Beysenbi, 19 Qarasha 2026
Janalyqtar 229 0 pikir 19 Qarasha, 2026 saghat 19:16

Sifrlyq egemendik - jana damu modeli...

Suret: JY arqyly jasalghan / baq.kz.

Kezinde «Sifr jyly» jariyalanyp, sifrlandyru men jasandy intellekt memlekettik sayasattyng basty vektoryna ainalghandyghyn jaqsy bilemiz.

Búl der kezinde elimzde oryndy qolgha alynghan qadam boldy. Osy arada bóle-jara yatatyn dýniye: dәl qazir әlem jana tehnologiyalyq bólinisting qarsanynda túrghandyghyn esh joqqa shyghara almaymyz. Biz sóz etken osy bólinisting týp negizinde jasandy intellekt, ýlken derekter, gharysh tehnologiyalary jәne kiyberqauipsizdik jatyr. Tilge tiyek etip otyrghan atalghan baghyttarda artta qalghan el tek tehnologiya importtaushygha ainalatyn bolsa, al memlekettik túrghyjan dúrys strategiya tandaghan el jana ekonomikanyng belsendi qatysushysyna ainalady.

Qazaqstan ýshin búl — ziyaly hәm tehnokrat qauymynyng óneshti jyrta jar salasytn, jagha jyrtysatyn teoriyalyq pikirtalas alany emes. Elding aumaghy, resurstyq әleueti, kólik-logistikalyq orny jәne jas buynnyng sifrlyq bilimge degen qyzyghushylyghy onyng tehnologiyalyq damugha naqty mýmkindigi bar zor ghalam kenistigi ekenin kórsetedi.

SIFRLANDYRU: SERVISTEN JÝIEGE DEYIN

Sifrlandyrudyng birinshi kezeni — elimizdegi qyzmetterdi onlayngha kóshiru bolyp tabylady. Ekinshi, yaghni, odanda manyzdyraq kezeng — memlekettik basqarudyng ishki prosesterin sifrlyq logikagha kóshiru bolyp sanalady.

Qazaqstanda memlekettik qyzmetterding 90 payyzdan astamy onlayn qoljetimdi bolghany turaly derek bar, al JY assistentteri eki millionnan astam súranysty óndegenin BAQ jaqsy bilemiz.

Sifrlandyrudyng maqsaty — qújat sanyn azaytu ghana emes. Sonymen qatar, onyng basty mindeti — sheshim qabyldau sapasyn arttyru bolyp sanalady.

JASANDY INTELLEKT: HAYPTAN NÁTIYJEGE

Jasandy intellekt — kóz júma tabynatyn әmbebap sheshim emes. Ol —jan-jaqty oilastyrylyp jasalghan naqty mәseleni sheshuge arnalghan tehnologiya bolyp sanalady. Sondyqtan JY engizuding basty tikeley qoyylar súraghy: «Búl tehnologiya qanday naqty mәseleni sheshedi?» deuden túrady.

Qazaqstanda el biyligi zamany anysynan kósh keyin qalmay, JY memlekettik basqarugha jýieli týrde engizile bastady. Jasandy intellekt jәne sifrlyq damu ministrligining qúryluy bilim beru men memlekettik basqarudy JY negizinde transformasiyalaugha mýmkindik berdi.

Innovasiya turaly aitqanda, kóbine bәrimizding kóz aldymyzgha startap, hakaton nemese tehnopark elesteydi. Búlar qanda jerden manyzdy bolsa da, bәri bir týptep kelgende olar — bar bolghany qúral ghana. Naqty innovasiya — iydeyanyng ne últtyq, ne әlemdik naryqqa shyghyp, adamdardyng ómirin ózgertkende ghana payda bolady.

GhARYSh: JERDEGI MÁSELELERDING JAUABY

Jasyryp jabary joq, Gharysh salasy óz aramyzda kóbine ghylymiy-fantastikalyq baghyt retinde qabyldanady. Shynynda, ol býgingi tanda bizding kýndelikti ómirimizben tikeley baylanysty bolyp otyr. Jerseriktik derekter auyl sharuashylyghyn, ekologiyany, kólikti, telekommunikasiyany jәne tótenshe jaghdaylardy basqaruda qoldanylady.

Qazaqstan ýshin gharysh — tek keude qagha maqtanatyn últtyq maqtanysh emes. Sonymen birge, berer tabysy kól-kósir — strategiyalyq resurs ekenligine aiqyn kózimiz jetip otyr.

Gharysh salasyn damytudaghy basty mindet — úshyru mýmkindigin ghana emes, derekterdi óndeu jәne ony naqty salalargha engizu qabiletin arttyru bolyp ta tabylady. Búl orayda JI, ýlken derekter jәne gharysh tehnologiyalary bir-birin tolyqtyrady.

KIYBERQAUIPSIZDIK: SIFRLYQ EGEMENDIKTING NEGIZI

Sifrlandyru el tirligine neghúrlym terendep engen sayyn, kiyberqauip te gharysh jyldamdyghymen ósedi. Derekter onlaynqa kóshken sayyn, olardy qorghau — tek tehnikalyq mәsele emes, memlekettik qauipsizdik mәselesine basy býtin ainalady.

Qazirgi tanda elimizde sifrlandyru men JY damuynyng qatarynda kiyberqauipsizdikti kýsheytu de manyzdy baghyt retinde atala bastady. Alayda kiyberqauipsizdik — tek firewall nemese antivirus ornatu emes. Búl — adam, prosess jәne tehnologiyanyng ýshtigining kirige birikken túghyrlastyghy bolyp sanalady.

Qazaqstan songhy jyldary osy baghyttardy jýieli damytugha bet búrdy. Astana Hub siyaqty innovasiyalyq alandar, jerseriktik monitoring jobalary jәne kiyberqauipsizdik salasyndaghy jana tәsilder elding tehnologiyalyq damuynyng negizin qalyptastyrdy. Alayda últ aldynda túrghan basty mindet — jeke jobalar sanyn emes, olardyng naqty ekonomikalyq nәtiyjesin arttyru bolyp otyr.

Abai.kz

0 pikir