Mәjilis deputaty “Amanat” partiyasy fraksiyasynyng mýshesi Jarqynbek Amantayúly Aida Balaevagha otandyq ýkimettik emes úiymdar men halyqaralyq ÝEÚ ókildikterin shetelden qarjylandyru mәselesi turaly deputattyq saual joldapty. Biz atalghan deputtattyq saualdyng tolyq núsqasyn oqyrman talqysyna úsynamyz.

AMANTAYÚLY Jarqynbek (qaz.)

​Qazaqstan RespublikasynynPremier-Ministrding orynbasary – Mәdeniyet jәne aqparat ministri
A.Gh. Balaevagha

DEPUTATTYQ SAUAL

Qúrmetti Aida Ghalymqyzy!

Shetel memleketteri men halyqaralyq úiymdar Qazaqstandaghy granttyq jobalardy qarjylandyru ýshin qomaqty qarajat bóledi.

Áriyne, elimizde sheteldik qarajat esebinen jýzege asyrylyp jatqan әleumettik manyzy bar granttyq jobalardyng ong nәtiyjeleri kóp. Múnday jobalargha jәne olardyng tiyimdi jýzege asyryluyna qatysty eshqanday narazylyq joq.

Alayda, sheteldik granttyq qarjylandyru tetigi «júmsaq kýshtin» qúraly retinde de paydalanylatyny jasyryn emes. Keybir jaghdaylarda múnday qarjylandyru elimizde qoghamdyq kelisimdi әlsiretuge, qazaqstandyq qoghamdyq qúndylyqtar men memlekettik mýddelerge qayshy keletin bógde kózqarastar men sheteldik sayasatty ilgeriletuge baghyttaluy mýmkin.

Osyghan baylanysty Qazaqstandaghy ýkimettik emes úiymdardy (ÝEÚ) sheteldik qarjylandyrudy baqylau salasyndaghy qoldanystaghy zannamagha taldau jýrgizildi.

Taldau nәtiyjesinde búl saladaghy zannamanyng aitarlyqtay shekteuli ekeni jәne memleketting mýddelerin tiyisti dengeyde qorghaudy qamtamasyz etpeytini anyqtaldy.

Múnday qorytyndy kelesi faktilerge negizdeldi.

Birinshiden. Sheteldik qarjylandyru alatyn ÝEÚ qyzmeti elimizde Salyq kodeksimen jәne Qarjy ministrining búiryqtarymen retteledi.

Qazaqstan Respublikasy Salyq kodeksining 56-babynyng 9-tarmaghyna sәikes qazaqstandyq ÝEÚ men halyqaralyq ÝEÚ ókildikteri sheteldik qarjylandyru turaly aqparatty memlekettik kirister organdaryna tek qyzmetting ýsh týri boyynsha ghana úsynady. Olar:

– zang kómegin kórsetu; qoghamdyq pikirdi zertteu jәne saualnama jýrgizu, sosiologiyalyq zertteuler jýrgizu;

– aqparatty jinau, taldau jәne taratu.

Atalghan tizimge kirmeytin barlyq ózge qyzmet týrleri memlekettik organdardyng baqylauynan tys qalyp otyr.

Mysaly, memleketting mýddelerine qayshy keletin joba qayyrymdylyq qyzmet retinde kórsetilip qarjylandyryluy mýmkin.

Ekinshiden. Qarjy ministrligining Memlekettik kirister komiytetining bank operasiyalary turaly aqparatqa qoljetimdiligi joq jәne ol ÝEÚ qyzmetin baqylamaydy. Sondyqtan qanday úiymdardyng salyqtyq eseptilik tapsyruy qajettigi turaly sheshim qabylday almaydy.

Sheteldik kózderden týsetin qarajattyng kelip týsui men qozghalysyn baqylau qúqyghy qarjylyq monitoring jәne bank qadaghalauy organdaryna – Qarjylyq monitoring agenttigine, Qarjy naryghyn retteu jәne damytu agenttigine jәne Últtyq bankke berilgen.

Alayda búl organdardyng múnday aqparatty jýieli týrde úsynugha nemese ózara almasugha ókilettigi joq. Búl tek jekelegen túlghalargha qatysty Bas prokuratura arqyly salyq organynyng súrauy negizinde ghana mýmkin.

Nәtiyjesinde salyq organdarynyng sheteldik kózderden jeke jәne zandy túlghalardyng qarjy aluy turaly ózekti aqparatqa túraqty qoljetimdiligi joq. Búl mәsele normativtik túrghydan rettelmegen.

Ýshinshiden. Salyq organdary sheteldik qarjylandyru alatyn jeke jәne zandy túlghalardyng tizilimin jýrgizip, ony jarty jyl sayyn jariyalaydy. Alayda búl tizilim naqty jaghdaydy tolyq kórsetpeydi.

Aghymdaghy jyldyng nauryz aiynda Memlekettik kirister komiyteti 2025 jyldyng ekinshi jartyjyldyghy boyynsha monitoring nәtiyjeleri negizinde kezekti tizilimdi jariyalady.

Tizilimge bar bolghany 155 sheteldik qarjylandyru alushy engizilgen. Olar shamamen 12 mlrd tenge kóleminde qarajat alghan.

Tórtinshiden. Sheteldik qarjylandyru turaly esepti uaqytyly nemese tolyq úsynbaghany ýshin Qazaqstan Respublikasy Ákimshilik qúqyq búzushylyq turaly kodeksining 460-1-babyna sәikes әkimshilik aiyppúldan bastap qyzmetin toqtata túrugha deyingi jauapkershilik kózdelgen.

Alayda atalghan bapty qoldanu tәjiriybesi ony iske asyrudyng kýrdeli ekenin kórsetedi. Ózderining «kinәsizdigin» dәleldeu barysynda ÝEÚ ókilderi Salyq kodeksindegi eseptilik tek jogharyda atalghan ýsh qyzmet týrimen ainalysatyn úiymdar men túlghalargha ghana qatysty degen talapqa sýienedi.

Jýrgizilgen taldau nәtiyjeleri memlekettik organdarda otandyq ÝEÚ men halyqaralyq ÝEÚ ókildikterining sheteldik qarjylandyryluy turaly obektivti әri tolyq aqparat joq ekenin, al memlekettik organdar arasyndaghy jedel aqparat almasu bank qúpiyasy qaghidatymen shekteletinin kórsetedi.

Osyghan baylanysty tómendegilerdi qarastyru qajet dep sanaymyz:

1. Uәkiletti organdardyng qyzmet týrine qaramastan barlyq ÝEÚ-nyng sheteldik qarjylandyryluyn baqylauyna mýmkindik beru ýshin Qazaqstan Respublikasy Salyq kodeksining 56-baby 9-tarmaghyndaghy naqtylaushy erejelerdi alyp tastau mәselesin qarastyru.

2. ÝEÚ-men ózara is-qimyl salasyndaghy uәkiletti organ men jergilikti atqarushy organdardyng sheteldik jobalardy iske asyrudy baqylau jónindegi ókilettikterin qayta qarau.

3. Memlekettik kirister organdarynyng qarjylyq monitoring jәne bank qadaghalauy organdarynan ózekti aqparatty túraqty negizde alu mýmkindigin qamtamasyz etu ýshin olardyng ókilettikterin keneytu.

Qúrmetpen, «AMANAT» partiyasy fraksiyasynyng mýshesi J. Amantayúly

Abai.kz