Sәrsenbi, 29 Shilde 2026
Kórshining kólenkesi 408 0 pikir 28 Shilde, 2026 saghat 16:05

Jana imperializm: Resey Stalindi úlyqtauda...

Suret: JY arqyly jasalghan.

Kýni keshe ghana, yaghny 19 shildede Reseyding Vologda oblysyndaghy Cherepoves qalasynda sovet diktatory Iosif Stalinge arnalghan su jana eskertkish ashyldy. Búl is – bizge soltýstiktegi kórshimizding qay baghytqa bet alghanyn taghy bir mәrte aiqyn kórsetip berdi.

Búl monument syrttay qarapayym qalalyq joba kóringenimen, is jýzinde ónir gubernatory Georgiy Filimonovtyng tikeley bastamasymen әri qala budjetining qarjysyna ornatylyp otyr.Onyng ashylu rәsimine oblys basshysymen birge reseylik biylikke jaqyn «Týngi qasqyrlar» motoklubynyng jetekshisi Aleksandr Zaldostanov pen týrli biylikshil partiyalardyng jaqtastary arnayy qatysqan. Gubernator Filimonov Stalin men Bardindi «Cherepovesti iri ónerkәsip ortalyghyna ainaldyrghan erekshe tarihy túlghalar» dep maqtap, tipti bolashaqta qala kóshelerining birine Stalinning esimin beru iydeyasyn da qyzu qoldaytynyn aitty.

STALINGE AShYLGhAN ESKERTKIShTER SANY QANShA?

Jergilikti búqaralyq aqparat qúraldarynyng mәlimetine sýiensek, 2024 jyldyng ayaghynan beri búl Vologda oblysynyng ózinde ashylyp otyrghan tórtinshi eskertkish. Ókinishke qaray, búl ýrdis tek bir aimaqpen shektelmeydi. Keyingi jyldary Reseyding basqa da ónirlerinde osynday monumentterding sany kýn sanap artyp kele jatyr.

Jalpy songhy jyldary Reseyde Stalindi úlyqtau, Kenes odaghyn dәripteu ýrdisi óte qatty beleng alyp, qarqyndy jýrgizilip keledi. Búl baghyttaghy júmystardyng jýieli týrde jýzege asyp jatqanyn tek sóz jýzinde emes, naqty qadamdar men ornatylyp jatqan eskertkishterding sanynan-aq anyq kóruge bolady. Mәselen, songhy 5 jyldyng ózinde Resey aumaghynda Iosif Stalinge arnalghan 30-dan astam jana eskertkish pen bust ornatylghan.

Ásirese búl ýderis 2024–2025 jyldary erekshe qarqyn alyp, Ekinshi dýniyejýzilik soghystaghy jenisting mereytoylary qarsanynda onyng auqymy tipti keneye týsken. Statistikagha sýiensek, 2022 jyly 2 jana eskertkish ashylsa, 2023 jyly 3 eskertkish ashylghan. Al 2024 jyly 6 eskertkish boy kótergen. 2025 jyldyng qantar men mamyr ailarynyng ózinde Reseyding týkpir-týkpirinde keminde 9 jana eskertkish ashylyp, jyl sonyna qaray búl kórsetkish shamamen 17 memorialdyq nysangha jetip jyghylghan. Sonymen qatar 2026 jyldyng basynan beri de búl ýrdis toqtaghan joq.

RESEY STALIN TÚLGhASYN MEMLEKETTIK DENGEYDE ÚLYQTAUDA

Búl qatarda 2025 jyly Mәskeudegi Taganskaya metro stansiyasynda Stalinning bareliefining qayta ornatyluy eng ýlken rezonans tudyrghan oqighalardyng biri boldy. Búl barelief alghash ret 1950 jyly qoyylyp, keyin Hrushevting destalinizasiya sayasaty kezinde alynyp tastalghan edi. Onyng aragha 60 jylgha juyq uaqyt salyp qayta qalpyna keltirilui – Reseyde Stalin túlghasyn memlekettik dengeyde úlyqtaugha bar kýshting júmsalyp jatqanyn kórsetedi.

Tarihshylar men zertteushiler búl qadamdy tarihy әdildikti qalpyna keltiru emes, naqty bir iydeologiyalyq sayasat retinde baghalaydy. Al reseylik biylikting búl әreketteri halyqaralyq dengeyde ýlken syngha úshyrauda. Polisha, Litva, Latviya jәne Estoniya siyaqty memleketter: «Resey Stalin jasaghan auyr qylmystardyng tarihy jadyn sanaly týrde óshiruge tyrysyp jatyr», - dep aiyptady.

PUTIN STALIN TURALY NE DEYDI?

Al Resey preziydenti Vladimir Putinning Stalin turaly ústanymy men aitqan mәlimdemeleri de búl sayasattyng ózegin aiqyn ashyp kórsetedi. Putin Stalindi tolyqtay aqtaudan syrt ainalghanymen, onyng sayasatyn әsirese Kenes Odaghynyng industriyalanuy men Ekinshi dýniyejýzilik soghystaghy jenisi konteksinde ýnemi joghary baghalaydy.

Putin bir sózinde: «Stalinge shekten tys shýiligu – Kenes Odaghy men býkil Reseyge qarsy jasalghan әreketpen birdey», - dep aitqany esimizde. Putin búghan deyin Stalinning repressiyalaryn «keshiruge bolmaytyn qylmys» dep ataghanymen, songhy jyldary resmy sayasatta Kenestik kezenning jetistikterine, әsirese úly jenisting róline basymdyq berilip, Stalinning beynesi bara-bara ong qyrynan nasihattala bastady.

STALIN QAZAQTY QYRGhAN – QANIShER!

Al búl ýrdiske qazaq qoghamynyng kózqarasy men ústanymy qatang teris sipatta ekeni belgili. Óitkeni tarihshylardyng baghalauynsha, Stalin biyligi kezinde Kenes odaghynda milliondaghan adam sayasy qughyn-sýrginge úshyrady. Osy zúlmattan japa shekkenderding arasynda sovet ókimeti malyn tartyp alyp, ashtan qyrylghan, «halyq jauy» degen jalghan aidar taghylyp aidalghan nemese atylghan qazaqtar milliondap esepteledi. Stalindik sayasat qazaq halqynyng basyna qaraly kýn әkelip, orny tolmas tragediyagha úshyratty, jappay asharshylyq pen qughyn-sýrgin saldarynan milliondaghan adam naqaqtan-naqaq qyrylyp, atamekeninen aiyrylyp, basqa elderge bosyp ketti. Sovet ókimeti kezindegi búl auyr qasiretting zardabyn tartyp, jaqyndarynan aiyrylghan jandardyng úrpaqtary búl tarihy tragediyany eshqashan úmytpaq emes.

Sondyqtan da soltýstiktegi kórshilerimizding sonday qantógis pen zúlmatty úiymdastyrghan túlghany qaytadan úlyqtap, onyng eskertkishterin jappay ashyp jatuy – qazaq qoghamynda ýlken alandaushylyq tudyrady. Búl jaghday Resey biyligining sanasynda jana imperiyalizm derti men ótken kýnderdi ansau saghynyshy әbden dendep ketkenin, olardyng óz tarihyndaghy qaranghy betterdi qaytadan aqtaugha tyrysyp jatqanyn anyq kórsetip otyr.

Abai.kz

0 pikir