Qúryltay deputattaryn saylau aldyndaghy ýgit-nasihat nauqanynyng belsendi kezeni jalghasuda. Osy kezende «Ádilet» partiyasy múnayshylarmen kezdesuler ótkizse, JSDP men Qazaqstannyng Halyq partiyasy әleumettik kýn tәrtibine basymdyq berude. «Baytaq» partiyasy «Kóliksiz kýn» aksiyasyn úiymdastyryp, «Auyl» agrarlyq mәselelerge nazar audarsa, «Aq jol» kәsipkerlermen kezdesuler ótkizdi, al «Respublica» Semey qalasynda forum úiymdastyrdy. Ýgit-nasihat nauqany jariya sayasy pikirtalas kezenine ótti.

Óndiris újymdarynan jastargha deyin: Partiyalar qanday toptargha baghyttaluda

Salalyq tәsil «Ádilet» jәne «Auyl» partiyalarynyng saylaualdy júmystary barysynda aiqyn bayqalady. Alayda olardyng qyzmeti әrtýrli saylaushylar toptaryn qamtydy. «Ádilet» partiyasy Atyrau oblysynyng ónerkәsip salasy ókilderine – múnayshylargha, múnay óndeu jәne vagon jasau kәsiporyndarynyng qyzmetkerlerine, múnay-gaz salasynyng ardagerleri men jastargha basymdyq berdi. Osy auditoriyamen júmys barysynda partiya ónerkәsipti damytu, sifrlandyru jәne enbek adamyn qoldau mәselelerin zang ýstemdigi men azamattardyng zang aldyndaghy tendigi taqyryptarymen úshtastyrdy. Óz kezeginde «Auyl» partiyasy auyl túrghyndaryna, fermerlerge jәne agroónerkәsip keshenining ókilderine baghyttaldy.

Densaulyq saqtau taqyryby «Baytaq» partiyasynyng ýgit júmystarynda da kórinis tapty. Sonymen qatar partiyanyng negizgi auditoriyasyn qorshaghan ortanyng jay-kýiine, tabighy resurstardy útymdy paydalanugha jәne kommunaldyq infraqúrylym sapasyna beyjay qaramaytyn azamattar qúrady. Partiya «jasyl» ekonomikany damytu, ekologiyalyq qauipsizdik jәne medisina qyzmetkerlerining enbek jaghdaylaryn jaqsartu mәselelerin kóterdi. Al «Kóliksiz kýn» aksiyasy ekologiyalyq jauapty minez-qúlyqty nasihattaudyng jeke formatyna ainaldy.

Sonymen qatar, qalghan partiyalar da ónirlerde túrghyndarmen kezdesuler ótkizip, saylaualdy baghdarlamalarynyng negizgi basymdyqtaryn tanystyra otyryp, ýgit-nasihat júmystaryn jalghastyryp jatyr.

Ónirlerdegi ýgit-nasihat saparlarymen qatar, saylau nauqanynyng taghy bir qyry – partiyalardyng sayasy kýn tәrtibin aiqyndau jolyndaghy bәsekesi barghan sayyn aiqyndala týsude. Búl rette eng tartysty bәseke eki negizgi elektoraldyq kenistikte órbip jatyr. Onshyl elektorat ýshin «Aq jol» partiyasy men Respublica bәsekege týsip, kәsipkerlerdin, biznes ókilderining jәne naryqtyq reformalardy qoldaytyn azamattardyng mýddelerine basymdyq berude. Al solshyl elektorat ýshin kýreste JSDP men Qazaqstan Halyq partiyasy (QHP) әleumettik әdilettilik, memlekettik kepildikter jәne azamattardy qorghaudaghy memleketting rólin kýsheytu mәselelerin negizgi basymdyq retinde algha tartuda. Sondyqtan dәl osy partiyalar arasyndaghy jariya sayasy pikirtalastar men ózara syn barghan sayyn kýsheyip keledi.

