Berdimúhammedjanjәlel men Aya túnghysh úldary Noyan es bilgen shaqta auyl qariyalarynyng basyn qúrap «bel kóterer»¹ berip, dәm-túzdary jarasyp aralasqan ýiler «ayyrylys qazangha»² shaqyryp, nekeleri qiylghan auyldy qimay-qimay qalagha kóship kelgen. Ekinshi úldary qalada tudy. Qazir jetining jelkesinde. Súraghandargha «Atyn aghasyna úiqastyryp Ayan qoydyq» deytin Aya masattanyp. Áyelding qulyghyna qúryq boylaghan ba, ózining nyspysyna «N» әrpin sýikey salghanyn aitpasa da kópting ishi sezetin. Al Aya kýieuining «Berdimúhammedjanjәlel» degen esimin aityp bolghansha qúddy bir uaqyt joghaltatynday qysqasha ghana «Bekish» deytin. Qauqyldasqan qúrby-qúrdastary da solay ataytyn, ata-enesi de solay shaqyrushy edi. Aya keyde: «Ata-enem de qyzyq, әiteuir Bekish deydi eken, tughanynda esimindi jiraftyng moyyn omyrtqasy qúsatpay qysqasha atay salmaghan ba? Bas әrpinen songhy әrpine deyin taksiymen barugha bolady», – dep qaljyndaytyn. Tilining shoghy bar, týsken jerin shyjghyryp jiberedi. Bekish esesin jibersin be, múndayda «sening әke-sheshenning atyna kelgende kejegesi keyin tartyp týk tappaghanday alfavitting bastapqy jәne songhy әrpin qosaqtay salghan» dep shiryqtyratyn. Áyeli bolsa «qazir sozbalaqtap otyratyn uaqyt emes» dep qylymsyp jenetin. Shynymen qala ghana emes, zamana zulap damyp barady. Shúbyrtyp salalas, sabaqtas sóilem qúrap, ony mamyrdyng sary mayyn jegendey tamsanyp tyndap otyratyn uaqyt joq. Ólshemey kesip, pishpey tiletin zaman.

Bekish qos qolynan óner tamghan jan, elpildegen elgezek. Júmys talghamaydy, nәpaqasy shenberinen asyp shýpildep aghyp jatpasa da júrt qatarly otbasyna jetkilikti. Qalagha kóship kelulerining de maqsaty sol – júmys istep bala-shaghasyn baghu, zamana kóshine ilestiru.

Ózi zauytta júmys isteydi, bir kýn kýndizgi, bir kýn týngi auysymgha barady da, eki tәulik alansyz demalady. Sol eki kýn demalysta janyn qoyargha jer taba almay, ishi әbden pysyp zerigedi. Al kórshileri bolsa ony «kәrizding koroli» atap ketken. Krandarynan su aqpasa da, dәrethanalary bitelse de, esikteri shiqyldasa da, qúbyrlary jarylsa da bәri jarysyp Bekishti izdeydi. Tipti et búzbaq týgili bezdeuge de Bekish kerek. Qasapshynyng qolaqysy – qolkeser³ saltyn saqtamaytyn qalalyqtar qazir etting qany aqsa da úyadan shoshyp túrghan tauyqtay azan-qazan bola qalady. Múndayda besaspap kórshileri túzdap, sýr de shygharyp beredi. Soyghan kýzdikterining ishek-qarynyn da juyp bergen kezderi bolghan. Bes jyldan asqan uaqyt ishinde Bekish qonystastarynyng ishin de, syrtyn da әbden oqyp alghan.

Tóseginen sharshap túrghan onyng býgin bet monshaghy salbyrap kónil-qoshy bolmady. Taksiyletpek bolghan rayynan da qaytty. Aulany sypyryp tastamaqqa niyettengen – enjarlyghy ústap manaylay almady. Kórshi bólmede qarynyn qasyna qoyyp, qyryndap jatyp qoryldaghan túnghyshy Noyangha qarady da poshymynan tyjyryndy, jiyirkendi de jany ashydy. Bala kýninde auylda bútyna qúryq qysyp alyp, qara terge týsip shapqylap jýretin Noyan emes. Kirtiygen kózi men pysyldaghan púshyq múrnynan basqa jerin may basyp irkildegen megejin jatqan sekildi.

