Jwma, 29 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 9576. Jazılğandar — 4900. Qaytıs bolğandar — 37
Alañ 4267 0 pikir 5 Qañtar, 2016 sağat 13:46

RESEYDİÑ QOQISQA TASTAĞAN QARUINA TÄUELDİMİZ BE?

Ötken jılı Mäskeu resmi türde Astanağa 5 birdey S-300PS zenitti-zımırandıq keşenin beretini turalı aqparat tarağan bolatın. QR Qorğanıs ministrligi mälimdegendey, bes zamanaui  zenitti-zımıran keşenderi «qaytarımsız» şarttar boyınşa RF Qorğanıs ministrliginen QR Qorğanıs ministrliginiñ  arsenalına berilgen.

Jaqında RF Qorğanıs ministri Sergey Şoyga mırzanıñ atalmış zımıran keşenderin tolıq tasımaldap bolğandığı turalı mälimdemesi reseylik jäne qazaqstandıq BAQ-ta jariyalandı. Keyin anıqtalğanday, eski häm jaña odaqtasımız Resey jarılqap bergen zenitti-zımırandıq keşenderge kürdeli jöndeu jwmıstarı jürgizilui kerek eken.

«Biz qaytarımsız şarttar boyınşa Qazaqstanğa zenitti-zımırandıq S-300PS keşenderin tolıq jetkizip berdik. Bwl şekaralas jäne seriktes memlekettiñ qorğanıs salasına körsetip otırğan ülken järdem bolmaq»,-deydi Sergey Şoyga mırza.

Bwl turalı Ol Mäskeude ötken TMD Qorğanıs ministrleriniñ kezekti sammiti ayasında, Qazaqstannıñ Qorğanıs ministri Imanğali Tasmağambetovpen kezdesuinde bayandağan.

Resey ministrinen keyin söz alğan Imanğali Nwrğaliwlı öziniñ reseylik äriptesine rahmetin aytqan. Dese de, «Azattıq radiosı» taratqan aqparattarğa süyensek, Qazaqstannıñ qorğanıs ministri Sergey Şoyga mırzanıñ derekterimen tolıq kelispeydi. Sebebi, Rese tarapı uäde etken 5 zımıran keşeniniñ tek ekeui ğana berilgen. Qalğan üş birdey keşen äli Resey aktivinde.

Sonday-aq, Resey Ükimeti qaytarımsız şarttar boyınşa Qazaqstanğa sıylağan keşender kürdeli jöndeu jwmıstarın talap etedi. Sondıqtan, jaqın künderi bwl keşender Qorğanıs salasınıñ aktivterine qosılmaydı.

Bwl aqparattı Azattıq saytına swhbat bergen QR äue qorğanısı küşteriniñ bas qolbasşısı, general-moyor Nwrlan Ormanbetov te rastağan.

«Resey Qorğanıs ministrligigen bizge berilgen S-300 keşenderi jaqın arada qoldanısqa engizilmeydi. Qazirgi tañda eki keşen tolıq tehnikalıq tekseristerden ötkizilude. Al qalğan üşeuine Resey tarapı jöndeu jürgizip jatır»,-deydi general-moyor (http://rus.azattyq.org/content/rossiya-peredala-kazakhstanu-pvo-s-300-byvshie-v-upotreblenii/27454674.html).

Endi joğarıdağı aqparattı keñirek payımdap köreyikşi. Reseydiñ özge bir memleketke eş qaytarımsız äskeri tehnikalıq zamanaui qarudı bere saluınıñ astarında ne jatır?  Qazirgi ortalıq, postkeñestik territoriyalıq ekspansiyanı küşeytuge tıraştanuınıñ bir körinisi emes pe bwl?

Bizdegi bilik basında otırğandardıñ belgili bir böligi – keşegi klandıq elitalıq toptardıñ şeñgelinde tärbielengendigi belgili. Älemdiñ sayasi kartada – jaña postkommunistik jüyeni qwrıp, bir ortalıqtan basqaruğa memleketter twrğındarınıñ 70 payızanan astamı kelispeytini de ayğaq. Endeşe eski şekpennen şıqqan qos memlekettiñ arasında qorğanıs salasında ortaqtasu, birigu,  bir-birin kenet «jarılqau» degen qanşalıqtı aqılğa qonımdı? Jäne qorğanuğa tiisti ob'ektiden qorğanatın qaru swrağanımız qalay?

