Särsenbi, 26 Aqpan 2020
Bilik 2470 0 pikir 20 Qazan, 2014 sağat 13:03

GÜLDENSE AUIL...

 

Tamşı sudıñ «siqırı»

 

Statistikalıq derekterge zer salsaq, elimizdegi egistik alqaptarınıñ kölemi şamamen 24 mln. gektardı qwraydı. Sonıñ işinde suarmalı egistiktiñ aumağı eki mln. gektar köleminde bolsa, naqtı paydalanılıp otırğanı – osınıñ teñ jartısı ğana. Topıraq qabatınıñ qaytalap sortañdanuı, irrigaciyalıq eroziyanıñ intensivti damuı jäne tabiği su közderiniñ tapşılığı saldarınan bwrındarı egin salınıp, esepke alınğan alqaptardıñ deni büginderi auıl şaruaşılığı aynalımınan şığıp qalğan. Sol sebepti de, osınday jerlerdiñ birtindep kädege jaratıluın qamtamasız etu kün tärtibindegi özekti mäsele bolıp twr. Osı orayda su qorın ünemdeuge negizdelgen şeteldik tehnologiyalardı qoldanudıñ mañızdılığı zor. Öytkeni, olardıñ kömegimen sudıñ orınsız ısırabına jol berilmeydi jäne topıraqtıñ qwnarlı qabatı şayıludan qorğaladı.

 

Qazirgi tañda izrail'dıq tamşılatıp suaru ädisi eginşilikte, kökönis-baqşa, jemis-jidek şaruaşılıqtarında meylinşe keñinen qoldanıluda. Artıqşılığı sol, mwnda ağın sudı ädettegiden göri 2,5-3 esege deyin kem twtınıp, mineraldı tıñaytqıştar men ılğaldı daqıldıñ özine tikeley jetkizu jolımen alınatın önim kölemin eselep arttıruğa boladı. Endi osı qondırğınıñ qalay ornatılatındığına kelsek, äueli egin salınatın alqaptıñ topırağı öñdeledi. Sosın arnaulı tehnikanıñ (traktor, agregat, qwrılğı, t.b.) kömegimen tanaptarğa tütikşeler töselip, su jiberu jüyesi tartıladı. Sorğılı elektroqozğaltqıştıñ küşimen belgili bir biiktikke deyin köterilgen su süzgili böşkelerge qwyılıp, şlangilerdiñ boyımen egindikke tamşı türinde taraladı. Bir qarağanda, tehnologiyası asa bir kürdeli de körinbeydi. Älginde aytqanımızday, tıñaytqıştar daqıldıñ tamırına sumen birge siñedi, sol sebepten de bwrınğıday topıraqtı qoparıp, qopsıtudıñ qajettiligi joyıladı.

 

«Irrigator-Qazaqstan» – innovaciyanı engizuşi

Bizdi osılardan habardar qılğan «Irrigator-Qazaqstan» JŞS-niñ direktorı Ömirzaq Äbdişükirwlınıñ mälimdeuinşe, bwl käsiporın tamşılata sulandıru jüyesine arnalğan jabdıqtar öndirisine jäne olardı montajdap, ornatuğa mamandanğan, atı älemge äygili izrail'dıq «Metzerplas» kompaniyasınıñ qwrılımdıq bölimşesi bolıp tabıladı, Almatı qalasında onıñ ökildigi aşılğan. Bilgenimizdey, «Irrigator-Qazaqstan» jwmısın ağımdağı jıldıñ qañtar ayında bastağan. Kompaniyanıñ qatısuımen Qazaqstan men Özbekstan Respublikalarınıñ aumağında, türli tabiği jağdaydağı topıraqtıq-klimattıq aymaqtardı qamtitın 1500 gektar egindik jerge tamşılatıp sulandıru jüyesi engizilgen. Bwlardıñ qatarında Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ Arıs, Maqtaral audandarında jüzege asırılğan «Qazına-Jer» (300 ga jügeri), «Arsenal-Sad» (120 ga jemis bağı) jobaların, sonday-aq 60 gektarğa otırğızılğan kökönis daqıldarı egistigin atauğa bolar edi.