– Sorlynyng auzyna dóner-móner, hot-dog, burger tyqqyshtay beresin. Kór әne, qabyrghasyna qol batpaytyn shoshqanyng sheshesi qúsap irk-irk etip әreng demalyp jatyr. Qoly qúiryghyna jetpeydi. Osynyng qúiryghynyng ólshemi asqazanynyng ólshemine say keledi degenge senbeymin.

– Endi sen sekildi jýrip emes, otyryp isteytin júmysta ghoy. Týsten týnning ortasyna deyin kompiuterding aldynda otyrady. Shamasy kelgende aqsha tauyp jýr. Jas әli, aryqtaydy ghoy. Bishara bala týni boyy úiqysyrap taghy atysyp shyqty, – dep qorghashtaghan boldy balasyn Aya.

– Qoyshy sen osy, qit etse jaqtamay...

– Shyn aitam, ei. Jattyghu jasap jýr ghoy.

– Jattyghu, – dep tanghaldy Bekish әielining sózine kýlkisi kelip. Boyyn tez jinap aldy.

– Bәse, jýdep qalypty. Týni boyy «yrs-yrs» etip úiyqtay almaghany bylay túrsyn, Ayan ekeumizge de úiqy bermedi. Tanauynyng tesigi tar, teskishpen tóske salyp keneytip beru kerek shyghar. Bayaghyda bizding ýide semiz kәri siyr bolatyn. Ashqaraq sorly osy qúsap basyn joghary kóterip mýlgiytin, – dep jalghap kele jatqanda Aya tyiyp saldy.

– Balandy әjua qylasyng da jýresin, syrtqa tebesin. Tórkinimnen ertip әkelgen balam joq, ózinning tughan balan. Qasyna al dese, «olaq» dep jolatpaysyng da. Ózinnen kór! – dep zuyldatyp toqtay almay búlqan-talqan bolyp Bekishting ózin kinәli etip shyghardy.

Shyndyghynda Bekish Noyannyng sylbyr qimylyna kónili kónshimeytin. Ongha jýr dese solgha búrylatyndyghyn jәne jaratpaydy. Júmys, aqsha dep, osylardyng kóilekterin kók, qaryndaryn toq etemin dep shapqylay bermey, bir uaqyt kónil bólmegenine ókindi. Bәri kesh sekildi kórindi.

– Áy, qatyn, júrttan úyat tipti. Ózine de obal ghoy. Týsinsenshi, jas emes pe. Aytsanshy, kompiuterding aldynda atysyp omalyp otyra bermey, syrtqa shyghyp biraz qimyldasyn. Óledi ghoy myna týrimen. Qyz da qaramas. Janym ashyghan song aitamyn, – dep aqtalghan Bekish úlyna taghy da bir kózin qadady. Bir býiirlep, qolyn basyna jastanyp, qinalyp әreng demalyp jatyr. Shyntaghynyng ishki jaghynda aghashqa órmelep bara jatqan әbjylannyng tatuy⁴ bar. Áyeline qoryldap úiqy bermedi dep әdeyi aita salghan. Týsinde osy әbjylan tamaghyna oralyp alyp qylqyndyrmaq bolghanda shoshyp oyanghanyn jasyryp qalghan.

– Oyat, otyryp úiyqtasyn. Túnshyghyp qalady myna týrimen, – degen Bekish sol kýii tanghy shaygha qaramay kiyim ilgishten kýrteshesin alyp kiydi. Shetki shegede bylghary qonyr aljapqysh sekildi jamylghy, onyng qasynda tasbaqanyng maskasy iluli túr. Oghan kóp kónil bólgen joq.

– Nemene, karnavalgha barayyn dep jýrsinder me? – dep Ayagha oily kózin qayta qadady da, senderge daua joq degendey basyn shayqap shyghyp ketti.

