Preziydent Qasym-Jomart Toqaevtyng Qylmystyq ister boyynsha ózara qúqyqtyq kómek turaly Europalyq konvensiyany ratifikasiyalau turaly zangha qol qony – elding zansyz shygharylghan kapitaldy qaytaru baghytyndaghy manyzdy qadamdarynyng biri bolyp tabylady.

Búl qújat Qazaqstannyng halyqaralyq arenadaghy qúqyqtyq mýmkindikterin edәuir keneytip, sheteldegi mýlikterdi izdeu men búghattau ýderisin jýieleuge jol ashatyny da әmbege ayan.

Halyqaralyq qúqyqtyq kómekting jana dengeyi

Atalmysh konvensiya memleketter arasyndaghy qylmystyq ister boyynsha ózara yntymaqtastyq mehanizmin jana satygha kóteredi desek artyq aitpaymyz. Endi Qazaqstan basqa memleketterge tómendegydey baghyttar boyynsha resmy súraular jolday alady. Atap aitar bolsaq:

- Qylmystyq jolmen alynghan mýlikti izdeu jәne oghan tyiym salu;

- Qajetti dәleldemelerdi jinau;

- Basqa da prosessualdyq әreketterdi jýzege asyru.

Degenmen, halyqaralyq qúqyqtyng qatang qaghidattary búl prosesting de ózindik sharttary bar ekenin kórsetedi. Mysaly, mýlikti izdeu nemese búghattau turaly súraular tek tiyisti әreket Qazaqstan zannamasy boyynsha da, ekinshi taraptyng zany boyynsha da qylmystyq jauaptylyqqa әkeletin jaghdayda ghana oryndalady.

Vedomstvolardyng jana ókilettikteri men qatang talaptar

Qújatta qúqyqtyq kómekti jýzege asyru ýshin ortalyq organdar da naqtylandy:

Jogharghy sot – sottardyng óndirisindegi qylmystyq ister boyynsha týsetin súraulargha jauap beredi;

Bas prokuratura – qalghan barlyq qúqyqtyq kómek súraularyn ýilestiredi.

Sonymen qatar, qújatta sheteldik azamattardy ústau nemese qamaugha alu kezinde konsuldyq mekemelerdi habardar etu tәrtibi naqtylandy. Eger ústalushy talap etse, búl aqparat mindetti týrde onyng konsuldyghyna berilui tiyis. Al sotqa shaqyru qaghazdaryn tapsyru turaly tapsyrmalar belgili kýnge deyin keminde 50 kýn qalghanda jiberilui tiyis. Qazaqstangha kelip týsetin súraular mindetti týrde qazaq nemese orys tilindegi audarmamen qamtamasyz etilui qajet. Mine osy jeri jýrekti auyrtady. Qazaq tili shetqaqpay bolyp, BÚÚ resmy tilin qoldanushylar tek orys tilinde ghana saual jolday ma? Álde búl soltýstik kórshimizge jaltaqtaudyng bir nyshany ma?

 «Buma labirinti» jәne shynayy mýmkindikter

Konvensiyanyng ratifikasiyalanuy elimizden zansyz shygharylghan aktivterdi qaytaru jolynda «barlyq mәseleni birden sheship beretin siqyrly tayaqsha» emes ekeni de aiqyn dýniye, biraq dәtke quat deymiz. Halyqaralyq qúqyq pen burokratiyalyq proseduralardyng kýrdeliligine baylanysty búl ýderisti «kez kelgen zansyz aktivti birden qaytaru» dep týsinu qate bolar edi. Búl – eng aldymen, qúqyqtyq qúraldardyng kólemin keneytetin tiyimdi tetik bolyp sanalady.

Halyqaralyq tәjiriybe kórsetkendey, sheteldik yurisdiksiyalardaghy aktivterdi búghattap, elge qaytaru – kóp uaqytty, múqiyat dayyndyqty jәne qatang dәleldemeler bazasyn talap etetin kýrdeli prosedura ekenin de este ústaugha tiispiz. Alayda atalghan Konvensiya Qazaqstannyng ózge memlekettermen qúqyqtyq túrghydan jedel әri jýieli týrde әreket etuine naqty jol ashyp, syrtqa ketken kapitaldy qaytaru jolyndaghy memleketting ústanymyn aitarlyqtay kýsheytedi.

Ábil-Serik Áliakbar

Abai.kz