 

Az şığınmen köp önim

Tamşılatu täsili sudıñ şığının azaytumen birge, energiyanıñ da ünemdi paydalanıluına mümkindik beredi. Osılayşa, belgili bir daqıl türi egilgen egis alqabına su jetkizuge ketken elektr quatınıñ kölemi 2-5, mineraldı tıñaytqıştar 3-4 esege azaysa, esesine egin önimderiniñ kölemi 40-50 payızğa köbeyedi. Aytpağın osılayşa tüyindegen swhbattasımızdıñ pikirinşe, tayau bolaşaqta elimizdiñ egin şaruaşılığı tolıqtay şeteldik tehnologiyağa negizdelgen jüyege köşiriledi. Al, osığan deyin qoldanılıp kelgen, egindikti kanaldar nemese arıqtar arqılı suaru täsili ötken künniñ enşisinde qaladı. Qalay degende de, biz özimizden keyingi, keler wrpaqqa mol önim beretin, topırağı qwnarlı jerlerdi qaldıruımız kerek. Äñgimemizdiñ arqauına aynalğan tamşılatıp suarudıñ tigizer eñ ülken paydası da sonda, ol topıraqtıñ qwnarlı qabatın bülinuden qorğaydı, daqıldıñ tamırı men boyındağı ılğaldılıqtıñ wzaq mezgil saqtaluına ıqpal etedi.

- Özderiñizge mälim, Almatı şaharında ornalasqan «Irrigator» suaru tehnologiyası» JŞS tamşılatıp suaru tehnologiyasınıñ jabdıqtarın jasap şığaratın izrail'dıq «Metzerplas» kompaniyasınıñ Qazaqstan men Orta Aziyadağı ökiletti käsipornı sanaladı. Oñtaylı sätti paydalanıp, kompaniyamızdıñ jwmısına qatıstı jaylardı qozğap, naqtı mısaldar keltirsem deymin. Aytalıq, şaruager nemese fermer tamşılatıp sulandıru täsilimen 50 gektar alqapqa jua egip ösiruge bel buıp, bizben baylanısadı. Ötinim berilisimen kompaniyanıñ injener-mamanı daqıl otırğızılatın tanaptıñ topotüsirilimin jasauğa kirisedi. Bas-ayağı eki aptanıñ işinde tamşılatu qwrılğısı jabdıqtarınıñ jayğastırılu jobası men smetalıq şığındarı turalı mälimetter äzirlenedi. Jabdıqtıñ qwnı negizinen twqım otırğızılatın alqaptağı topıraq qabatınıñ erekşelikterine, ornalastırılu sızbasına, topografiyalıq sipatına, su közinen qanday qaşıqtıqta (alıs-jaqındığına) ornalasqandığına, t.b. faktorlarğa baylanıstı bolıp keledi. Osılayşa, bir gektar egindikti izrail'dıq tehnologiyamen baptap-kütu jüyesine köşiru jwmıstarınıñ qwnı 1900-2600 AQŞ dolların qwraydı.

Ärine, osı twsta keybir qiındıqtar tuındatatın jağdaylardıñ kezdesip qaluı, tüsinispeuşiliktiñ orın aluı äbden mümkin. Äytse de, qazaqstandıq ökiletti kompaniya arqılı auıldağı fermerge jetkiziletin jabdıqtardıñ sapasına, senimdiligi men tözimdiligine şığaruşı-zauıttıñ atınan kepildik beriledi. Twtınuşınıñ talabı men talğamına say keletindey servistik qızmet körsetu mindeti birinşi kezekke qoyıladı. Qwrılğını ornatıp, jüyeni iske qosqannan keyin, qızmet körsetuşi kompaniyanıñ ökili fermerge onıñ jwmıs jasau qağidattarın üyretedi. Sol üşin de, Almatı men Şımkent qalalarında kompaniyanıñ eki birdey keñsesi jwmıs jasaydı.

