Almatyda memlekettik organdardyng ókilderi, ghylymy qauymdastyq, qogham qayratkerleri men sarapshylardyng basyn qosqan «Zamanauy qoghamdyq qúndylyqtar jýiesi: basymdyqtar men damu keleshegi» atty dóngelek ýstel ótti. Qatysushylar tehnologiyalyq ózgerister qarqyndy jýrip jatqan, qúqyqtyq memleket nyghayyp, azamattyq qogham qalyptasyp otyrghan kezende Qazaqstannyng damuyna negiz bolatyn qúndylyqtardy talqylady.

Jiyndy ashqan Almaty qalasy әkimining orynbasary Abzal Nýkenov býgingi tanda qogham tereng ózgerister kezenin bastan ótkerip jatqanyn, sondyqtan berik qúndylyqtar jýiesin qalyptastyrudyng manyzy erekshe ekenin atap ótti.

«Býginde qogham tereng ózgeristerdi bastan ótkerude. Oilau paradigmasy ózgerip, qúndylyqtar jýiesi transformasiyalanuda. Sondyqtan jana sheshimderdi birlesip izdep, búl ózgeristerdi qogham iygiligine baghyttau manyzdy», — dedi Abzal Nýkenov.

Onyng aituynsha, ortaq qúndylyqtardy bólisetin әri qogham aldyndaghy jauapkershiligin sezinetin azamattardy tәrbiyeleu – basty basymdyqtardyng biri.

«Qazaqstan Preziydenti Qasym-Jomart Toqaev últtyq biregeyligimizdi nyghaytugha, negizgi qúndylyqtardy dәripteuge, últtyq tarihymyzdy, tilimizdi, mәdeniyetimiz ben dәstýrlerimizdi nasihattaugha erekshe mәn beredi. Memleket basshysy: «Ómirshen, keleshegi zor iydeologiyalar memleket pen qoghamnyng ortaq izdenisining arqasynda ghana payda bolady. Biz dәstýrli qúndylyqtarymyzdy qazirgi mәdeny ýrdistermen ýilestiruimiz kerek», – degen bolatyn. Preziydentting búl sózderi últtyq múrany saqtap, ony qazirgi zaman talabyna beyimdeuding qogham men memleketting ornyqty damuynyng negizi ekenin aiqyn kórsetedi», — dedi Almaty qalasy әkimining orynbasary.

Dóngelek ýstelde jazushy әri qogham qayratkeri Mereke Qúlkenov ruhany qúndylyqtar, tarihy jady, til, mәdeniyet pen dәstýr últtyq biregeylikting berik irgetasy bolyp qala beretinin aitty. Onyng pikirinshe, ruhany múrany saqtau jәne jastardy dúrys tәrbiyeleu úrpaqtar sabaqtastyghyn qamtamasyz etip, memleketting ornyqty damuyna negiz bolady.

«Túran» uniyversiytetining rektory Rahman Alshanov sayasy mәdeniyet pen azamattyq jauapkershilikting manyzdylyghyna toqtaldy. Ol demokratiyalyq instituttardyng damuy Konstitusiya men zandargha qúrmet kórsetusiz jәne qoghamnyng el ómirine belsendi qatysuynsyz mýmkin emestigin atap ótti.

Ál-Faraby atyndaghy QazÚU professory, zang ghylymdarynyng doktory Erkin Dýisenov óz bayandamasyn zang ýstemdigi mәselesine arnady. Onyng aituynsha, Konstitusiyada bekitilgen «Ádiletti Qazaqstan» jәne «Zang men tәrtip» qaghidattary memlekettik iydeologiya men qoghamdyq ómirding negizine ainaluy tiyis. Al zandy saqtau әrbir azamattyng sanaly tandauy boluy qajet.

Filosofiya, sayasattanu jәne dintanu institutynyng diyrektory Aygýl Sәduaqasova «Adal azamat» tújyrymdamasyn túlgha men qoghamdy damytudyng zamanauy qúndylyqtyq ýlgisi retinde tanystyrdy.

«Adal azamat» qaghidaty – memlekettik sayasattyng jay ghana bir baghyty emes, búl – túlgha men qoghamdy damytudyng jana qúndylyqtyq modeli. Onyng basty maqsaty – adaldyqty, jauapkershilikti, zangha qúrmetti boyyna sinirgen jәne qogham iygiligine qyzmet ete alatyn azamat tәrbiyeleu. Býginde adamnyng ishki adamgershilik uәjin saqtau asa manyzdy, óitkeni zamanauy tehnologiyalar bizding oilau jýiemiz ben minez-qúlqymyzgha barghan sayyn kýshtirek yqpal etude», — dedi Aygýl Sәduaqasova.

Talqylau barysynda jastardyng qúndylyqtar jýiesin qalyptastyru, azamattyq jauapkershilikti damytu, otbasy institutyn nyghaytu, ekologiyalyq mәdeniyet pen adamy kapitaldy damytu mәseleleri de kóterildi. Qogham qayratkeri Beknúr Kiysikov tabighatqa janashyrlyqpen qarau azamattyq jauapkershilikting manyzdy qúramdas bóligi ekenin aitsa, ekonomist Aybar Oljaev qazirgi ekonomikanyng basty resursy bilim, kәsiby qúzyretter jәne adamy kapital ekenin atap ótti.

Birqatar sarapshylardyng pikirinshe, songhy uaqytta halyqtyng bayyrghy dәstýrlerine jәne jalpy qoghamdyq әdep normalaryna sәikes kelmeytin amandasu týrleri (sýy, qúshaqtasu jәne t.b.) keninen taralyp keledi.

Olardyng aituynsha, múnday әreketter kóp jaghdayda orynsyz qabyldanady, әsirese agha buyn ókilderi arasynda.

Sonday-aq saltanatty is-sharalar men toylardy ótkizu últtyq mәdeniyet talaptaryna say bolyp, dәstýrlerge, ruhany qúndylyqtargha jәne jalpygha ortaq moralidyq qaghidalargha qúrmetti kórsetui qajet. Tek sonda ghana ózgege ýlgi bola alatyn әri qoghamnyng berik adamgershilik negizin qalaytyn joghary últtyq mәdeniyet turaly aitugha bolady.

Býginde qoghamda qiyndyqtardy birlikpen enserip, elding ilgeri damuyn qamtamasyz ete alatyn tabysty últtyng qúndylyqtaryn nyghaytu airyqsha manyzdy.

Jiyn qorytyndysynda qatysushylar Qazaqstannyng ornyqty damuy ruhani-adamgershilik qúndylyqtardy nyghaytusyz, qúqyqtyq mәdeniyetti arttyrmay, jauapty azamattardy tәrbiyelemey jәne adamy kapitaldy damytpay mýmkin emes degen ortaq pikirge keldi. Sarapshylardyng pikirinshe, dәl osy qúndylyqtar qazirgi qogham men elding bolashaghynyng berik negizine ainaluy tiyis.

Abai.kz