Ártaraptandyru nәtiyje kórsetude
2026 jyl Qazaqstan ekonomikasy ýshin әrtaraptandyru sayasatynyng tiyimdiligin deklarasiyalar arqyly emes, naqty nәtiyjeler negizinde baghalaugha mýmkindik beretin manyzdy kezenge ainalyp otyr. Búl ýderis shiykizat naryqtaryndaghy qúbylmalylyq, múnay sektorynan týsetin kiristerding qysqaruy jәne óndirushi salalargha týsetin syrtqy qysym jaghdayynda jýzege asuda. Osynday kýrdeli kezenderde ekonomikanyng ishki ósu kózderine sýiene alu qabileti aiqyn kórinedi.
Alghashqy bes aida ekonomikalyq ósu birinshi toqsanda tirkelgen 3%-dan jәne qantar-sәuirde bayqalghan 3,6%-dan birtindep ýdeuin jalghastyra otyryp, 3,7%-dy qúrady. Atalghan ósim qarqyny qalypty dengeyde kóringenimen, onyng sapalyq mazmúny erekshe manyzgha iye.
Shyn mәninde, Qazaqstan ekonomikasy múnay sektoryna búrynghy tәueldilikti birtindep ornyqty damudyng jana kezenine qadam basuda. Úzaq jyldar boyy múnay salasy eksporttyq kirister arqyly jәne janama týrde Últtyq qordan týsetin transfertter, memlekettik shyghystar jәne infraqúrylymdyq baghdarlamalar arqyly ekonomikany keneytuding negizgi tetigi bolyp keldi. Múnday modeli joghary bagha kezenderinde jyldam ósudi qamtamasyz etti, biraq sonymen birge shiykizat koniukturasyna tәueldilik kýsheytti.
Qazirgi kezende jaghday birtindep ózgerude. Ústamdy budjet sayasaty men Últtyq qordan bólinetin transfertter kólemining qysqaruy jaghdayynda ekonomikanyng ósimi úzaq jyldar boyy shiykizat sektorymen salystyrghanda ekinshi kezekte qalyp kelgen salalardyng damuymen qamtamasyz etilip otyr. Búl túrghyda óndeu ýderisining jay-kýii negizgi kórsetkish retinde aiqyndalady.
Ekonomikanyng dәl osynday transformasiyasyn Preziydent Qasym-Jomart Toqaev ekonomikalyq sayasattyng negizgi mindetterining biri retinde erekshe atap ótti. Búl jerde jekelegen salalardyng ósimi ghana emes, ónimdilikke, tereng óndeuge jәne joghary qosylghan qúny bar ónim shygharugha negizdelgen jana ekonomikalyq modelidi qalyptastyru turaly sóz bolyp otyr. Sol sebepti óndeu ónerkәsibi, investisiyalar men ónerkәsip óndirisining qazirgi kórsetkishteri óz aldyna ghana manyzdy emes. Olar ekonomikany әrtaraptandyru baghytynyng strategiyalyq maqsattan naqty praktikalyq nәtiyjege ainala bastaghanynyng indikatoryna ainaluda.
Investisiyalyq dinamika qúrylymdyq ózgeristerding qosymsha aighaghy bolyp tabylady. Bes aidyng qorytyndysy boyynsha negizgi kapitalgha salynghan investisiyalar 7%-gha ósti, búl rette jeke investisiyalar 17,4%-gha úlghaydy. Qarajat energetikagha, sifrlyq infraqúrylymgha, kólik salasyna, auyl sharuashylyghyna jәne óndeu ónerkәsibine belsendi baghyttaldy. Búl degenimiz, óndiristik bazany keneytu tek memlekettik shyghyndarmen ghana emes, biznesting investisiyalyq belsendiligimen de qamtamasyz etiledi.
Bes aidyng qorytyndysy boyynsha ónerkәsiptik óndiris qalpyna keltirudi jalghastyra otyryp, 2,5%-gha ósti. Búl rette óndiris 9%-gha ósken óndeu ónerkәsibi ósuding negizgi drayveri bolyp qala beredi.Búl tek statistikalyq jay jaqsaru ghana emes, qayta óndeuding derbes ról atqara bastaytyn ónerkәsiptik ósuding jana qúrylymynyng qalyptasuy.
Jedeldetu birden birneshe salada bayqaluy óte manyzdy. Mashina jasau óndiristi 22,2%-gha, tamaq ónimderin óndirudi 14,3%-gha, himiya ónerkәsibin 17,8%-gha, al qúrylys materialdarynyng edәuir bóligin qamtityn ózge de metall emes miyneraldy ónimderdi óndirudi 18,7%-gha úlghaytty. Múnday keng auqymdy ósim óte mәndi. Ádette, eksporttyq shiykizat modelinen ishki óndiris pen óndeuding kýrdeli jýiesine óte bastaghan ekonomika dәl osylay kórinedi.