***

Tamyz tuyp, tas tóbege qaray kóterilip kele jatqan kýnning núry Ertis ózenining ainaday aidynyna týsip shaghylysyp túr. Jaghalaudaghy qúmdauyt jerge kelip otyryp, arqasyn kýnge tosyp aghyndy sudan kózin almaydy. Týnde kóbelek jaughan eken, aqqayrang shabaqtar jaghalauda su betindegi kóbelekterdi tisteydi de, terenge ketedi. Bәri akvariumdaghyday anyq kórinip túr. Bekish taza auamen tynystap, túnyq aidynnan esken salqyn auany qapsyra jútyp kóp otyrdy. Soghymdy jyghyp, bauyzdap, terisin týsirip, mýshelep tastaytynday uaqytyn sarp etti. Oghan ókingen joq. Qalagha qonys audarghaly osynday saf auamen keudesin kere tynystap, su jaghasynda erkin otyratyn sәtti armandaghan. Sonyng qiiy kelmey jýrgen. Býgin sol armany oryndalyp, kónili kól-dariya.

Túrugha ynghaylana berip edi, qasynan kýlimdegen ýsh kelinshek ótip bara jatty. Qoldarynda qos qúlash kendir jipteri bar. Sol qoldaryna qayys qarghybau ústap alghan. Synghyrlaghan dauystary anyq estiledi. Ózimen teteles tәteler.

– Moy Djemmy voobshe rybu ne perevarivaet, – degen jenil jasyl kóilekti kelinshek qarghybaudy tartty da, kózge kórinbeytin bir nәrseni jerden kóterip alyp qapsyra qúshaqtap iyiskedi. Odan keyin qayta qoya bergendey boldy.

– Eto norm, a moy Djuly za koshkamy begaet kak sumasshedshiy, – dedi qyzyl kóilekti, qúlaghynyng týbine qúmyragha oralyp jabysqan kobranyng suretin saldyryp alghan qysqa shashtysy.

– Djuli, budi umnichkoy, slushay mamu, – dep qoydy sosyn súq sausaghyn  qarghybaugha qaratyp  núqyp qoyyp.

– Borziyk, ty chto delaeshi? Mysyqtar ghoy ol, – dep kendir jibin shirene tartty etjendi qazaq әiel kýshenip.

– Esly koshku uviydet, ego ne ostanoviti, vypendrivaetsya pryam, – dep saq-saq kýldi de, qúrbylaryna búryldy. Syrttarynan qarasan, it jetektegen ýsheu sekildi, biraq itteri joq. Qoldarynda qúr qarghybau. Bekishten basqa olargha eshkim tanghalyp qaramaydy. Oiyna seh bastyghynyng әngimesi orala qaldy. Týski astyng kezinde zauytta әriptesterimen tyghylyp shay ishetin әdetteri bar edi.

– Qazirgi balalarda tanghalu sezimi degen mýldem joq. Tanghalu «datchikteri» júmys istemeydi, – dep bastaghan әngimesin seh bastyghy kýlkige ainaldyryp. Bәri ýrpiyise qarap qalghan. Sony sezgen bastyq sózin әri sabaqtaghan.

– Semiyamyzben Taylandqa bardyq qoy. Mә, ol jaqta turisterge barlyq jaghdaylardy jasap qoyghan eken. Restorandary myna bizding seh sekildi, úzyndyghy eki jýz metrdey bolyp qalar. Bergi basynan arghy esikke deyin dastarhan jayylyp túrady. Ýstelding ýstinen qasyq qoyatyn oryn tappaysyn. Ne joq deysiz, et te, balyq ta, tәtti de, bәri bar obshym. Ómiri jemegen tamaqtar ghoy. Dәmderi til ýiiredi. Ánsheyinde qarnynyng qatparyn «birinshi etaj... tórtinshi etaj» dep sanap jýretin әielim diyeta degendi úmytty. Onyng ýstine bәri su tegin. Ekeuimiz birinshi kýni tauysa almasaq ta tarelkamyzgha toltyryp salyp aldyq. Kóz qimaydy. Al balalar shókimdey-shókimdey etip birdene alghanday boldy. «Búryn jemegen tamaqtaryng ghoy, baryp toyyp alyndar» desek múryndaryn tyrjitady. Oi, Allay-ay! Sosyn sudyng astynda jýzetin, әlgi ne edi, әlgi... – dep aitpaghyn esine týsire almaghan seh bastyghy jelkesin qasydy.

