اۋەلى اقپاراتتان باستايىق: كەشە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قورعانىس ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىلىق قۇرامىمەن كەڭەس وتكىزدى. اسكەري رەفورما جوسپارىن ازىرلەۋدى تاپسىردى!

قاسىم-جومارت توقاەۆ قورعانىس ۆەدومستۆوسىنىڭ جۇمىسىن تۇبەگەيلى ترانسفورماتسيالاۋ ماسەلەسىنە توقتالدى.

– جاقىندا قاۋىپسىزدىك كەڭەسى اپپاراتىمەن وتكەن جيىندا اسكەري سالادا اتقارىلاتىن باسىم مىندەتتەردى ايقىندادىم. ءبىزدىڭ ارميا وتكەن عاسىردا قالىپ قويعان. سونىمەن قاتار قولباسشىلىق جۇيەسىن حالىقارالىق ۇزدىك تاجىريبەگە ساي قايتا قۇرۋ كەرەك. كەشەندى ءتاسىل قولدانۋ قاجەت. ال ول ءۇشىن باعىت-باعدارىمىز انىق بولعانى ءجون. بۇل دۇنيەتانىمى كەڭ، ساۋاتتى وفيتسەرلەردىڭ عانا قولىنان كەلەدى. رەفورمانىڭ ماقساتى – جاڭا ۇلگىدەگى اسكەر جاساقتاۋ، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت ارميادا تسيفرلىق ترانسفورماتسيا جۇرگىزۋدى، مۇمكىندىگىنشە ادامدى تەحنولوگيامەن الماستىرۋدى تاپسىردى.

– اسكەردى دامىتۋدىڭ جاڭاشا تاسىلدەرى قاجەت. تاپتاۋرىن شەشىمدەر، الدامشى امالدار، قاعاز جۇزىندە ءبارىن كەرەمەت ەتىپ كورسەتەتىن وتىرىك ەسەپتەر ەشكىمگە قاجەت ەمەس، – دەدى پرەزيدەنت.

قازاقستان – ءوزىنىڭ اسكەري قۋاتىن ەندى ارتتىرىپ كەلە جاتقان ەل!

كاسپي تەڭىزىندەگى اسكەري جاتتىعۋلار كەزىندە ون ءتورت ساربازدىڭ سۋعا كەتىپ، سوڭى بۇكىلحالىقتىق قارالى كۇن جاريالاۋعا الىپ كەلگەن وقيعادان كەيىن قر قورعانىس ءمينيسترى قىزمەتىن اتقارعان داۋرەن قوسانوۆتىڭ ءوز قىزمەتىندە قالا بەرۋى زاڭدىق جانە مورالدىك تۇرعىدا مۇمكىن ەمەس ەدى. اشۋلى حالىق اسكەري باسشىلاردىڭ سالعىرتتىعىنان ورىن العان قايعىلى وقيعانى كەشىرمەدى كىنالىلەردى قاتاڭ جازاعا تارتۋدى، سونىمەن بىرگە، اسكەري سالادا تۇبەگەيلى رەفورمالار جۇرگىزۋدى تالاپ ەتتى. كۇتكەندەي، قازاقستاننىڭ قورعانىس ءمينيسترى اۋىستى. بۇل ورىنعا ايدوس مىرزاحمەتوۆ تاعايىندالدى.

​قوعامداعى وراسان زور نارازىلىققا مەملەكەتتىڭ نازار اۋدارىپ، وعان ءتيىستى رەاكتسيا ءبىلدىرۋى وتە ماڭىزدى – مينيستر ورنىنان كەتتى. الايدا ماسەلە تەك ءمينيستردىڭ وتستاۆكاسىندا ەمەس. بۇدان الدەقايدا كۇردەلى ماسەلەمەن ۇشتاسىپ جاتىر. ول — قازاقستان ارمياسىن باسقارۋ جۇيەسىنە، ەڭ الدىمەن، كادرلار مەن اسكەري بىلىمگە دەگەن كوزقاراس.

مىسالى، بۇرىنعى ءمينيستردىڭ اسكەري ءبىلىمى رەسەيدە قالىپتاسقانىن كورەمىز: ارماۆير جوعارى اسكەري اۆياتسيا ۋچيليششەسى، گاگارين اتىنداعى اسكەري-اۋە اكادەمياسى جانە رەسەي فەدەراتسياسى قارۋلى كۇشتەرى باس شتابىنىڭ اسكەري اكادەمياسى. ماسەلە وسىندا سياقتى، سەبەبى، بۇگىندە رەسەي ارمياسىنىڭ سارباز ومىرىنە دەگەن كوزقاراسىن ۋكرايناداعى ءتورت جىلعا سوزىلعان سوعىس بارىسىندا الەم كورىپ وتىر. جەكە جاۋىنگەردىڭ ءومىرىن ادام ءومىرىنىڭ قۇندىلىعى تۇرعىسىنان باعالامايتىن، ساربازدى جۇيەنىڭ جاي عانا رەسۋرسى رەتىندە قابىلدايتىن كوزقاراستىڭ قانشالىقتى قاۋىپتى ەكەنى انىق بايقالدى. مۇنداي ءتاسىل قاي جاعىنان الساق تا – وتكەن عاسىرداعى اسكەري دوكترينا ەكەنى بەلگىلى.

