Beysenbi, 1 Qazan 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Júqtyrghandar — 107908. Jazylghandar — 102874. Qaytys bolghandar — 1725
Shynnyn jýzi 10523 0 pikir 30 Mamyr, 2016 saghat 14:56

QAZAQSTAN 114 MEMLEKETKE QARYZ

Sorymyzgha qaray, býgingi tanda Qazaqstan Respublikasy 114 memleketke qaryz eken. 2015 jyldyn 31 jeltoqsanyna deyingi mәlimet boyynsha Qazaqstannyn syrtqy qaryzy 153,5 milliard dollar bolypty. Mәselen, Ózbekstan Respublikasy birde-bir memleketke qaryz emes. Birneshe memleketti asyraugha jetetin osynshama qyruar qaryz qanday iygilikterge júmsaldy? Tek Qytaydan alghan qaryzymyz 18 milliard dollar eken. Elimizde әrbir jana tughan nәreste 10 myn dollar memleketke qaryz. Masqara emes pe? Osynshama kóp qaryz el mýddesine júmsaldy ma, әlde jeke qaltalargha qúyylyp ketti me? Múny qazirgi biylik saltanat qúryp túrghan kezde zertteu, jaryqqa shygharu mýmkin emes ekenin ózderiniz bilesizder.

Ótken senbide, yaghni, 21 mamyr kýni tek Almaty qalasynda Qazaqstan jerin sheteldikterge satugha, jalgha beruge qarsy kóshege, shamamen 15 mynnan astam adam shyqsa, sonyn 2 mynnan astamy qoly arqasy qayyrylyp, ústaldy, qamaldy. Solardyn ishinde 43 jurnalist bar eken. «Jas Alash» gazetinin bas redaktory Rysbek Sәrsenbaydan bastap, keybireuleri 42 myn tenge kóleminde ayyppúl tólegen. «Biylikti kýshpen basyp aludy nasihattady» degen syltaumen belgili әnshi-sazger Janat Esentaevtan bastap, Talghat Ayan, Erdan Bashanov, Maks Boqaev, Saghynghaliy Qapizov, Qabaydolla Sholaq sekildi adamdar bir jarym jyldyq nemese odan da jogharghy kólemdegi qylmystyq jauapkershilikke tartylghaly jatyr.

Búryn da ayttyq, qazir taghy da qaytalayyn. Elimizde demokratiya – «jemokratiyagha», ekonomika – «jekonomikagha», deputattardyn kópshiligi «jeputatqa» aynalyp ketti. Sondyqtan múnday mәselelerge biz bey-jay qaramauymyz kerek.

En alghashqy jiynda jer turaly qúrylghan komissiyanyn 11 mýshesi ghana «jer shetelge satylmasyn jәne jalgha berilmesin» degendi qoldady. Al bizge qarsy dauys kótergenderdin sany 59 adamgha jetti. Biraq biz alghan baghytymyzdan qaytpaymyz. Eger shyndyq ashyq týrde moyyndalmasa, jer mýddesi turaly kóterilis te toqtamaydy. Múny biyliktin soyylyn soghushy keybir komissiya mýsheleri bilui kerek. Komissiyanyn ekinshi jiynynda 59 adamnyn keybireuleri shyndyqqa qaray bet búrghanyn da nazarda ústaghanymyz jón.

«Jer Qazaqstan azamattaryna da satylmauy tiyis. Biraq jalgha beruge bolady» dep jatyrmyz. Tek bir mәseleni qatan týrde eskeruimiz kerek. Býgingi tanda 24 myn qazaq qyzy qytay jigitterine túrmysqa shyghypty. Qyzdarymyzdyn búl ýrdisi ýlken dengeyde jalghasyp jatyr. Bolashaqta Qazaqstan azamatshasyna ýylengen qytay kýyeubalalar san milliondaghan gektar jerdi jalgha alyp, qytay qúdalardy qaptatsa qaytemiz? Sondyqtan aralas nekeli adamdardan keletin qauipti jer turaly zangha endiruimiz qajet.

Jana Orazaly Sәbden óte jaqsy aytty. Ol bizdin ekonomikamyzdyn qiyr-shiyryn jәne problemalaryn óz jýreginin eleginen ótkizgen azamat. Sondyqtan onyn úsynysyn basty nazarda ústap, sonyn tónireginde júmys jasauymyz kerek.

Taghy bir mәsele: «Ýsh túghyrly til» de memlekettik tildi joyudyn jәne qazaq últyn joyudyn tóte joly. 

Men jer mýddesimen shúghyldanatyn komissiya mýshelerine mynaday bir shumaq ólen arnadym:

Shyndyq shynyna bet búra alsanyzdar, sau bolynyzdar,

Esekter shygha almaytyn tau bolynyzdar.

Jerdi shetelge satugha, jalgha beruge,

Jәne óz adamdarymyzgha satugha da,

Bitispes jau bolynyzdar!

Áumiyn!


Múhtar Shahanov

(28 mamyrdaghy jer turaly komissiyanyn ýshingi otyrysynda sóylegen sózi)

Abai.kz

0 pikir