– Mayning pe? – dedi oilanbastan jas jigit.

– Qaydaghy mayning, dayving tupoy? – dep auzyna sóz saldy sausaghynyng týbin tis shúqyghyshpen tazalap otyrghan sary jigit ýlkendigin kórsetip.

– IYә, iyә, dayving. Sudyng asty da әdemi bolady eken ghoy. Ózgeshe әlem. Segiz ayaq, keta balyqtar jýzip jýr. Balalar da týsip shyqty. Qúday-au bir tanghalsa ghoy, tanghalmaydy tipti. Qúmgha baryp kvadrasiklmen qydyrdyq, palimagha órmelep kakos alyp, jaryp shyrynyn ishtik. Birine de tanghalmady ghoy. Aytyp túrmyn ghoy, qazirgi balalardyng «tanghalu datchiygi» kýiip ketken, – dep әngimesin týiindegende jinalghandardyng birazy kýlip, Bekish basyn shayqaghan.

Jaghalauda jýrgenderding de «tanghalu datchikteri» kýiip ketken sekildi. Ýsh mýiizdi siyrdy qoya berseng de «ә, siyr siyaqty ghoy?» dep jaybaraqat kete berer. Jalanash jýgirip jýrseng de, bir jerde qúlap qata qalsang da eshkim moyyn búrmaytyn tәrizdi. Eshkimdi eshtene qyzyqtyrmaydy, әrbirining óz sharuasy bar. Áytpese, bir-birimen sýiisip otyrghan qyzdar men qylymsyghan qyztekelerdi tyimaydy ma?

Etjendi әieldi Bekish jýrisine qarap birden tanydy. Auylda ózi ghashyq bolghan, «túrmysqa shyq» dep úsynys jasaghanda «oquymdy bitiruim kerek» dep syltauratqan, keyin ol Ayany alyp qashyp kelgende ózine qol salmaq bolghan Gýlsim. Shynymen sol mekteptegi ozat oqushy, oquyn qyzyl diplommen bitirgen maman.

– Gýlsim! – dedi sabyr saqtap dauysyn kóterip. Qúlaghynyng úshyna deyin qan shapshydy. Ornynan qalay túryp, «aruaq» it jetektegen «ghashyghyna» qalay jaqyndap jetip barghanyn da angharmady.

– Gýlsim, qalaysyn? – dep qaytalady.

– Jaqsy.

– Bekish senbisin?

– IYә, men ghoy.

– Mә, qalay qartayyp ketkensin, – dep qoyyp qaldy Gýlsim.

– E, sol, ómir ghoy, – dedi Bekish teperish tartyp jýrgendey jelkesin qasyp.

Qúrghaq bastalghan әngime terendegen joq.

– Ne istep jýrsinder? – dep súrady Bekish.

– E, itterimizdi tanghy seruenge  shygharghanbyz.

– Qay itti aityp túrsyn? It kórip túrghan joqpyn ghoy.

– E, sen ony týsinbeysin. Evropalyqtar sekildi ómir sýrseng ghana týsinesin. Múny hobbidoging deydi.

Bekish týk te týsingen joq. Qaydaghy itti aityp otyr? Qoldarynda qarghy men jipten basqa týk joq. «Hobbiborzink dedi me? Jyndanghan shyghar» dep oilady.

– Mal bop ketkennen sausyndar ma? Álde kóshede qanghyryp jýrgen it az ba?

– Joq, eto uje v proshlom. Kstati, jaqynda uje mynaday subkulitura da keletin shyghar. Shetelde uje shyqty. Qoydyn, shoshqanyng kiyimin kiyip alyp, syrt kózge sezimin bildirmey bir nýkteden kózin almay jýredi.

– Miy joq emes, miy bar mal bop ketkensinder me? Qysqasy quyp ketkensinder, – dedi Bekish ashu shaqyryp.