Biraq búl jerde eng manyzdysy ónerkәsipting ósui emes, onyng elding eksporttyq qúrylymyna úzaq merzimdi saldary bolyp tabylady. Qazaqstan túraqty shiykizattyq emes eksportty qalyptastyrugha qabiletti segmentterdi birtindep keneytude. Búl endi dәstýrli metallurgiya nemese astyq turaly ghana emes, sonymen qatar terendetilgen qayta óndeu ónimderi - mashina jasau, himiya, qúrylys materialdary, agroóndeu, farmasevtika jәne jeke tútynu tauarlary turaly.
Jana ónerkәsiptik jobalardy iske asyru qosymsha faktorgha ainaluda. Biyl jalpy qúny shamamen 1,7 trln tengeni qúraytyn 200-ge juyq jobany iske qosu josparlanuda. Onyng ishinde 3,2 mynnan astam júmys ornyn qúrumen qúny 165,5 mlrd tenge bolatyn 50 joba paydalanugha berildi.
Búl ýderiste mashina jasau erekshe ról atqarady. Kólik dәlizderin damytu, temirjol infraqúrylymyn janghyrtu jәne Ortalyq Aziyadaghy agrarlyq sektordy janartu tehnikagha, jabdyqqa jәne kólik sheshimderine túraqty ónirlik súranysty qalyptastyrady. Qazaqstan birtindep osy naryqtyng bir bóligin iyelenuge mýmkindik alady.
Mashina jasaudyng negizgi drayveri avtomobili jasau bolyp qala beredi. Bes aidyng qorytyndysy boyynsha avtomobili óndirisi 31,1%-gha ósti, qosymsha ýlesti mashinalar men jabdyqtardy jóndeu jәne ornatu qamtamasyz etti, onda shygharylym 35,4%-gha ósti.
Himiya ónerkәsibinde de osynday әleuet saqtaluda. Qayta óndeu terendegen sayyn el shiykizatty ghana emes, sonymen birge eksporttyq kiristing sapasyn týbegeyli ózgertetin qosylghan qúny joghary ónimderdi de eksporttay alady.
Azyq-týlik ónerkәsibindegi ósim de erekshe nazar audarugha layyq. Azyq-týlikke jahandyq súranystyng artuy ayasynda Qazaqstan agroóndeu ónimderin jetkizushi retinde, eng aldymen, Ortalyq Aziya, Qytay jәne Tayau Shyghys naryqtarynda pozisiyasyn birtindep kýsheytuge mýmkindik alady.
Tamaq ónerkәsibining ósui tek ishki súranysqa ghana emes, sonymen qatar ónimning jekelegen týrlerining óndirisin keneytuge de sýienedi. Dayyn mal azyghyn shygharu 38,9%–gha, ósimdik jәne januar maylary men maylary 22,6%–gha, et óndeu jәne et ónimderin óndiru 20,8%-gha ósti.
Shyn mәninde, biz ekonomikanyng ishki óndiristik konturyn birtindep keneytu turaly aityp otyrmyz. Býginde dәl osy túraqtylyqtyng basty kórsetkishine ainaluda. Qúrylystyng (+13,4%), kólik pen qoymanyng (+8,4%), saudanyng (+5,6%) jәne auyl sharuashylyghynyng (+3,6%) ósui óndeu ýshin qosymsha ishki súranysty tudyrady. Nәtiyjesinde ekonomika infraqúrylym, logistika, ónerkәsip jәne ishki tútynu bir-birin qolday bastaytyn úzaq óndiristik tizbekterdi qúra bastaydy.
Shiykizattyq emes ósuding ornyqty ýlgileri dәl osylay qalyptasady — jekelegen salalar esebinen emes, ózara baylanysty ishki óndiris jýiesining payda boluy arqyly. Birneshe jyl búryn múnay óndirisining bayaulauy barlyq ónerkәsiptik statistikanyng nasharlauyn jәne ekonomikalyq belsendilikting aitarlyqtay әlsireuin tikeley bildiretin. Býginde jaghday ózgeshe.
Búl ýderisting taghy bir ereksheligi - jeke investisiyalardyng rólining artuy. Bes aida olar 17,4%-gha ósip, jalpy ekonomika dinamikasynan edәuir ozyp ketti. Búl biznesting óndeu salalaryn, logistikany, sifrlyq infraqúrylymdy jәne agroóndeudi úzaq merzimdi damudyng derbes baghyttary retinde qarastyra bastaghanyn kórsetedi.
Sondyqtan 2026 jyldyng alghashqy ailaryn әrtaraptandyru kursynyng tiyimdiligin baghalaudyng eng manyzdy kezenderining biri retinde qarastyrugha bolady. Ázirge búl prosess әli ayaqtalghan joq, biraq onyng nәtiyjeleri jekelegen salalar óndirisining dinamikasynda ghana emes, sonymen qatar investisiyalardyn, ónerkәsiptik óndiristing jәne elding eksporttyq әleuetining qúrylymynda da bayqala bastady. Dәl osy ózgerister әrtaraptandyru birtindep tek strategiyalyq maqsat boludy toqtatady jәne naqty ekonomikalyq statistikada kórinis taba bastaydy dep aitugha mýmkindik beredi.
Abai.kz