Mysaly, QHP-nyng synyna jauap bergen JSDP tóraghasy Ashat Rahimjanov partiyanyng jekelegen ókilderin Ata zang talaptaryn jetkilikti dengeyde bilmeydi dep aiyptady. Búghan QHP tóraghasynyng orynbasary Beybit Qúsayynovtyng әleumettik-demokrattardyng saylaualdy baghdarlamasyna bergen baghasy sebep boldy. Ol preziydenttik-parlamenttik basqaru nysanyn qaytaru turaly úsynys jana Konstitusiyanyng qaghidalaryna qayshy keledi dep mәlimdegen bolatyn.

Rahimjanov búl pikirmen kelispeytinin aityp, Konstitusiyanyng 2-babynda preziydenttik basqaru nysany naqty bekitilgenin atap ótti. Osyghan sýiene otyryp, JSDP tóraghasy Qazaqstan Halyq partiyasynyng ókilderi Ata zannyng normalaryn qate týsindirip otyr dep mәlimdedi. Sonymen qatar, ol búl jaghdaydy kandidattardyng kәsiby dayarlyghy mәselesimen baylanystyryp, zang shygharu qyzmetine ýmitker sayasatkerler memleketting konstitusiyalyq qúrylysynyng negizderi men konstitusiyalyq qúqyqty tereng mengerui qajet ekenin jetkizdi.

QHP-nyng jauaby da kóp kýttirgen joq. Beybit Qúsayynov synnyng Konstitusiyada bekitilgen preziydenttik basqaru nysanyna emes, JSDP-nyng saylaualdy baghdarlamasynda kórsetilgen preziydenttik-parlamenttik basqaru modeline qayta oralu turaly úsynysyna baghyttalghanyn mәlimdedi. QHP da búl bastamany 1993 jylghy sayasy ýlgige qayta oralu әreketi dep baghalap, onyng jana Konstitusiyanyng qaghidalaryna da, jalpyhalyqtyq referendumnyng nәtiyjelerine de sәikes kelmeytinin aitty.

Sonymen qatar, QHP JSDP úsynysyna óz ústanymyn qarsy qoyyp, mәslihattardaghy qoghamdyq tyndaulardyng ayasyn keneytuge, azamattardyng sheshim qabyldau prosesine tikeley qatysuyna jәne qogham men memlekettik organdar arasyndaghy ashyq keri baylanysty qalyptastyrugha basymdyq beretinin mәlimdedi.

Osylaysha, Konstitusiyany bilmeu jónindegi ózara aiyptaulardan bastalghan pikirtalas is jýzinde memlekettik basqaru modeli men azamattardyng sayasy ómirge qatysu tetikteri turaly kenirek talqylaugha úlasty.

Búdan bólek, QHP saylau nauqanyna qatysyp jatqan ózge partiyalardyng baghdarlamalaryn da syngha aludy jalghastyrdy. Respublica partiyasy úsynghan birqatar bastamalarmen kelispeytinin bildirip, olardyng әleumettik qoldau sharalarynyng qysqaruyna әkelui mýmkin ekenin aitty. Qazaqstan Halyq partiyasynyng ústanymynsha, kәsipkerlikti damytu memleketting әleumettik mindettemeleri esebinen jýzege aspauy tiyis, al kez kelgen zannamalyq ózgerister azamattardyng mýddeleri men qúqyqtyq túraqtylyq qaghidatyn eskerui qajet.

QHP-nyng synyna «Baytaq» partiyasynyng zandy túlghalar ýshin qylmystyq jauapkershilik engizu turaly bastamasy da ilikti. Partiya ókilderi búl úsynystyng bizneske qauip tóndirui mýmkin ekenin aityp, qúqyq búzushylyqtar ýshin jeke jauapkershilik qaghidatyn saqtaudy qoldaytyndaryn mәlimdedi.