– Bekish, bayqap sóile! Biraq sivilizasiya men sifrovizasiya degendi týsinbek týgili aita almaytyn sen subkuliturany qaydan týsinesin.

– Búl dibilizasiya, – dep qoyyp qaldy Bekish qatty ketkenin angharmay. Sol uaqytta jasyl kóilekti kórikti kelinshek aighaylady.

– Gulisi, davay bystree! Otpusty Borzika. On je ovcharka, begati hochet.
Gýlsim oilanghan da, qymsynghan da joq. Qarghybaudyng aiylbasyn sheshti.

– Davay, Borziyk, idi, pokaji, na chto ty sposoben. Ne pozori menya! – dep basynan sipaghanday bolyp joq itke búiyrdy da, «sau bol» degendey Bekishke ojyrayyp qarady. Ózi de «iytinin» sonynan jýgire jóneldi.

Kezdesken sәtte quanyp «telefon nómirin alu kerek» dep dәmelenip qalghan Bekish rayynan tez qaytty. «Esterinen auysqan ba?» deyin dese, sózderi dúrys, kiyimderi de taza, jana. Qarghybaulary da týrli tastarmen әshekeylengen. Onday tastary bar әshekey búiymdar Ayada da joq. Tabystary jaqsy sekildi. Ýsheui «itterin» arnayy jattyghugha arnalghan alanda sekirtip, jýgirtip jýr. Shyndyghynda, ózderi sekirip, jýgirip jýr. Múndaydy alghash kórgen Bekishting bar sózi «Qúday saqtasyn» boldy. Sosyn menireu adamday túrghan kýii qatyp qalghan da qiyalgha shomghan. «Osy qazaqtar qaydaghy-jaydaghy hobby pәlenshe, hobby týgenshege ýiir bolmay «hobbiqoqys» degendi nege oilap shygharmaydy eken? Jaghalaudyng ainalasy jayraghan qoqys. Shashqan adam kóp, jinaghan adam joq. Qoghamgha osy paydaly emes pe». Biraq zauyttyng maydan qoly tazarmaghan qarapayym júmysshysynyng sózin kim qúlaghyna ilsin?!

– Mujchina, dayte dorogu, – degen sózden selk etti. Ýstinde aq halat, ayaghynda aq kebis, basyna qalyng aq oramal tartqan súlu sary kelinshek túr. Qúddy bir dushtan shyqqan adamday. Ol da iytin seruendetip jýr eken. Tiri emes, robot iyt. Qynsylap qoyady. Bekish mandayyn ústap bir mezet oilandy da, kýlip jiberdi.

– Mujchina, dayte dorogu, – dep qaytalady kelinshek.

– Vse, vse, – degen Bekish joldyng jiyegine qaray ysyryldy.

Ýige qaytpaqshy bolyp, jaghalaudy betke aldy. Jarqabaqtan baspaldaqpen kóterilip shaghyn parkke jetkende, sayrap jatqan velojoldyng ýstinde asyqpay bauyrlap bara jatqan eki adamdy kórdi. Ózderi de betteri bytpighansha semirgen eken, saumal toltyryp qoyghan teri saba sekildi. Bekishting kóz aldyna bauyr etin tilip jibergende aqtarylyp týsetin siyrdyng sharby mayy qaptalghan qaryny keldi. Jiyirkenishti. Betterin býrkemelep maska taghyp alghan. «Tasbaqanyng maskasyn qaydan kórip edim?» degen oy miyn týrtpektedi. «Qoy, ol emes, qoy. Adam adamgha úqsay beredi ghoy...» dedi sosyn ishtey. Bireu estip qoyar ma degendey jan-jaghyna quystana qarap qoyady. Eki semiz asyghatyn emes, qúddy bir qúm ýstindegi tasbaqa sekildi shaban qimyldaydy, ayaqtaryn sanap basady. Belgili bir uaqytta aq qar ýstinde jorghalaghan morjdarday aunap týsedi. Ayaq-qoldaryn erbendetedi. Itbalyqtar qúsap jýgirgisi kelip әrekettenedi. Tyrbandap shamalary jetpeydi. Bekish jýgirip baryp bir tepkisi keldi, biraq ózin әreng ústady. Olar da adam balasy ghoy. «Bissimillәsin» ishtey ýsh qaytalap eki iyghyna alma-kezek qarap «tfәi-tfәi» dep qoydy. Bergi «tasbaqa» aunaghan kezde anyq kórdi – shyntaghynda aghashqa órmelep bara jatqan әbjylannyng sureti bar eken. «Qúday saqtasyn» dedi taghy úrlanyp. Ómirinde Qúdaydy jii eske alghany osy shyghar.

