Milliarder Rotshilidter әuletining bireui aitypty deytin jogharydaghy sózder dәl býgingi kýnderi jana mәnge ie boldy.

Soghysta «sifrlyq ashyqtyq» dәuiri bastaldy

2026 jyldyng nauryzy tariyhqa tek Tayau Shyghystaghy kezekti geosayasy shiyelenis retinde emes, adamzattyng soghys jýrgizu filosofiyasyn ózgertken betbúrys kezeng retinde endi.

Bir kezde soghys túmany dep atalghan belgisizdik pen qúpiyalyq dәuiri ayaqtalyp, onyng ornyna sifrlyq ashyqtyqtyng jana shyndyghy keldi.

Búl ózgeristi tankiler de, zymyrandar da emes — derekter men algoritmder jasady.

Úzaq uaqyt boyy әlemdik derjavalar ýshin basty artyqshylyq — aqparatty baqylau boldy.

Áskery bazalardyng ornalasuy, aviasiyanyng qozghalysy, strategiyalyq dayyndyq — múnyng bәri sanauly elitalyq barlau qúrylymdarynyng ghana qolynda edi.

Alayda 2026 jyly búl tepe-tendik búzyldy. Qytaylyq MizarVision kompaniyasynyng jariyalaghan sputniktik derekteri әskery qúpiya úghymynyng shartty ekenin kórsetti.

Katar men Iordaniyadaghy bazalardaghy zamanauy joyghysh úshaqtardyng qozghalysy endi tek barlaushylargha emes, kez kelgen taldaushygha qoljetimdi boldy.

Búl — jay ghana aqparat taratu emes. Búl — biylikting qayta bólinui.

Kópshilik ýshin besinshi buyn joyghyshtary, әsirese F-22 Raptor men F-35 Lightning II — tehnologiyalyq ýstemdikting simvoly. Olar «kórinbeydi» dep esepteldi.

Biraq búl týsinik tek radarlar әlemine qatysty edi.

Optikalyq sputnikter ýshin olar — qarapayym nysan. Al jasandy intellekt olardy tek kórumen shektelmey, tanidy, sanaydy, qozghalysyn boljaydy. Osylaysha «stels» úghymy qazir jartylay ghana júmys isteytin tehnologiyagha ainaldy.

Yaghni, býgingi soghysta jasyrynu — kórinbeu emes, bayqalmau jyldamdyghymen ólshenedi.

Qazirgi qaqtyghystarda basty maydan syzyghy jer betinde emes — derekter ortalyqtarynda ótude.

Bir jaghynda jabyq әskery jobalar, mysaly Project Maven sekildi jýieler túrsa, ekinshi jaghynda iykemdi, kommersiyalyq jәne tez damityn tehnologiyalyq ekojýieler bar.

Búl tek tehnologiya aiyrmashylyghy emes — oilau jýiesining aiyrmashylyghy:

Biri — qúpiyalyqqa sýienedi

Ekinshisi — ashyqtyqty qarugha ainaldyrady

Jәne Tayau Shyghystaghy soghys kórsetkendey, jyldamdyq kóbine qúpiyalyqtan manyzdyraq.

Qytaydyng Jilin-1 jәne Gaofen siyaqty jýieleri soghys kenistigin týbegeyli ózgertti. Búl sputnikter tek baqylap qana qoymaydy — olar týsinedi.

Al «edge AI» tehnologiyalary derekterdi jerge jibermey, gharyshta óndeuge mýmkindik berdi. Nәtiyjesinde aqparattyng qúndylyghy tek dәldiginde emes, uaqytynda jetkiziluinde jatyr.

Búryn barlau — búl aqparat jinau bolsa, endi ol — naqty uaqyttaghy interpretasiya.

Qazirgi geosayasy jaghdaydy bir metaforamen sipattaugha bolady: әlem «shyny akvariumgha» ainaldy.

Iri derjavalar әli de quatty. Biraq olardyng әreketteri endi jasyryn emes. Árbir әskery dayyndyq, әrbir qozghalys, әrbir manevr — sifrlyq iz qaldyrady.

Quat saqtaldy, biraq qúpiyalyq joghaldy.

Sifrlyq ashyqtyq dәuiri tek tehnologiyalyq emes, moralidyq ózgeris te әkeledi. Sebebi endi kez kelgen soghys — tek әskery operasiya emes, bir mezette jahandyq auditoriyagha arnalghan «tikeley efiyr».

Búl jaghday birneshe manyzdy saldargha әkeledi:

Kýtpegen soqqy jasau qiyndaydy

Aqparattyq soghys negizgi qúralgha ainalady

Qoghamdyq pikir әskery sheshimderge tikeley әser etedi

Eng bastysy — soghys endi tek qarumen emes, derektermen ólshenedi.

Dәl býgingi kýnderi bolashaqta jenis maydan dalasynda emes, aqparat ortalyqtarynda anyqtalatynyna kuә bop otyrmyz..

Endi «En-eng qúpiya» degen «qúpiya nysanynnyn» ózi shyny akvariumda túr..

Ómir Shynybekúly

Abai.kz