 

Qarjısız şarua bitpeydi

Osınıñ bärin täptiştep tüsindirgen Ömirzaq Äbdişükirwlı, odan äri qay iste bolmasın bastı mäsele sanalatın qarjılandıru jayına qaray oyıstı. Qolına bekitilgen joba men smetalıq qwjatın alğan şaruager «QazAgroQarjı» AQ-nıñ jergilikti ökildigine jolığadı. Öytkeni, däl osı mekemede jobalardı qarjılandırudıñ eñ tömengi jıldıq sıyaqı mölşerlemesi belgilengen. Ekinşi bir jolı – bastapqıda fermer joba qwnınıñ 50 payızın öz qarajatı esebinen öteydi. Sonsoñ, jabdıqtar şetelden Qara teñiz aylağına jetkizilisimen tağı 30 payızınan qwtıladı. Jabdıqtar tügeldey montajdalıp, joba iske qosılğanda qalğan 20 payızın töleydi.

Öndiriske qajetti qwrılğı-jabdıqtardı özinde jasap şığaratın kompaniyanıñ ökili bolğandıqtan, «Irrigator-Qazaqstan» seriktestiginiñ şaruagerlerge wsınatın qızmeti men tauarınıñ bağası da anağwrlım arzan, twtınuşılardı qamtu deñgeyi joğarı bolıp otırğanğa wqsaydı. Mäselen, Türkiya elinde şığarılatın däl osınday tamşılatıp suaru tehnologiyasınıñ jabdıqtarınıñ qwnı 4 mıñ AQŞ dollarına bağalanıp, osı uaqıtqa deyin olar öz qwrılğıların bar bolğanı 1,5 mıñ gektar alqapqa ornalastırğan.

 

Tilin bilmeseñ, meñgeru qiın

Äñgime barısında, bwğan deyin reseylik, qıtaylıq jabdıqtauşılarmen jwmıs jasap kelgen fermerlerdiñ köptegen qiındıqtardı bastan keşirip, kedergilerge tap bolğandığı aşıq aytıldı. Öytkeni, olardıñ qızmeti jabdıqtardı jetkizip berumen ğana şektelgen. Qarapayım şarua adamı jaña tehnologiyanıñ tilin tüsinip, qır-sırın jete meñgermegendikten jwmısın da jüyeli jürgize almaydı. Sonıñ kesirinen jii-jii aqauğa wşırap, sınğan tehnikanıñ jürisinen twrısı köp bolatındığı dausız. Al, olardı auıstıratın qosalqı bölşekterge tapsırıs berilgenimen, aylap kütuge mäjbür. Sonı eskergen, bwl ispen şwğıldanuğa nietti şaruagerler oyğa alğan jobaların qazaqstandıq jabdıqtauşımen birlesip jüzege asırudı wyğarğan.

Tamşılata sulandıru täsilimen birneşe jıldan beri jwmıs jasap kele jatqan «Jasıl dala» agroholdinginiñ jetekşisi Aqmaral Qabulovanıñ şaruaşılığında 50 gektar egistik jeri bar. Auıl käsipkeriniñ aytuınşa, osı uaqıtta olar türli elderdiñ jabdıqtauşılarımen jwmıs istegen. Alayda, bwlardıñ bäri de jabdıqtardı jetkizip bergennen keyin joğalıp ketedi, sodan da köp qiındıq köredi eken. Dwrısında, mwnday kürdeli şaruanıñ bası-qasında mamannıñ özi jürip, jwmıstıñ bağıt-bağdarın tüsindirui kerek. Mwnı bir problema desek, basqası da jeterlik. Şaruagerdiñ sözinen añğarğanımız, mwnıñ aldında reseylik kompaniyamen (Volgograd kompaniyası) jwmıs jasağanda, onıñ wsınğan jabdıqtarınıñ qwnı (bir gektar egindikke eseptegende) 2,5 mıñ AQŞ dolların qwrağan. Sonıñ özinde de äkelip bergen tauarları sapasız bolıp şıqqan. Jii-jii isten şığıp, almastıratın qosalqı bölşekterin aylap kütuge tura kelgen.