Bekishting oiyn qasyna tórt ayaqtap jýgirip kelgen, itting maskasyn kiygen bala búzdy. Alayyp qaramasa, jýgirip kelip qauyp almaqqa әrekettenude. «Ket!» dep aiqaylaghany sol edi, aghashtardyng kólenkesinen taghy da ittin, sileusinnin, mysyqtyng maskasyn kiygen ýsh bala jýgirip shyqty. Tórteui de tórt ayaqtap jýgiredi, birine ekinshisi sekirip alysady. Bir uaqytta maska kiygen bireui shonqiyp otyra qaldy da, tabanyn jalady. Artqy ayaghyn kóterip jelkesin qasydy. Tyshqan aulap jep bolghan song juynghan mysyq sekildi. Eki «iyt» bolsa bir-birine artylyp, jýgirip baryp aunap jata qalady. Atyp-atyp túryp sileusindi quady. Ol jetkizsin be, oraghytyp qashady.

«Mynalardy jyn shalghannan sau ma?» degendey Bekish an-tan. Álde ózen jaghasynda otyryp basqa dýniyege ótip ketken joqpyn ba, shynymen fәniy-jalghanda jýrmin be dep kýdiktengendey jerdi teuip-teuip qaldy. Andap bolghan joq, yrghalyp bara jatqan «tasbaqalardyn» qasyna qaladaghy jalghyz telekanaldyng kóligi toqtay qaldy. Tasbaqalar tanki kelse de miz baghar emes. Asyqpay jyljyp barady. Kólikting ishinen qolynda mikrofony bar jurnalist jigit atyp shyghyp, kósilte jóneldi.

– Qazir qoghamda hayuandar keypine enip, tórt ayaqtap jýgiretin, jorghalaytyn jetkinshekter kóbeydi. Búlardy «kvadroberler» deydi. Búl – japondardan kelgen submәdeniyet. Ony Kenity Ito degen japon jigiti shygharghan. Sportshy úsqynsyz bolghandyqtan, oghan qyzdar qaramay, «maymyl adam» dep atapty. Sol sebepti ol tórt ayaqtylardy zerttegen, tipti ormangha baryp ta túrghan. Ony anmen shatastyryp, atyp tastamaq ta bolghan. Japondyq jigitting rekordtary «Ginnesting rekordtar kitabyna» da engen. «Kvadro» – tórt, oghan qosymsha «aerobika» degennen shyqqan. Múnymen ainalysatyndardy «kvadroberler» deydi, – dep sarnap sala berdi. Odan keyin ekinshi kadrdy jazdy. «Motor!» degen operatordyng dauysy shyghyp edi, aghytyla ketti.

– Kvadroberler mysyq qúsap miyaulaydy, it qúsap úlidy, tasbaqa qúsap bauyrlap jyljidy, kesirtkedey jorghalaydy. Qysqasy, hayuandardyng maskasyn kiyip alyp, solardyng qimylyn salady. Psihologtar múny qogham problemalarynan qashu, ózine kónil audartu dep týsindiredi. Paydasy – adam qozghalysqa týsedi, qazirgi semizdik dertimen kýres. Amal ne, adamdar januarlargha ainalyp barady, – degen týiinin Bekish anyq estidi. Jurnalister kóligi kóldeneng «tasbaqalar» ketip bara jatqan song keyin sheginip baryp búrylyp ketuge mәjbýr boldy.

