Qúryltay saylauyna eki aptadan az uaqyt qaldy. Osyghan qaramastan, saylaualdy nauqan belsendi jýrip jatyr. 12 tamyzda partiyalar ónirlerde túrghyndarmen jәne enbek újymdarymen kezdesip, infraqúrylym, júmyspen qamtu, óndiris jәne әleumettik sala mәselelerin talqylady. Al keshke Jibek Joly telearnasynda «Zang men tәrtip – әdiletti Qazaqstannyng negizi» taqyrybynda komandalyq teledebat ótti. Jekelegen ónirlerdegi partiyalardyng júmysyna jastar, agrarshylar, sportshylar men halyqaralyq bayqaushylar da qatysty.

«Ádilet» partiyasynyn respublikalyq saylaualdy shtabynynókilderi tóraghasy Aybek Dәdebaydyn bastauymen Jetisu oblysyna bardy. Búl – shtabtyng el ónirlerine jasaghan saparlarynyng 14-i. Kýn barysynda kandidattar «Jetisu» voleybol klubynyng sportshylarymen, qogham ókilderimen, agrarshylarmen jәne enbek újymdarymen kezdesti. Oblys túrghyndarymen kezdesude suaru kanaldaryn janghyrtu, auyl infraqúrylymyn damytu jәne otandyq óndiristi qoldau mәseleleri sóz boldy. Halyqaralyq jastar kýnine oray jastarmen de jeke kezdesu ótkizdi. Onda ekologiyalyq kýn tәrtibi men «Taza Qazaqstan» jalpyúlttyq aksiyasy talqylandy.

Jalpyúlttyq sosial-demokratiyalyq partiya Abay oblysynda, Semey qalasynda túrghyndarmen «Audannyng interaktivti kartasy» formatynda kezdesu ótkizdi. Qatysushylar qalanyng birneshe shaghynaudanyndaghy abattandyru, su búru, jaryqtandyru jәne kólik qatynasyna qatysty mәselelerdi kóterdi. Barlyq ótinish partiyanyng saylaualdy shtaby jýrgizetin saylaushylar amanatynyng tizilimine engizildi. Aqtóbede partiyanyng oblystyq filialy jastar qanatymen birlesip, by fleshmobyn jәne saylaualdy baghdarlama turaly aqparattyq materialdar taratylghan shara úiymdastyrdy.

«Baytaq» partiyasy Temirtaudaghy ýgit-nasihat júmystaryn jalghastyrdy. Qalada arnayy belgilengen oryndargha partiyanyng saylaualdy baghdarlamasy turaly aqparattyq materialdar ornalastyryldy. Shyghys Qazaqstan oblysynda kandidat Almaz Djakiyshev túrghyndarmen birqatar kezdesu ótkizip, auyzsudyng sapasy, abattandyru jәne ekologiya mәselelerin talqylady. Batys Qazaqstan oblysynda partiya ókilderi EQYÚ-nyng Demokratiyalyq instituttar jәne adam qúqyqtary jónindegi burosynyng halyqaralyq bayqaushylarymen kezdesti. Bayqaushylar ónirdegi saylaualdy nauqannyng barysymen tanysty.

Osy kýni Qazaqstannyng halyq partiyasynyn ókilderi Atyrauda avtobus bazasy ortalyghynyng qyzmetkerlerimen kezdesip, enbek qúqyqtary men qalany abattandyru mәselelerin talqylady. Al Týrkistanda lokomotiv deposynyng újymymen kezdesude júmyspen qamtu, óndiristi damytu jәne әleumettik jaghdaylar sóz boldy.

«Auyl» partiyasynyn kandidattary birneshe ónirde enbek újymdarymen kezdesu ótkizdi. Manghystau oblysynda «QazNIPIYmúnaygaz» JShS újymymen kezdesude óndiristik әleuet pen júmysshylardyng qúqyqtaryn qorghau mәseleleri talqylandy. Jetisu oblysynda «Dәmdi» jeke kәsipornynyng újymymen kezdesude kәsipkerlikti qoldau jәne enbek jaghdaylary sóz boldy. Almatyda partiya shtabynyng ókilderi agrarlyq sala ghalymdarymen jәne óndiristik kәsiporynnyng enbek újymymen kezdesti.

