-dalau ot jaghyp, palau pisirgen, kәuәp shyjghyrghan, «әn salyp» shynghyrghan qúrylysshylardyng quanyshynda shek joq, erben-erbeng etedi. Syrtynan qaraghanda saqaldy qúrylystyng aulasynda saytandar biylep jýrgendey elesteydi. Ishimdikti ishi kepkenshe iship, betterin bylshyldata sýigen olardan baqytty adam tabu qiyn siyaqty. Ýzdiksiz tost kótergen marapat iyeleri, tósteri jarq-júrq etip, «SodyrSoiqan» holding» kompaniyasynyng negizin qalaushy Sodyr Soyqanovtyng densaulyghy ýshin ishudi de úmytpady!

Abylay Maudan, Qostanay qalasy

Abai.kz