قازاقستان – ءوزىنىڭ اسكەري قۋاتىن ەندى ارتتىرىپ كەلە جاتقان ەل. سوندىقتان، ءبىزدىڭ ارميامىزدا مۇنداي ەسكىرگەن اسكەري دوكترينا قالىبىندا قالا بەرۋگە بولمايدى. ويتكەنى، قازىرگى زامانعى ارمياعا تەك قارۋ-جاراق نەمەسە اسكەري ءتارتىپ جەتكىلىكسىز. وعان ەڭ الدىمەن ادامدى، ونىڭ ءومىرىن، قابىلەتىن جانە كاسىبي الەۋەتىن باعالايتىن جاڭا باسقارۋ مادەنيەتى قاجەت.

وسى جاعىنان قاراساق، بىزدەگى اسكەري كادرلىق ساياساتتا ولقى جاعدايلار جەتكىلىكتى. مىسالى، قازاقستاننان الەمدەگى ەڭ بەدەلدى اسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن ۆەست-پوينتتى بارجوعى سەگىز ادام عانا بىتىرگەن. ولاردىڭ اراسىندا ەكى قىز بار. ەكەۋى دە بيزنەستە تابىستى مانساپ جاسادى. نەگە ولار ارميادا ەمەس، بيزنەستە ءجۇر؟

سەبەبى قازاقستاندا ولاردىڭ العان ءبىلىمى مەن تاجىريبەسى ءوز دەڭگەيىندە قاجەت بولمادى. ولار ۆەست-پوينتتى ءبىتىرىپ، قازاقستانعا كەلگەندە، قورعانىس مينيسترلىگىندە قىزمەت تابىلماعان.

قازاقستان ءوز اسكەرىن ناتو ۇلگىسىنە كوشىرۋگە بىرتىندەپ اياق باسىپ كەلەدى. بىراق، اسكەر تۇپتامىرىمەن رەسەيلىك اسكەري جۇيەنىڭ كوشىرمەسى بولىپ قالۋدا: بىزدە دە رەسەيدەگىدەي «دەدوۆششينا» (الىمجەتتىك) بار، ءبىزدىڭ قارۋجاراقتارىمىز تۇگەلدەي دەرلىك رەسەيدەن الىنعان، اسكەردى باسقارۋ تاسىلدەرى دە، ءتارتىپ تە سوعان جاقىن.

قازىرگى وزىق ۇلگىدەگى ارميالار بۇرىنعى باسقارۋ تارتىبىنەن باس تارتىپ، وزگە تارتىپپەن ارەكەت ەتۋدە. جاڭا ءتارتىپ بويىنشا، جوعارىدان قاتىپ قالعان بۇيرىق ەمەس، ساربازدارمەن قويانقولتىق شايقاسىپ جاتقان ءاربىر دالا كومانديرىنە جاعدايعا بايلانىستى جالپىستراتەگيادان اۋىسپاي، تاكتيكالىق شەشىم شىعارۋىنا رۇقسات ەتىلگەن. تىپتەن، ول جاعدايعا قاراي ساربازدارىنىڭ ءومىرىن مەيلىنشە قورعاۋ ءۇشىن سونداي ناقتى ءارى ءدال شەشىم قابىلداۋعا مىندەتتى.

مىسالى، ءبىزدىڭ باۋىرجان مومىشۇلى اتامىز سوعىستا بەس رەت قورشاۋدا قالىپ، اسكەري ۋستاۆقا قاراماي، ەشكىمنەن نۇسقاۋ كۇتپەي، ءوزى وڭتايلى شەشىم قابىلداپ، قورشاۋدان باتالونىن شىعىنسىز الىپ شىققان ناعىز اقىلدى پاراساتتى كوماندير بولعان عوي نەگە ودان ۇلگى الماسقا!

​قازاقستاندا تۇركيانىڭ Gendarmerie and Coast Guard Academy-ءسىن، گەرمانيانىڭ Bundeswehr Command and Staff College-ءىن بىتىرگەن وفيتسەرلەر دە بار. ولار — كاسىبي اسكەري ماماندار جانە قازىر ارميا قاتارىندا قىزمەت ەتىپ ءجۇر. دەمەك، قازاقستاندا جاڭا بۋىنعا، جاڭا اسكەري بىلىمگە جانە زاماناۋي باسقارۋ تاجىريبەسىنە يە كادرلار بار. باستى ماسەلە — سول اسكەريلەرگە مۇمكىندىك بەرۋ. سوندىقتان بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ ارمياعا ەڭ الدىمەن ەكى نارسە قاجەت دەپ ويلايمىن: جاپپاي تسيفرلاندىرۋ جانە جاڭا كادرلىق سەرپىن.

ماسەلە تەك ءمينيستردىڭ اۋىسۋىندا ەمەس. ماسەلە — ساربازدىڭ ءومىرى مەن قاۋىپسىزدىگىن ەڭ جوعارى قۇندىلىق رەتىندە قابىلدايتىن، كاسىبيلىككە سۇيەنەتىن، تەحنولوگيالىق تۇرعىدان زاماناۋي جانە جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى ارميا قۇرۋدا. سوڭعى بەس جىلدا 270 ساربازدىڭ قازا بولۋى تۋرالى ايتىلاتىن كورسەتكىشتىڭ ءوزى بۇل ماسەلەنى كەيىنگە قالدىرۋعا بولمايتىنىن كورسەتەدى. مۇنداي جاعدايدان كەيىن ارميانى بۇرىنعى تارتىپپەن باسقارۋدى جالعاستىرۋعا بولمايدى. بىزگە جاي عانا جاڭا مينيستر ەمەس، جاڭا اسكەري باسقارۋ مادەنيەتى، «قازاقستاندىق اسكەري دوكترينا» قاجەت.

نۇرگەلدى ابدىعانيۇلى

Abai.kz