– Öz elimizde izrail'dıq kompaniya ökildiginiñ aşıluı birtindep mwnday qiındıqtardan qwtıluğa, tiimdi äri senimdi tehnologiyamen tabıstı is qıluğa, äsirese eginşilikke endi ğana bet bwrıp, osı şaruanı qolğa alğan auıl käsipkerlerine qolaylı jağday tuğızadı degen oydamın, - dep sabaqtadı sözin agroholding basşısı.

 

Servistik qızmet qalay körsetiledi?

Osı orayda, otandıq agrarşılarğa öziniñ qızmetterin wsınuğa nietti qazaqstandıq deldal kompaniyanıñ naqtı mümkindikteri qanday, berilgen ötinimderdi qanşalıqtı därejede qanağattandıra aladı, bağası qalay belgilenedi. Fermerlerdiñ bäriniñ birdey auqımdı alqaptı bağındıruğa jağdayı tarta bermesi de anıq. Bwl rette, 3-5 gektar kölemde egin salğan şaruagerler osı jobağa qatısa ala ma, t.s.s. san saualdıñ tuındaytını da zañdı qwbılıs.

Bwğan da swhbattasımız öz uäjin aytıp, tiisinşe jauabın berdi.

- Birinşiden, biz öz klientterimizdi sapası minsiz jabdıqtarmen qamtamasız etemiz, servistik qızmet körsetemiz. Jobanı tegin dayındaymız, al smetalıq qwnın şığaruşı-zauıt wsınğan şamadan (ol meylinşe tömendetilgen) asırmaymız, - dedi Ömirzaq Äbdişükirwlı. - Qazaqstandıq narıqqa kirgen sanaulı uaqıtta tamşılatıp suaru tehnologiyasınıñ jabdıqtarın bwrınğı 3,5-4 mıñnan 1-2,6 mıñ dollarğa deyin tömendettik. Jäne bir artıqşılığımız sol, bizdiñ kompaniya bir mezgilde 14-15 jobanıñ orındalısın qamtamasız ete aladı.

Tapsırıs berilgen jabdıqtar tielgen konteyner Qara teñiz arqılı tasımaldanıp, keyinnen tiisti jerine jetkiziledi. Bir konteynerge tielgen jabdıqtar 50 gektarğa deyingi egistikti tamşılata suaru qwrılğılarımen qamtuğa jetetinin eskersek, jañağı aytılğan azğantay aumaqpen jwmıs jasau käsiporın üşin tiimsiz. Ayta keteyin, bizder bir konteynermen ärqaysısınıñ jer kölemi 25 gektardı qwraytın nemese 20-30 gektardan keletin eki şaruaşılıqtıñ swranısın qanağattandıra alamız. «Birlese kötergen jük jeñil» demekşi, mwnıñ özi şaruagerlerdiñ birlesip jwmıs jasauı arqılı belgili bir mejege jetuine jol aşarı sözsiz.

Sayıp kelgende, tiimdi tehnologiyanıñ tüpki nätijede tabıs kiltine aynaları kümänsiz. Olay bolsa, bwrınnan qalıptasqan täjiribemizdi ärmen qaray molaytıp, jıl sanap aumağı wlğayıp kele jatqan, tamşılatu täsilimen kütiletin egistik alqaptardıñ wtımdı igerilui üşin osı ädispen jwmıs jasauğa qwlıqtı şaruagerler qatarı da köbeye tüsetindigi sözsiz.

 Däuletqali ARUEV,

Atırau oblısı.

Abay.kz

 

0 pikir