Esine jigit kýnindegi bir oqigha týsti. Ol kezde «Jana dәuir» sovhozynyng bastyghyn qyzmettik kólikpen tasityn. Kóktemde eginshiler qyrdaghy alqapqa ketedi, jer jyrtady, egin sebedi. Aydalada alqaptar ortasynda arnayy salynghan ýi-jaydy «brigada» dep ataydy. Brigadanyng basynda aspazshy bolyp júmys isteytin Qalampyr degen kelinshek bolatyn. Kýieui soqagha qúlap ólgen de, ózi jesir qalghan. Onyng ýsh-tórt jasar balasy bolatyn. Bishara balamen brigadanyng basynda birge oinaytyn basqa bala joq, bar ermegi – ittermen oinau. Solarmen birge túrady, birge jatady, jýgiredi, shabalandap ýredi, úlidy. Tipti birdene súrasang tamaghyn qyzghanghan qanshyq qúsap yryldaytyny bar. Ábden «iyt» bop ketken. Traktorshylar týski asqa kelgen uaqytta bәrining esin shygharyp maza bermeydi. Balagha eshkim úrsa almaydy, bәri ayaydy. Anasy da aduyn adam, balasyna tiyisseng ash qaldyrady. Tamaq salghanda bildirtpey qaqyryp jiberuge bar. Sovhozdyng basshysy Imantay qaljynbas adam edi. As iship otyrghanda әlgi bala mazalasa, selk etip ornynan atyp túryp, it qúsap ainalagha alaq-júlaq qarap, túra jýgirgende «Maugliy-bala» da ere týregeledi. Sol jýgirgen boyy shabalandap aidalagha laghyp ketedi. Ashyghyp kelgen eginshiler iyt-baladan osylay jenil qútylatyn. Osy esine týskende Bekish jymiyp qoydy. Al mynau naghyz auru, dert dep kesti sosyn.

Miyna «kvadrober» degen sóz orala beredi.

«Ómir aghysynan qalyp qoydym ba?» dep oilaydy. Biraq... Alanqay jerde býgin mereke bolyp jatqan sekildi, muzyka qatty shyghyp túr. «Kóre keteyin» dep sol jaqqa búryldy. Ár jerge sharbaq qoyylghan. On shaqty adam aghash at mingen. At degen tek aty ghana. Qysqa aghashqa jylqynyng oiynshyq basy bekitilgen. Torysy bar, alasy bar, jiyren qasqasy da jýr. Tipti bireui shaghyr minip alypty. Aghash at bolghanda – bir metrdey qúryqqa attyng oiynshyq basy ornatylghan. Jal-kekilderi tógilip túr. Aghashtyng bir basyn bútyna qysyp alghan shabandozdar әrtýrli biyiktikte ornatylghan sharbaqtardan shauyp baryp sekiredi. Búlardy kórip oiyna bala kýninde qúryq minip alyp shandaqtyng ishinde shauyp jýretin Noyan oraldy. Bir mezette jýrgizushi de ortagha «atyna» minip typyrlap jýgirip shyqty da, tizgindi qagha tartyp toqtady. Búl jarystyng bastalatynyn, búl aghymdy «hobbihorsbing» dep ataytynyn, ol Finlyandiyadan bastau alatynyn aityp ótip, jýldege eki million tigilgenin jariya qyldy. Odan keyin «hobbihorstar» shygha bastady. Tory mingen boyjetken tekejәumit taqymdaghanday sylandap shyqty. Tura bir jýirik jýgendegendey, qimylyn dәl salady. Bir jigit bedeu baytal mingendey biylep túr. Qaryny shyqqan qartang әiel kókpar shabatynday keudeli at toqymdaghan eken. Jepelemde jarys bastaldy da ketti. II-qii bolyp daulasyp ta jatyr. Múny kórip týk týsinbegen, basyn shayqaudan sharshamaghan Bekish ýiine asyqty.