«Aq jol» demokratiyalyq partiyasynyn tóraghasy Daniya Espaeva Pavlodar oblysyndaghy «Rubikom» JShS enbek újymymen kezdesti. Kәsiporynda shamamen 600 adam júmys isteydi. Ónirge sapar barysynda shtab ókilderi «Jana Rosa» kәsipornyna da bardy. Partiya Jambyl, Shyghys Qazaqstan, Qyzylorda, Aqtóbe oblystarynda jәne Shymkentte kezdesulerin jalghastyratynyn, sonday-aq Manghystau oblysynyng Múnayly jәne Beyneu audandarynda aqparattyq-ýgit júmystary jýrgizilip jatqanyn habarlady.

«Respublica» partiyasy Atyrauda birqatar kәsiporynnyng enbek újymdarymen kezdesu ótkizdi. Atap aitqanda, «Dәulet Nan», «ArtEco», «Newtech Systems Group», «Eurasia Support Services» JShS jәne «Últtyq saraptama jәne sertifikattau ortalyghy» AQ-nyng Atyrau filialy qyzmetkerlerimen kezdesti. Kezdesuler barysynda bilim beru, túrghyn ýidi jalgha alu qúny, bilim granttaryna qoljetimdilik, mindetti әleumettik medisinalyq saqtandyru jýiesining júmysy, Atyrau-Oral jolynyng jaghdayy, elektrmen qamtu jәne zeynet jasy mәseleleri kóterildi. Partiya ókilderi sonday-aq fraksiyanyng Parlamenttegi ýsh jyldyq júmysynyng nәtiyjeleri turaly aitty.

Búdan bólek, shtab aumaghy 5,6 gektar bolatyn «Aydana Agro» sharuashylyghyna bardy. Biyl sharuashylyq alghashqy kókónis ónimin jinaghan. Kәsiporyn 80 adamdy júmyspen qamtyp otyr.

Teledebat: «Zang men tәrtip»

Keshke Jibek Joly telearnasynda jeti partiyadan 14 spiyker qatysqan komandalyq teledebat ótti. Ár partiyadan eki ókilden qatysty. Debat tórt kezennen túrdy. Birinshi raundta partiyalar óz ústanymdaryn tanystyryp, bәsekelesterining baghdarlamalaryna bagha berdi. Ekinshi kezende olar Jibek Joly, Silk Way jәne Kazinform jurnalisterinin, sonday-aq WhatsApp arqyly súraq joldaghan kórermenderding saualdaryna jauap berdi. Ýshinshi raundta qarsylastar arasynda tikeley pikirtalas ótti. Al qorytyndy «Uәde» raundy partiyalardyng saylaushylar aldyndaghy mindettemelerine arnaldy.

Debatqa partiyalar atynan myna ókilder qatysty: «Aq joldan» – Bek-Múhamed Jaukebaev pen Ermek Ábildiyn, JSDP-dan – Larisa Ly men Núraynash Kamalova, «Ádiletten» – Ayjan Aymaghanova men Mәdy Myrzagharaev, Qazaqstannyng halyq partiyasynan – Jandos Bidaybekov pen Irina Smirnova, «Auyldan» – Jazira Súltanqúlova men Erbolat Sauryqov, «Baytaqtan» – Amalbek Ómirtay men Almat Túrtaev, Respublica-dan – Oljas Qúspekov pen Dinara Shýkijanova.

«Aq jol» jәne Respublica partiyalarynyng ókilderi arasynda jeke pikirtalas órbidi. Oljas Qúspekov talqylanyp jatqan sharalardy syngha alyp, olardyng shaghyn bizneske týsetin jýktemeni arttyruy mýmkin ekenin aitty. Dinara Shýkijanova JSDP ókilining iri jer iyelenushilerge qatysty súraghyna jauap bere otyryp, jeke menshikti qorghau jәne reyderlik mәselesine toqtaldy. Onyng aituynsha, búl qaghida iri agroqúrylymdargha da, qarapayym azamattargha da birdey qoldanyluy kerek. Sonday-aq Qúspekov partiyanyng Mәjilistegi fraksiyasy bastamashylyq etken bukmekerlik kenselerding jarnamasyna qoyylghan shekteudi eske saldy.

«Ádilet» partiyasynyng ókilderi zannyng ýstemdigi mәselesine basymdyq berdi. Mәdy Myrzagharaev birinshi raundta sot pen qúqyq qorghau jýiesining tәuelsizdigi, memlekettik organdardyng ashyqtyghy jәne azamattardyng qauipsizdigi jónindegi partiya ústanymyn tanystyrdy.