Key zertteuşilerdiñ aytuınşa, mwnday jağdaylarda (memleketter bir-birin eş qaytarımsız qarumen jarılqau) qanday da bir barlauşılıq, tıñşılıq faktileri boluı bek mümkin. Osığan deyin älemdik bwqaralıq aqparattarında jazılğanday, key memleketterde jasalğan avtomattar men joğarı tehnikalıq qarularda arnayı aqparat jinaytın «çipter» ornalastırılğanı mälim bolğan. Reseydiñ jarılqap bergen bes zımıranında da postkommunistik keñistikte qanday jağdaylar bolıp jatqanın bilip otıru üşin osınday tıñşılıq funkciyanı atqaratın «qwrılğı» ornalastırılmağanına kim kepil bola aladı?

1991 jılı qılışınan qan sauğalağan  keñestik jüye küyrep, onıñ qwramına kirgen 15 respublika jeke-jeke memleket retinde şañıraq tikti. Sol kezde kürkiregen imperiyanıñ yadrolıq jäne äskeri tehnikalıq arsenalı da 15-ke bölingeni belgili. Älemdik iri derjavalar älem kartasında jaña payda bolğan, jas täuelsiz elderdi äskeri tehnikalıq jasağına ıqpal ete almağanımen, yadrolıq qarulardan bas tartuğa mäjbürlegeni de jasırın emes.

Ol kezde älem memleketteri Qazaqstannıñ birinşi bolıp eñ joyqın qarudan bas tartqanı üşin, onıñ territoriyalıq qauipsizdigin qorğauğa uäde berdi.

Endi arada, şirek ğasırğa juıq uaqıt ötkende,  eski häm jaña odaqtasımız ortağa kirip, äskeri tehnikamen jabdıqtauğa septik etkendey piğıl körsetude.  Resey jarlıqap bergen S-300PS zamanaui zenitti-zımıran keşenderi qazirdiñ özinde Almatı mañına ornalastırlığan. Bwl egemendik koncepciyalarımen qanşalıqtı qabısadı? Jaqsı delik. Zamanaui wşqır äskeri tehnikalar Qazaqstannıñ äskeri äleuetin arttaradı deyik. Biraq, täuelsiz memleketter arasında qorğanıs salasında dostıq boladı deuge senudiñ özi qiındau ekenine kelisersizder.

Älemde qalıptasqan dağdı boyınşa, memleketter özge memleketterge – öz qaruın sata aladı. Biraq tegin jarılqaudıñ astarında bir piğıldıñ jatqanı sözsiz.

Soltüstiktegi körşilerimizdiñ onsız da orısı mol aumaqtarğa közin alartıp otırğanı belgili. Erteñ alağay da bwlağay kezeñ tua qalsa, Putin mırzanıñ piğılı auısıp, orıstildi twrğındardıñ qwqığı degendi jeleu etip, basıp kirui de ğajap emes. Onday jağdayda qazirgi jarılqap bergen qaruları qazaqtıñ özine qarsı bağıttalmasına da eşkim kepil bola almaydı.  Bwğan qosa,  Qazaqstan aumağındağı Reseyge jalğa berilgen aymaqtardıñ mäselesi twr.  Bwl tek Bayqoñır qalasına qatıstı emes, Bayqoñırdan özge Qazaqstanda 11 million gektar jer Reseydiñ äskeri poligonına aynalıp otır. Osı poligondardı jabu mäselesine kelgende bilik basındağı bişikter beytaraptıq tanıtıp otırğanı turalı osığan deyin de jazıp kelgen bolatınbız.  Sondıqtan, Qazaqstannıñ yadrolıq arsenalın qaytaru mäselesin kün tärtibine şığarmay jatıp  ormandağı körşilerimizge onşa bir sene beruimizge bolmas sirä. Qorğanıs salası deymiz, sonda biz kimnen qoğanıp jürmiz? «Orıstan dosıñ bolsa, aybaltañ qasıñda bolsın» degen halıq endi zamanaui aybaltanı sonıñ özinen alıp otırğanı qalay?

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz 

0 pikir