Óz kezeginde, «Auyl» partiyasy da qarsylastarynyng saylaualdy baghdarlamalaryna qatysty syn pikir bildirdi. Partiya ókilderi «Aq jol» men Respublica baghdarlamalaryndaghy jekelegen úsynystargha kýmәn keltirip, auyl sharuashylyghy, fermerlik jәne auyldyq aumaqtardy damytu mәseleleri ekonomikalyq kýn tәrtibinde anaghúrlym manyzdy oryn aluy tiyis ekenin atap ótti. Sonymen qatar, «Baytaq» partiyasynyng su resurstaryn paydalanu salasyndaghy bastamalaryna qatysty da eskertuler aitylyp, ekologiyalyq shekteulerdi engizu kezinde agrarshylardyng mýddeleri eskerilip, auyl sharuashylyghy tauaryn óndirushilerdi qoldau sharalarymen qatar jýzege asyryluy qajet ekeni atap ótildi.

Soghan qaramastan, saylau nauqanyndaghy eng úzaq әri eng kózge týsken sayasy teketires «Aq jol» men Respublica partiyalary arasynda jalghasuda. Eki partiya kýn sayyn derlik ózara mәlimdemeler jasap, saylaualdy baghdarlamalaryndaghy jekelegen bastamalardy ghana emes, sonymen qatar kәsipkerler men onshyl elektorattyng mýddesin qorghaugha kimning kóbirek qúqyghy bar ekenin de qyzu talqylap keledi.

Respublica ókilderining qymbat avtokólikterdi kórsetuge qatysty synyna jauap retinde «Aq jol» partiyasy ózderining «baylyqqa qarsy emes, kedeylikke qarsy» ekenin mәlimdedi. Al Respublica ókilderi, óz kezeginde, «Aq jol» partiyasynyng kóp jyldan beri berip kele jatqan uәdelerining ómirshendigi men olardyng is jýzinde oryndaluyna kýmәn keltirdi. Osylaysha, eki partiya arasyndaghy pikirtalas jekelegen baghdarlamalyq tarmaqtardyng ayasynan shyghyp, bir sayasy kenistiktegi kóshbasshylyq ýshin bәsekege úlasyp keledi.

Búl jariya pikirtalastyng simvoldyq jalghasy retinde әleumettik jelilerde muraldyng beynesi tarady. Onda «Aq jol» partiyasy pil beynesinde, al onyng janynda moynynda «Re» degen jazuy bar qarghybau taghylghan, Respublica partiyasyna menzeytin it beynelengen. Kompozisiya «Óz ornyndy bil, qanden» degen jazumen tolyqtyrylghan. Búl kóriniske aiqyn arandatushylyq sipat berdi. Sonymen birge, muraldyng avtory kim ekeni jәne onyng qanday da bir sayasy kýshpen baylanysy bar-joghy turaly resmy aqparat jariyalanghan joq. Sondyqtan búl beyneni «Aq jol» partiyasynyng resmy ústanymy retinde baghalaugha әzirge negiz joq. Degenmen, onyng payda boluy partiyalar arasyndaghy bәsekening saylaushylardyng nazaryn audarugha baghyttalghan kenirek simvoldyq kýresting bir bóligine ainalghanyn kórsetedi.

Osylaysha, partiyaaralyq bәseke qazirgi saylau nauqanynyng negizgi baghyttarynyng birine ainalyp keledi. Eger ýgit-nasihattyng alghashqy kezeninde sayasy partiyalar negizinen ózderining saylaualdy baghdarlamalaryn tanystyrugha basymdyq berse, endi olar nauqandy qarsylastarymen tikeley salystyru arqyly jýrgizuge kóbirek den qoya bastady. Búl sayasy pikirtalastyng qarqynyn kýsheytip, baghdarlamalar bәsekesin saylaudyng negizgi kýn tәrtibin aiqyndau qúqyghy ýshin kýreske birtindep úlastyruda.

Abai.kz