Ortalyq Aziyanyng qarjy naryghy qalay ózgerude?
Ortalyq Aziya aimaghyndaghy qarjylyq jýie men valuta naryghy geosayasy jaghdaylargha, syrtqy sauda dinamikasyna jәne ishki makroekonomikalyq reformalargha sәikes belsendi ózgeristerdi bastan ótkeru ýstinde.
Ónir elderindegi basty janalyqtar men tendensiyalardy qysqasha tómendegishe týiindeuge bolady:
QAZAQSTAN: TENGE BAGhAMY MEN ÚLTTYQ BANK SAYaSATY
Qazaqstan Últtyq banki inflyasiyalyq qysymdy tómendetu maqsatynda qatang aqsha-nesie sayasatyn ústanyp otyr. Bazalyq mólsherleme dengeyi ishki naryqty túraqtandyrugha baghyttalyp otyrghany quantady.
Tenge baghamy múnay baghasy men Últtyq qordan transfertterdi satu kólemine tyghyz baylanysty bolyp otyrghanyn da jaqsy bilemiz. Sanksiyalyq shekteulerge baylanysty logistikalyq baghyttardyng ózgerui syrtqy sauda esep aiyrysularyna yqpal etip jatqan jayy bar.
Sifrlyq valuta jobasyn engizu boyynsha qanat qaqtyip keledi jobalar sәtti ótip, memlekettik satyp alular men budjettik qarajatty tranzitteu ashyqtyghyn qamtamasyz etuge basymdyq berilip keledi.
ÓZBEKSTAN: VALUTA REFORMASY JÁNE QARJYLYQ RETTEU
Ortalyq bank banknottyq qatardy rettep, aqsha ainalymyn baqylauda ústap otyr. Jaqynda taraghan 1 mln sumdyq banknot turaly qauesetterdi Ortalyq bank resmy týrde joqqa shygharyp, qarjylyq túraqtylyqty saqtau sayasatyn rastady.
Ózbekstanda memlekettik bankterdi transformasiyalau jәne sheteldik investorlardy tartyp, jekeshelendiru ýrdisi jalghasuda.
Valuta baghamyn naryqtyq súranysqa say belgileu jәne halyqaralyq qarjy instituttarymen (HVF, Dýniyejýzilik bank) yntymaqtastyq nyghaytyp jatyr.
QYRGhYZSTAN: SOMNYNG TÚRAQTYLYGhY MEN ALTYN NARYGhY
Últtyq bank valuta naryghyndaghy auytqulardy júmsartu maqsatynda jýieli týrde intervensiyalar jasap, dollar baghamyn túraqty ústaugha kýsh salyp keledi.
Elde altyn óndirisi men ony ishki rezervterge satyp alu sayasaty jiyntyq rezervterding ósuine jaghday jasap otyr.
Aymaqtyq jәne halyqaralyq tólem jýielerimen integrasiyalanu, sifrlyq somdy damytu júmystary jýrgizilude.
TÁJIKSTAN MEN TÝRKIMENSTAN: BAQYLAU JÁNE AQShA AUDARYMDARY
Tәjikstan: Somony baghamy negizinen shetelden (әsirese Reseyden) keletin enbek migranttarynyng aqsha audarymdaryna tәueldi. Ortalyq bank ishki naryqtaghy qolma-qol shetel valutasynyng tapshylyghyn boldyrmau ýshin baqylaudy kýsheytken.
Týrkimenstan: Manattyng resmy jәne paralleli (qara bazar) baghamy arasyndaghy aiyrmashylyqty azaytu sayasaty men memlekettik qarjylyq monopoliyany saqtau ýrdisi bayqalady.
Jalpy aimaqtyq tendensiya: Ortalyq Aziya elderining ortalyq bankteri dollarsyzdandyru (dedollarizasiya), ishki valutalargha degen senimdi arttyru, óniraralyq saudada últtyq valutalarmen esep aiyrysu ýlesin kóbeytu jәne de-finanstyq sifrlandyrudy jedeldetu baghytynda belsendi júmys istep jatyr.
Ábil-Serik Áliakbar
Abai.kz