***

Aulasyna asyghyp jetken Bekish podezding aldyndaghy oryndyqta eshkim joq ekenin bayqady. Ánsheyinde kimning qashan, qayda ketkenin bilip otyratyn, «Qazgidromedtin» boljamyna bas auyrtpay qús pen iyt-mysyqtardyng qylyghyna qarap aua-rayyn boljaytyn «jauyrynshy» kempirler de joq. Domino soghyp otyrghan shaldar da shyqpapty. Úrlanyp kelip oryndyqqa otyrdy da jan-jaghyna bajaylap qarady. Odan keyin telefonyn shygharyp «kvadrober» dep terdi. Ómirden qalyp qoyypty, nebir beyneler shygha keldi. Bireuin basty. «Japon jigitining it bolu armany osylay oryndaldy. Ol búl ýshin jeti million iyen júmsaghan. Birneshe ret plastikalyq operasiyalar jasatqan, qos ayaghyn kestirgen, tәnine jýn ósirtken. Qazir bir uaqytta adam bop jaratylghanyn bildirtpes ýshin ózin it sekildi ústaydy. Itterge arnalghan tamaq jeydi, ýredi, úlidy. Bos uaqytta ony әieli seruenge shygharady. Tek onyng kózi men jymighan kýlkisi ghana itterge tәn emes». Bekish shynymen adamdar әleminde jýrmin be degendey jan-jaghyna taghy qarady. Ósip túrghan taldardy ústap kórdi. Týsi me, óni me, týsinip bolmaydy.

Ýige kirdi de kýrteshesin ildi. Shetki shegedegi aljapqysh pen tasbaqanyng maskasy joq.

– Noyan qayda, – dedi Ayagha bezireyip. Ishi birdene sezip túr.

– Jattyghugha ketti.

– Mmm, maska.

– Jyn úrghannan sau ma seni? – dep zildendi әieli.

– Mmm, shyntaqtaghy jylan, mmm, – dedi nazar audarmay Bekish mezi qylghan oidyng arasynda adasyp.

– Ói, qaghynghannan saumysyng ózin. Ne boldy saghan balamen alysyp? Tym qúryghanda qolynan jetektep bir seksiyagha apardyng ba? Shege qaghyp ýiretting be? Birese baba Valyanyng dachasyna ketesin, birese qajy aqsaqaldyng qoyyn soyasyn. Qatyn qúsap etterin túzdaysyn. Otbasymyzben bir jaqqa shyghyp demalayyq dese, aqsha joq dep shyghasyn. Endi kelip balanmen alysa qaldyn? – dedi Aya tiline tizgin berip qúldilatyp.

– Sen onyng nemen ainalysyp jýrgeninen habaryng bar ma?

– Bar. Endi ne qyl deysin?

Bekish ýndey almay qaldy. Bet-jýzi bozaryp, tanauy deldiyip, kózi aqilana bastady. Tisin shyqyrlatyp, júdyryghyn týidi. Aya kýieuining kýiin kórip an-tan. Zәresi zәr týbin aralap ketti.

– Janynnyng barynda joghal ýiden, alyp kel ana «tasbaqany», – dep aqyrdy Bekish. Aya kýieuining búlay ashulanghanyn búryn kórmegen. Jenil halatyn auystyrmastan ýiding tәbishkesimen onyng tabaldyryqtan qalay attap zyta jónelgenin ózi de angharmay qaldy.

– Miyau.

«Mynalar mysyq asyrap alghannan sau ma?» degendey Bekish kórshi bólmening esigine qarady ashuyn basyp. Arghy jaqtan kishi úly Ayan tórt taghandap mysyq qúsap mayysyp keldi de ayaghyna oratyldy. Odan keyin arqasyna jata qalyp domalady.

– Miyau.

Bekish basyn ústap qabyrghagha sýiendi de sylq etip otyra ketti. Tanghala almady. Ózining de «tanghalu datchiygi» kýiip ketken sekildi.

– Miyau...

¹Bel kóterer – auyldyng qarttarynyng basyn qosyp arnayy dәm beru dәstýri.

²Ayyrylys qazan – kóshetin ýy iyelerine qonys audarar aldynda aghayyndardyng kezektesip dәmge shaqyru dәstýri.

³Qolkeser –  mal soyyp bergeni ýshin qasapshynyng qalaghan jerinen kesip alghan kesek et.

⁴Tatu – degen salynghan jasandy suret.

Beybit Bójen, Kereku

Abai.kz