Qazaqstannyng halyq partiyasy ókili Irina Smirnova jauapkershilik pen konstitusiyalyq qúqyqtardy qorghaudyng araqatynasy turaly súraq qoyghan kezde, Ayjan Aymaghanova sot tәuelsizdigin, adam qúqyqtaryn qorghaudy jәne qúqyq qorghau organdaryna qoghamdyq baqylau ornatudy qoldaytynyn aitty. Joldaghy kameralar mәselesin ol qúqyqtyq mәdeniyetti qalyptastyru jәne jauapkershilikke qatysty tәsildermen baylanystyrdy.

«Auyl» partiyasynan debatqa Jazira Súltanqúlova men Erbolat Sauryqov qatysyp, talqylanghan mәseleler boyynsha partiyanyng ústanymyn tanystyrdy.

«Baytaq» partiyasynyng kandidaty Amalbek Ómirtay kezegi boyynsha altynshy bolyp sóz sóilep, «Zang men tәrtip» qaghidasy iri bizneske de birdey qoldanyluy kerektigin aitty. Onyng sózinshe, óndiris kólemi neghúrlym auqymdy bolsa, onyng jauapkershiligi de soghúrlym joghary boluy tiyis.

Ol sonday-aq joldardyng sapasy mәselesin kóterip, resmy statistikagha sәikes, jyl sayyn jol-kólik oqighalarynan shamamen 2,5 myng adam qaza tabatynyn, olardyng basym bóligi sapasyz jol uchaskelerinde bolatynyn atap ótti. Amalbek Ómirtay jergilikti atqarushy organdar, polisiya jәne joldargha qyzmet kórsetetin kompaniyalar arasynda jauapkershilikti bóludi úsyndy.

Qazaqstannyng halyq partiyasynyng ókili Irina Smirnova «Baytaq» partiyasy ókilining súraghyna jauap bere otyryp, azamattardyng kózqarasy men ústanymyna qaramastan, Qazaqstan halqynyng birligi mәselesin kóterdi. QHP-nyng ekinshi ókili Jandos Bidaybekov tәrtipti qamtamasyz etu mәselesin uchaskelik polisiya inspektorlarynyng enbek jaghdaylarymen baylanystyrdy.

JSDP kandidattary Núraynash Kamalova men Larisa Ly pikirtalas barysynda qarsylastarynyng birining súraghyna jauap berip, debat taqyryby boyynsha partiyanyng ústanymyn tanystyrdy. Qorytyndy sózinde ózderining pikirtalastaghy sózderine toqtalyp, negizgi ústanymdaryn týiindedi.

Jibek Joly telearnasynyng tapsyrysy boyynsha Qazaqstannyng qoghamdyq damu instituty ótkizgen kórermenderding onlayn dauys beru qorytyndysynda eng kóp dauys «Ádilet» partiyasyna berildi – 60,6%. Ekinshi orynda «Auyl» – 15,1%, ýshinshi orynda Respublica – 10,2% boldy. Odan keyin JSDP – 3,9%, «Aq jol» – 3,5%, Qazaqstannyng halyq partiyasy – 3,3% jәne «Baytaq» – 2,7% ornalasty. Dauys bergenderding taghy 0,7%-y «Eshqaysysy únamady» degen núsqany tandaghan.

Úiymdastyrushylar onlayn saualnama nәtiyjeleri partiyalardyng elektoraldyq qoldau dengeyin kórsetpeytinin, tek kórermenderding debat barysyndaghy naqty sóz sóileulerge bergen baghasyn bildiretinin erekshe atap ótti.

Osylaysha, saylaualdy kýn túrghyndardyng ótinish-tilekterin jinau, kәsiporyndardaghy kezdesulerden bastap, televiziyalyq debattar men halyqaralyq bayqaushylarmen baylanysqa deyingi birneshe týrli formatty qamtydy. Búl rette ónirlik kýn tәrtibi de naqty mәselelerge arnaldy. Partiyalar infraqúrylym, enbek jaghdayy, óndiris, bilim beru, ekologiya jәne әleumettik mәselelerdi talqylady. Al keshki teledebatta qúqyq pen kәsipkerlik mәseleleri boyynsha tikeley pikirtalasqa jol ashyldy.

Abai.kz