Jeksenbi, 26 Qañtar 2020
46 - söz 4860 0 pikir 16 Qırküyek, 2014 sağat 12:52

QAZAQ QALAY KÖBEYMEK?

Suret: Añsağan Mwstafanıñ "Köbey, qazaq" attı sureti

Jer qozğalsa da qozğalmaytın beyğamdığımız qayda aparıp soğuı mümkin? Bwl saualdıñ törkini bügingi qazaqtıñ demografiyalıq jağdayına kelip telinedi. Wlan-ğayır ölkeni meken etken halıqtıñ sanı äli künge tömen. Ärbir şaqırımğa şaqqandağı adamdardıñ sanı jağınan küni büginge deyin älemde keyingi orındardamız.

Keybir öñirlerde twrğındardıñ sanı ösudiñ ornına azayıp ketui el keleşegine qauiptenuge itermeleydi. Elimizde keyingi 10 jılda 4 oblısta halıq ösimi kürt tömendep bara jatqandığı ayqındalıp otır. Ol öñirler bolaşaqta sayın sahara bolıp qana qala ma? Statistika boyınşa, twrğın sanı Şığıs Qazaqstanda – 60 mıñğa kemudiñ saldarınan, 70-ten astam mektep jabılğan. Osınday körsetkiş elimizdiñ keybir aymaqtarı boyınşa da orın alıp otır. Mısalı, Qostanayda – 35 mıñğa, Aqmola oblısında 15 mıñğa deyin twrğın sanı azaysa, Soltüstik Qazaqstanda adam sanı 100 mıñğa kemigeni bayqaladı. Atalğan eldi mekenderdegi adam sanınıñ azayuı, Qazaqstannıñ jekelegen öñirlerinde ekonomikalıq twrğıda belsendi azamattardıñ kemui, jwmıs küşiniñ tapşılığı, mektepterdiñ jabıluı, tipti eldi mekenderdiñ joyıluı, auılşaruaşılığı qwrılımdarınıñ azayuı siyaqtı mäselelerdi tuındatıp, jalpı, öñirlerdiñ, käsipkerliktiñ jäne şaruaşılıq qızmettiñ damuına kedergi bolıp otır. Osığan baylanıstı mäjilistiñ jaqında aşılğan törtinşi sessiyasında Elbası Nwrswltan Nazarbaev deputattarğa halıqtıñ köşi-qon mäselesine qatıstı zañ jobasın mwqiyat qaraudı tapsırğan bolatın. Sırttan keletin qandastardı twrğın sanı azayğan aymaqtarğa ornalastıruğa mümkindik beretin şarttardı zañğa qosu josparlanuda. Mäseleni şeşudiñ bir jolı osı bolmaq. Jaqında OKQ brifinginde köşi-qon mäselesi boyınşa bayandama jasağan QR Parlament Mäjilisiniñ deputatı Nwrtay Sabil'yanov şetten kelgen qazaq ağayındarğa azamattıq beru merzimin qısqartu kerektigin ayta kelip: «Qazirgi köşi-qon zañına säykes, sırttan kelgen qazaqtarğa azamattıq berudi 4 jılğa deyin sozu dwrıs emes. 2014 jıldıñ soñına deyin bwl zañğa özgerister engiziledi. Sonımen qatar, oralmandarğa är türli jeñildikter de qarastırıladı», – dedi. Onıñ aytuınşa, qandastar Qazaqstannıñ 14 oblısına da şoğırlandırıladı. Bwl rette qolğa alğan bastamalar ayaqsız qalğanı äli wmıtıla qoyğan joq. Mısalı, ŞQO-da oralmandar auılın saluğa bölingen qarajat talan-tarajğa tüsti, üyler dwrıs salınğan joq. Sırttan kelgen qandastarğa azamattıqpen birge üy beru jäne jwmıspen qamtu mäselesi tolıq şeşimin taba qoyğan joq. Aymaqtardağı twrğın sanınıñ kürt tömendeui auıl twrğındarınıñ elimizdiñ bastı qalaları Almatı men Astana qalasına köşu sanınıñ artuımen de baylanıstı boluı mümkin. Soñğı statistikalıq körsetkiş boyınşa jalpı ösim Almatı qalasında 1,23 payızdı körsetse, oblıstıq auıldarda bwl körsetkiş 0 payızdı qwrap otır. Qalalı jerdiñ twrğını boluğa jastardıñ jappay wmtıluı jağdaydı odan ärmen kürdelendirude. Bwğan qosa, auıldı mekenderde jas mamandardı jwmıspen qamtu äli jolğa qoyılar türi körinbeydi. Osınday tüytkilderdiñ saldarınan aymaqtardağı halıqtıñ ösu qarqını bayaulap, auıldardıñ säni men saltanatı kelispey twr. 

Erkejan JWMATAY

"Türkistan" gazeti

0 pikir