Keshe bir dosym telefon soqty... Anau-mynau әngime..

– Myna internettegi deputattar jayly nege jazbaysyn? – dedi.

– Ne hochu..

– Nege?

– Ony skuchnye..

– Onda ne jazasyn?

– Kez kelgen... Hocheshi, kýtu turaly jazamyn..

– Ol sonda ne bolady?

– Bilmeymin. 

Kýtu...

Kýtu... Tosu... Adam ómirinde jii kezdesetin sәt. Eng bir azapty da ghajap kezen. Kýtu.. Ol uaqyttyng ólshemi emes, ol janynnyn,  jýreginnin, oiynnyn,  miynnyn, kózinnin, kónilinning elendeui, kýtui, degbirsizdenui, tosuy... Búl sәt, osy kezeng – pendening eng bir adamy sәtke, biyiktikke, shyngha, zanghargha, kók jýzine kóterilui, qalyqtauy, úshuy, ósui. Qanday ghajap shaq?!

Kýtu – búl tek Adamy qasiyet. Qazir Jasandy intellekt zamany keldi. Alayda onda sýy, úyalu, kýtu bolmaydy. Sondyqtan ol – Jasandy...

Kýtu jayly jaqsy ólender jeterlik. Dey túrghanmen, myna eki jolgha kónil audarsanyz:

..Janbyr jausa tyrsylynan oyanam,
Izdep kelip esik qaqqan Sen be dep..

IYә, iyә... Búl gazetten týspeytin Maraltay emes... Búl – Úlyqbek Esdәuletov!

Qanday obraz, qanday suret?.. Qolshatyryn aludy da úmytqan arudyng su-su bolyp betinen, múrnynan, mandayynan, qasynan, shashynan tamghan jauyn... Kýzding salqyn jeli men janbyryna qaramay alyp-úshqan taldyrmashtyng saghan degen mahabbatyn, nazyn, ózim degen erkelegen, óktemsigen әdemi qylyghynan, artyq aitqan sózinen, albyrt sәtin, sol ýshin sen shalt etkende ýnsiz qalyp, sәl oilanyp, sen ókpelep ketkende, qayta oralmas, endi kelmes janday bolyp qayyrylmay ketkende, artynnan kelgen, izdegen arudyng ózi emes pe?

Sәl-sәl dirildegen, әlde ýrey, әlde kýzgi salqyn ba býldirgen erini qyzaryp, eki beti bal-búl janghan dәl osy kezde esikting qaghyluy – qanday simfoniya?.. Álemdegi tynyshtyqty úrlaghan dybys... Dýrs... dýrs... Túra senin... Jo-joq, myna arudyng jýregining dýrsili dersin... Dýrs... dýrs... Janbyrdyng tyrsyly emes... Úlyqbekting oyanghany, úyalghany... Óitkeni aqyn úiyqtamas... Ol oyau... Onyng jany da, jýregi de, sanasy da oyau... Aqyn muzasyn kýterde oyau bolady dýr...

Bolmasa Shynghys Aytmatovtyng «Armanym, Áselimdegi» Áselding sózin qarasanyz: «Seni kýtumen bolghan kýnderimde esep joq...» Ókinish pen sharasyzdyq... Kýtu... Jaqynynnyn... Jalghyzynnyng saghan kelmeui.. Sening tosuyn... Izdeuin... Sarghanyn...

Qazaq poeziyasyndaghy shong aqyndardyng biri Syrbay Mәulenovting «Soghystan qaytqan soldattar» degen ghajap óleni bar. Ana da, bala da, jar da bir adamdy - soghystan keler soldatty kýtedi... Saryala saghynysh... Búl Syraghamyzdyng soghys jayly jazghan rekviyemy... Soghys – jenis emes... Ol – marsh emes... Ol – qasiret... Úly Mәulenov osy ýlken tragediyany kýtumen surettegen...

Jaltandap qarap dala túr,
Kóz jasyn sýrtip jana bir.
Habarsyz úlyn súraugha
Jolyndy tosyp Ana jýr..

Búl – Ana saghynyshy... Kýtui... Ansauy... Álemdegi eng úly mahabbat – búl Ana mahabbaty... Búdan artyq eshtene bolghan emes... Bolmaydy da... Syraghanyng sóz basynda tipti, dala da kóz jasyn sýrtip túrghany... Beu deniz... Dala da kóz jasyna erik bergen... Búl – Aytmatovtyng Tolghanayy ghana emes, barsha qazaq-qyrghyz analarynyng beynesi... Altynbek Qorazbaevtyng eki úlyn kýte-kýte ómirden ótken Qara kempiri ghana emes... Búl – Úly Ananyng mahabbaty...

Keshikpey jarym keler dep,
Tórinen saylap oryndy.
Batysqa qarap elendep,
Aru jýr tosyp jolyndy.

Mine, kýtu... Ýnsiz ghana tosu... Saghyna, sarghaya jolgha qarau... Elendeu... Naghyz qazaq aruynyng beynesi... Ishtegi órtengen sezimin de, mahabbatyn da kórsetuge iymengen kelinshek... Samayyna týsken aq shashyn oramalynyng astyna tyqqan qazaq әieli... Búl agharghan shash kýtuden bolar... Sharshasa da shaldyqpaghan... Qinalsa da qúlamaghan... Jylasa da kóz jasyn balasyna kórsetpegen... Kýtuding qúmynan qúryshqa ainalghan Arudyng beynesi osy shyghar...

Bayaghyda әkem qaytys bolghan son, men papamdy talaygha deyin kýtumen boldym... Ásirese, ainanyng aldyndaghy ústarasy, sabyny, shkaftaghy kóilegi, bәri-bәri bayaghyday kórinetin... Papam syrtqa shyghyp ketip, qayta kelerdey bolatyn... Búl da – kýtu... Tosu... Izdeu.. IYisin saghynu...

«Qyz Jibek» filimindegi Qyz Jibekting Tólegendi tosuy, kýtui keremet kórsetilgen... Aru Jibek ýstinde qyzghylt kamzol, basynda qyzyl bórik, kiyiz ýiding syrtynda elendegen... Elegizgen Tólegenin kýtken... Tipti, Aysha biybige ziyarat etken... Algha basqan ayaghy keyin ketip sýringen...

Kýtu – arudyng isi... Ary bar súludyng adymy... Kýtu – tek Onymen tildesu emes... Ol – ózinmen sóilesu... Syrlasu... Búl sәt – pendening Úly adamgha úlasqan sәti... Janynnyng gharyshqa úshqan kezi... Jymyndaghan kóp júldyzgha sening de kelip qosylghanyn...

Genrih Ibsenning «Per Gunt» dramasyndaghy Soliveygting saghynyshy...Búl tipti eren... Ómir boyy mahabbatyn kýtui... Qanday shedevr!

Adam ómir boyy bireudi izdeui mýmkin. Al keyde onyng baqyty — bir adamnyng Seni kýtkeninde... Tosuynda... Izdeuinde... Kósheden emes, kónilinen izdeuinde... IYә, solay... Búrynnan solay... Tek biz osy jayly oilaghan joqpyz...

...Sonau bala kezde sening tufliyinning ókshesi dýk-dýk etip klasqa kiruindi kýtu... Elegizu... Tosu... Bolmasa sonau kósheden aq kóileging agharandap kóringende... Kýtu... Naghyz baqyt ekenin... Endi ghana úqqanymdy... Bilgenimdi... Týsingenimdi... Kimge aitarymdy bilmesem qaytem?!

Semkadan sharshap kelip, Kýtu jayly jazghanym men qazghanym...

Talghat Temenov

Abai.kz