Qazaqstanda etnosaralyq jәne konfessiyaaralyq kelisimdi nyghaytugha baghyttalghan qúqyqtyq әri qoghamdyq tetikter qalyptasqan. Búl turaly Qazaqstan Respublikasyndaghy Adam qúqyqtary jónindegi uәkil Artur Lastaev Varshavada ótip jatqan EQYÚ-nyng Adamy ólshem jónindegi konferensiyasynyng tórtinshi sessiyasynda aitty.

Qazaqstan 120-dan astam etnos ókilderining ortaq ýiine ainalghan kópetnosty jәne kópkonfessiyaly memleket. Elimizde azamattyq birlikti nyghaytugha baghyttalghan 957 etnomәdeny birlestik pen ýsh mynnan astam qoghamdyq qúrylym belsendi júmys isteydi.

Lastaevtyng aituynsha, Konstitusiya men últtyq zannama azamattardy shyghu tegi, nәsili, últy, tili, dinge kózqarasy, nanym-senimi jәne ózge de belgileri boyynsha kemsitushilikten qorghaydy.

«Qazaqstanda barlyq azamattyng zang aldyndaghy tendigine kepildik berilgen. Áleumettik, últtyq, etnikalyq, nәsildik nemese diny alauyzdyqty qozdyrugha, sonyng ishinde búqaralyq aqparat qúraldary men onlayn-platformalar arqyly taratugha zang boyynsha jauapkershilik kózdelgen», – dedi Ombudsmen.

Onyng sózinshe, qoghamdyq kelisimdi qamtamasyz etude Qazaqstan Halyq Kenesining de orny erekshe. Búl – halyqtyng mýddesin bildiretin jәne jalpyúlttyq birlikti ýilestiretin joghary konstitusiyalyq konsulitativtik organ. Onyng qúramyna 126 adam kiredi, onyng ishinde etnomәdeny birlestikterden 42 ókil bar.

Ónirlerdegi qoghamdyq kenesterde de etnomәdeny birlestikterding ókilderine oryn berilgen. Olardyng keminde tórtten birin etnomәdeny birlestikter ókilderi qúrauy tiyis. Búl etnostyq qauymdastyqtardyng mýddesin qoghamdyq talqylaular men sheshimder qabyldau ýderisinde túraqty eskeruge mýmkindik beredi.

Etnosaralyq qatynastargha jýrgizilgen zertteuler de qoghamdaghy ahualdyng túraqtylyghyn kórsetedi. Qoldanbaly etnosayasy zertteuler institutynyng 2026 jyldyng alghashqy jartyjyldyghyndaghy derekterine sәikes, saualnamagha qatysqandardyng 93%-y etnostar arasyndaghy qarym-qatynasty tynysh әri qolayly dep baghalaghan. Respondentterding 73%-y etnikalyq belgi boyynsha qúqyqtarynyng búzyluyna tap bolmaghanyn aitsa, 87%-y etnosaralyq qatynastardy nyghaytu sharalaryna ong bagha bergen.

Bayandamada diny saladaghy ahualgha da nazar audaryldy. Qazaqstan – zayyrly memleket, sondyqtan barlyq diny birlestik zang aldynda birdey talaptargha baghynady. Qazir elde 18 konfessiyany qamtityn 4 mynnan astam diny birlestik tirkelgen.

2025 jyldan bastap diny saladaghy retteu tetikteri de birqatar baghyt boyynsha jenildetildi. Atap aitqanda, jekelegen qúqyq búzushylyqtar ýshin sanksiyalyq jýkteme azayyp, diny әdebiyetter men basqa da diny materialdardy taratugha qatysty әkimshilik rәsimder jenildetildi.

Sonymen qatar diny әdebiyetter men zattardy taratu oryndaryn belgileu tәrtibi ózgerdi. Búghan deyin múnday oryndardy әkimdikter bekitse, qazir kelisu tәrtibi qoldanylady. Ónirlik diny birlestik qúru rәsimi de jenildetildi: endi oghan bir ónirdegi keminde eki jergilikti diny birlestikting bastamasy jәne jalpy sany keminde 500 azamattyng qoldauy jetkilikti.

Artur Lastaevtyng aituynsha, búl tetikterding barlyghy qoghamdaghy әrtýrli etnostar men diny qauymdastyqtardyng qúqyqtary men mýddelerin qorghaugha, sonday-aq ortaq azamattyq kenistiktegi ózara týsinistikti nyghaytugha baghyttalghan.

Abai.kz