Otandyq, әlde sheteldik investor: Bizge kim paydaly?
Qazaqstan ózin sheteldik investor dep ataghan adam kórse esinen tanyp, artynan jýgiretin «balalyq shaqtan» ótti.
Endi úzaq merzimge keletin, tehnologiyalyq modernizasiyagha aqsha salatyn konstruktivti, sapaly investor kerek. Jәne songhy praktika kórsetkendey, onyng barlyghy sheteldik emes. Kóbine ózimizding últtyq burjuaziyadan shyqqan, osy jerdi biletin jәne bolashaghyn osy jermen baylanystyratyn otandyq investorlar qazir ekonomikamyzgha jan bitire bastady. Biz ýshin eski kenestik, shirip jatqan qúrylghylardy songhy demi qalghansha paydalanyp, eshteneni janartpay, bar aqshany soryp alyp ketken Mittaldar ýlken sabaq boldy dep oilaymyn.
Osy rette, týrik investorynyng júmysty dúrys istey almaghandyghynan kóp jyldar boyy túralap túrghan Kóktasjal ken orny kónilge kirbing úyalatyp kelgen edi. Jer astynda jatqan 50 million tonnadan astam rudany týrik investory iygere almady. Olardyng «Altay poliymetally» kompaniyasy tyghyryqqa tirelip, 18,2 milliard tenge shyghyngha batqan. Al qaryzy 305 milliard tengeden asyp ketken. Aqyrynda óndiris toqtady, qúral-jabdyq tozdy, ekologiya nasharlady. Jergilikti halyqqa esh payda kelmedi. Júmys orny ashylmady.
Endi Kóktasjaldan jaqsy janalyqtar kelip otyr. Ken orny ózimizding Altyndara kompaniyasyna ótti. Kәsipker otandastarymyz birden 500 million dollar investisiya salmaq. Olar óz qarajatyn tәuekelge tigip, óndiristi qayta iske qosqaly otyr. Jana ken alandary ashylady, Qyzylshoqyda bayytu kombinaty salynady. Bayytu kombinaty degenimiz jerden shyqqan shiyki tasty óndep, odan taza metall bólip alatyn oryn. Qarapayym tilmen aitqanda, topyraqtyng ishinen naqty payda әkeletin ónim shygharatyn óndiris.
Sonyng nәtiyjesinde 800 jana júmys orny ashylady. Búl Qarqaraly audanyndaghy 800 otbasynyng tabysy degen sóz. Onyng ýstine jana jabdyqtar ekologiyalyq talaptargha say bolady. Yaghny búrynghyday auagha ziyandy zattar taramaydy, qaldyqtar retteledi. Halyqtyng densaulyghy jaqsarady.
Songhy uaqytta bayqalyp jýr, ózimizding otandyq investorlardyng strategiyasy óte jaghymdy. Bizding kәsipkerler tek shiykizatty qazyp satudy emes, tolyq tizbek qúrudy oilaydy. Mysaly, mysty jay ghana shetelge satyp jibermey, ony Qazaqstannyng ishinde óndep, kólik jasaytyn zauyttargha bermek. Búl taghy da qosymsha óndiris ashugha mýmkindik beredi. Jana júmys oryndary payda bolady, ekonomika ishinde aqsha ainalady. Múny ekonomister «qúndylyq tizbegi» deydi. Qarapayym tilmen aitsaq, shiykizatty dayyn ónimge ainaldyryp, odan kóbirek payda tabu.
Kóktasjaldaghy jaghday bizge bir nәrseni anyq kórsetti. Syrttan kelgen spekulyant investor әrqashan tiyimdi emes. Kóbine olar aqshasyn eshtene jasamay tez shygharyp alghysy keledi. Al ózimizding investorlar, kerisinshe býgingi paydadan búryn ertengi túraqtylyqty tandaydy. Olargha úzaq uaqyt júmys istegen manyzdy.
Sondyqtan mәsele tek bir ken ornynda emes siyaqty. Búl býkil el ýshin sabaq boldy. Bizge endi jay ghana aqsha salatyn investordyng ornyna elmen birge júmys isteytin, óndiristi damytatyn, ekologiyany saqtaytyn investor kerek. Jәne onday kәsipkerler bizde bar. Olar - ózimizding qazaq investorlary.
Aybar Oljaev
Abai.kz