Nemese tehnikalyq sebepterding sayasy sipaty turaly

Jas kezimizde Deniyel Erginning «Dobycha» (vsemirnaya istoriya boriby za nefti, denigy y vlasti)» atty kitabyn oqyp edik. Qara altynnyng kәdimgi altynnan esh aiyrmasy joq ekenin sonda týsingenbiz. Ádebiyet «barlyq soghystyng sebebi – әiel zaty» dep ýiretse, sayasat «barlyq soghystyng sebebi – múnay» dep týsindirip jatqanyna barshamyz kuәmiz.

Mine, XXI ghasyrdyng alghashqy shiyregining sony osy sayasy aksiomanyng esh kýmәn tughyza almaytyn dәleldi qajet etpeytinin taghy da kórsetip otyr.

Reseyding Ukrainagha, AQSh pen Izrailiding Irangha qarsy ashqan soghysynyng barysynda ne bop jatqanyn, basqasyn aitpaghanda, ol soghystardyng әlemdik energetikagha qanday әser etkenin kórip, bilip jatsyzdar.

Ol soghystardyng salqyny Qazaqstangha da tiyip jatqanyna biraz boldy. Ukrainanyng KTK múnay tasymaldau qúbyryn bombylauy, Ormúz búghazyndaghy jaghday qara altynnyng baghasyn eki ese ósirip jibergeni kóz aldymyzda.

Endi, mine, jaghday odan sayyn ushyghyp bara jatqan siyaqty.

Osydan eki kýn búryn BAQ «Resey 1 mamyrdan bastap Qazaqstannan «Drujba» múnay qúbyry arqyly Germaniyagha tasymaldanatyn múnay eksportyn toqtatudy josparlap otyr» dep aqparattyq anons taratqan bolatyn.

Ekonomikasy múnay men gazgha telinip qalghan, al budjeti men Últtyq qory osy ekeuin satudan týsken qarjygha tikeley tәueldi qazaq ýkimeti búl turaly resmy týsinikteme bere qoyghan joq (salalyq viyse-ministrding kommentariyi múnday jaghdayda jetkiliksiz ekeni týsinikti), búl jayttyng halaqaralyq rezonansy bolatynyn sezgen resey jaghy bolsa, ózinshe aqtalyp jatyr: RF preziydentining baspasóz hatshysy Peskov qazaqstandyq múnaydy Germaniyagha tasymaldaudyng toqtatyluy tehnikalyq sipattaghy faktorlargha baylanysty ekenin mәlimdedi. Sonymen qatar ol Qazaqstan mýddesi tolyq eskeriletinin, al seriktester ýshin qajetti múnay kólemi basqa logistikalyq baghyttardy paydalanu esebinen saqtalatynyn atap ótti.

Jón delik.

Alayda, ol netken tehnikalyq sebepter ekeni naqty aitylmapty.  Sol jaghy kýmәndi.

Peskov aityp otyrghan «basqa da logistikalyq baghyttargha» arakidik Ukrain drondarynyng shabuylyna úshyrap otyratyn KTK múnay qúbyry bolsa, onyng jaghdayy beseneden belgili. Oghan da asa senim joq.

Mamandardyng aituynsha, qúbyrdy jóndeu júmystary eki-ýsh aigha (tipti odan da úzaq merzimge) sozylyp ketui mýmkin. Germaniya osy uaqyt ishinde balama marshruttar tauyp alsa, keyin Qazaqstan múnayy nemisterge qajet bolmay qaluy da mýmkin emes pe?

Jәne de «Drujba» arqyly basqa da elderding múnayy tasymaldanbay ma? Nege tek qana qazaqtyng múnayyna osynday tyiym salynyp otyr?

Osy jaysyz jaghdaygha qatysty mening óz dolbarym bar.

Osy kýnderi birqatar kremlishil BAQ (mәselen, «Nezavisimaya gazeta») Jana Qazaqstan ýkimetining investisiya tartuda «tym batysshyl» bop ketip, Reseyding mýddesin úmytyp bara jatqanyn shyryldap jazyp jatyr. Ol maqalalarda tipti qoqan-loqqy da seziledi, «búlay bolsa berse, arty jaman bolady» degen ses kórsetip, qauiptendiru de joq emes. Tipti «kezinde tym batysshyl bop ketken» dep aiyptap, sol sebepti basyna kýn tughan Ukrainanyng taghdyryn mysalgha keltirude.

Óz basym ekonomikamyzgha investisiya tartuda bir elge ghana qarap qalmay, Batyspen de, Shyghyspen de, Ontýstikpen de, Soltýstikpen de terezesi teng әriptestik qarym-qatynas ornatqanymyz jón dep sanaymyn.

Sol sebepti «Drujba» múnay qúbyrynyn, Peskov aityp otyrghan «tehnikalyq sebepterinin» sayasy sipaty bop qaluy tipti ghajap emes.

Áriyne, barlyq kinә kezinde múnay men gaz tasymalyn diyversifikasiyalamaghan eski Qazaqstan jaghynda. Ony bәrimiz de týsinemiz.

Olay bolsa, Resey jaghy ózi bastap otyrghan osy kiykiljindi paydalanyp, onyng múnayymyzdy tasymaldaudaghy monopoliyasynan birjolata qútylyp, óz kýnimizdi ózimiz kóruding qamyn oilastyryp, tiyisti sharalardy qolgha aluymyz kerek shyghar...

Ámirjan Qosan

Abai.kz